راه تشخیص ریا

ریا

پرسش: چگونه می شود ریا را تشخیص داد؟

برا ی پاسخ به این سؤال ابتدا باید به حقیقت معنای ریا اشاره شود . ریا گرفته شده از رؤیت به معنای دیدن است و در اصطلاح آن را می شود اینگونه تعریف کرد : طلب منزلت و مقام در قلبهای مردم به وسیله عبادات و طاعات خداوند متعال . ریا به معنای فو ق موجب باطل شدن عبادت می گردد.و حرام است . شخص ریا کار نزد مردم چنین وانمود می کند و نشان می دهد که مخلص و مطیع واقعی خداوند است در صورتی که در حقیقت چنین نیست . از آنجا که ریا یک امر قلبی است تحقق ریا مشروط به قصد ریا است و از داشتن عرض از اعراض دنیوی مانند کسب محبوبیت و یا جلب ثروت و یا رسیدن به ریاست نشأت می گیرد .

انسان باید خودش در درون خودش برود و این هم فردی است، ببیند آیا این عمل را جدّاً برای خدا انجام داده و می‌دهد، یا نه برای چیز دیگر هم هست.
ریا یعنی عمل برای غیر خدا! درست است از رؤیت هست، یعنی دیدن امّا یعنی عمل برای غیر خدا. اگر عالم عمل شما را ببینند، امّا شما جدّی برای خدا انجام دادید، ریا نیست. امّا اگر یک نفر تو را تمجید کرد، به تعبیر عامیانه قند در دلت آب شد، بدان ریاکاری و شریک برای پروردگار عالم قرار دادی، آن هم نفست!
شخصی نماز شب می‌خواند و مقیّد بود در مسجد محلّش نماز بخواند. سال‌ها نماز شب می‌خواند، یک شب در زمستان در حال خواندن نماز شب بود، دید صدای درب مسجد آمد که باز شد و بسته شد، هیچ موقع هیچ کس نمی‌آمد، امّا آن شب یک کسی پیدا شد. شیطان آمد، نفس امّاره قلقلک داد که دیدی بالاخره خدا مزدت را می‌دهد، انسان‌هایی که عملشان برای خداست، مخفی نمی‌مانند، یک روزی خدا آن‌ها بندگان خاصّ خود را به دیگران نشان می‌دهد و  …، شروع کرد به این‌طوری گفتن.
این بیچاره هم حواسش پرت شد، نماز را با کیفیّتی خواند، اذان صبح دادند، نماز صبح را هم خواند، بلند شد برود، دید سگی داخل مسجد آمده! دو دستی بر سرش زد، گفت: خاک بر سرت که نمازت را برای انسانی هم نخواندی، برای سگ خواندی. ریا یعنی این.
اگر در تنهایی هم باشی، ولی جدّی برای خدا نباشد، ریا می‌شود. امّا اگر جدّی برای خدا باشد، عالم و آدم تعریف کنند، ریا نیست. مثل حضرت امام(اعلی اللّه مقامه الشّریف)، جدّی معلوم بود که کارش فقط برای خداست، عالم و آدم درود بگویند یا همان افراد خدای ناکرده یک روز مرگ بگویند، برای او یکسان بود.
خلّص ریا یعنی کار برای غیر خدا. اگر کار برای خدا بود، همه بفهمند، مهم نیست. او هم تکان نمی‌خورد. با یک تعریف و تمجید، تکان بخورد؟! محال است!
این‌جاست که پروردگار عالم بیان فرمود: امید به لقاء من داری؟ می‌گویی کارها را جز برای خدا انجام نمی‌دهم؟ صدقه می‌دهم برای خدا، صله ارحام می‌کنم برای خدا و وقتی مردم از کارهای من یاد می‌کنند و به خاطر آن‌ها از من تعریف و تمجید می‌کنند، من خوشحال می‌شوم. از این خوشحالی درونی تو معلوم است که برای خدا نبوده است.

حتما بخوانید:  اخلاص چیست؟ و فرق بین مُخلِص و مُخلَص چیست؟

پرسش: راههای درمان و علاج ریا چیست؟

در علاج و درمان ر یا عالمان علم اخلاق به مسائلی اشاره کرده اند که بعضی از آنها عبارتند از :
1- ریشه ریا حب جاه و منزلت در نزد مردم است این عامل را باید از بین برد .
2- باید ضرر ریا را شناخت که چگونه قلب را تیره کرده و توفیق اصلاح نفس را می گیرد و اعمال نیک انسان را نابود ساخته و تبدیل به آتش دوزخ می نماید .
3- باید توجه داشت که : طلب جاه و مقام نزد مردم اظهار نیاز نزد نیازمندان است زیرا همه انسانها محتاجانی در پیشگاه خدایند و مقام و منزلت در نزد مردم اندک سودی ندارد
4- باید به این باور رسید که : مقامات دنیوی و نعمتهای مادی در مقایسه با مقامات معنوی و نعمتهای اخروی از کمترین ارزش برخوردار نیست
5- برای مبارزه با این مرض روحی باید خود را عادت به عبادت پنهان داد گرچه در ابتدای امر سخت به نظر می رسد ولی با تمرین آسان می سود . البته برای مبارزه با ریا لازم نیست انسان خود را در نظر مردم فردی گناهکار جلوه که این خود امری ناپسند و بر خلاف رضای خداوند است . البته باید توجه داشت که برای ترک ریا بهتر است حتی المکان عبادتهای مستحبی را در نهان و خفا انجام دهد ولی در صورت عدم امکان لازم نیست ترک عبادت کند بلکه بهتر است آن راانجام دهد ولی همواره متوجه این نکته باشد که این چند لحظه عبادات تو خالی ما در برابر عظمت معبود و در مقایسه با عبادات اولیای راستین الهی به قدر بال مگسی ارزش ندارد و بلکه مایه سر افکندگی ما روسیاهان است و اگر خداوند آن را بپذیرد لطف اوست نه شایستگی عمل ما . وبرای جواب از سؤا ل دوم باز می گردیم به تعریف ر یا ! ریا یعنی نشان دادن عمومی عمل نیک به دیگران برای اینکه دیگران از او تمجید و تعریف کنند مثل اینکه کسی نماز می خواند یا روزه می گیرد برای خود نمایی و جلب نظر دیگران پس ریا بستگی به قصد انسان دارد ممکن است کسی در حضور دیگران هم اعمال خیری انجام دهد در صورتیکه قصدش خالص برای خدا باشد نه برا ی خود نمائی بنابراین اینکه عمل برا ی ریا باشد یا برای خدا بستگی به قصد ونیت انسان دارد ما باید تلاش کنیم که قصد خودمان را خالص کنیم و دراعمالی که انجام می دهیم کسی را برای خدا شریک قرار ندهیم این کار نیاز به تمرین دارد و به تدریج برای انسان حاصل میشود . گاهی اوقات شیطان برای اینکه ما را از انجام عمل خوب باز دارد وسوسه می کند که مبادا این عمل را انجام دهی که ریا میشود البته باید پذیرفت که نجات از این مرض روحی که موجب بطلان عبادات و اعمال انسان می شود .کار آسانی نیست . ولی شدنی است و باید برای رهائی از تمام امراض روحی خصوصاً این مرض به خداوند پناه برد و از او در همه حال کمک گرفت و این دعا ی امام سجاد ( ع) را در مواضع استجابت بلکه همه جا خواند :
اللهم طهرقلبی من النفاق و عملی من الریا و لسانی من الکذب وعینی من الخیانه : بارخدایا قلب مرا از دورویی ونفاق وعمل مرا از ریا وخودنمایی وزبان مرا از دروغ گویی وچشمان مرا از نگاه خیانت آلود پاک کن.
همانطور که ذکر شد ریا امر قلبی است ولذا صرفاً بخاطر اینکه کسی عملی را درجمع انجام داد مثلاً در جمع عده ای در مسجد یا حرم نماز شب خواند یا بین مردم ذکری را می گفت یا صدقه ای داد یا هر کار خیر دیگر، نمی شود او را متهم به ریا کرد چون ممکن است واقعاً غرضش خداوند باشد وما از دل کسی خبر نداریم خداوند به همه ما توفیق رهایی از ریا وسوء ظن ودیگر امراض روحی عنایت بفرماید.
کتابهای قابل مطالعه
1- ریا .نوشته سید احمد فهدی
2- معراج اسعاده ،مرحوم نراقی
3- چهل حدیث امام خمینی .بحث ریا

حتما بخوانید:  نشانه‌های اخلاص

____________________
منابع:
درس اخلاق آیت الله قرهی
پاسخگویی آستان قدس رضوی

لطفا به این پست امتیاز دهید

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن