غیبت چه کسانی جایز است؟

غیبت چه کسانی جایز است

در این پست می خواهیم مواردی که غیبت کردن جایز است را بیان کنیم و همچنین استفتاءاتی از مراجع عظام تقلید درباره احکام غیبت را خدمت شما کاربران گرامی ارائه دهیم.

غیبت چیست؟

غیبت عبارت است از یاد کردن دیگری به آنچه اگر بشنود خوشش نیاید، اکنون بدان که غیبت در صورتی حرام است که به قصد آبروریزی یا تفریح و سرگرمی، یا خنداندن مردم به وسیله آن باشد. و اما اگر برای مقصود صحیحی باشد که جز غیبت راهی به رسیدن آن وجود ندارد حرام نیست. و مقاصد و اغراض صحیحی که غیبت را جایز و روا می سازد چند چیز است:

مواردی که غیبت کردن جایز است

اول: شکایت کردن از ظالم و کمک خواستن از کسی و لیکن شرط آن است که : درشکایت ظالم ، به خصوص ظلمی که بر او واقع شده اکتفا نماید و زبان به اظهار عیبی‏دیگر از آن ظالم نگشاید .
دوم : اظهار عیب کسی که جهت امر به معروف و نهی از منکر نه جهت رسوایی و این در جای است که فاید در ترک منکر را می دهید ولی اگر می دانید فایده ای ندارد باید ترک شود
سوم : در نصیحت کسی که با تو مشورت کند در خصوص معامله کردن با کسی ، یاشراکت ، یا داد و خواست ، یا رفاقت و امثال آن . که در این صورت ذکر عیبی از آن‏شخصی که مدخلیتی در آن باب دارد جایز است ، به شرطی که احتیاج به ذکر آن عیب‏باشد . امااگر احتیاج نباشد و به همین قدر گفتن که : من صلاح تو را نمی‏دانم و نحو آن ، اکتفا بشود باید به همین اکتفا کرد و تصریح به عیب آن شخص نکرد .
چهارم : ارشاد و نصیحت مؤمنی هرگاه با فاسق بد اخلاقی دوست و همنشین باشد و شما احتمال زیاد می دهید که این عمل در این شخص سرایت می کند پس در چنین صورتی می توانید فقط در مورد همین صفت غیبت کنید.
پنجم : اظهار کردن عیوب خفیه مریض نزد طبیب به جهت معالجه .
ششم: اظهار عیب عالمی یا حاکم شرعی که قابلیت فتوی و حکم نداشته باشد ومتصدی آنها شود ، از برای رد فتوی و حکم او ، هرگاه کسی از احوال او بپرسد یا فتوی یاحکم مخالف حقی از او صادر شده باشد .
هفتم: هرگاه کسی مشهور به لقبی باشد که دلالت‏بر عیبی از او کند ، مثل لنگ یا کچل و امثال اینها ، که شناسانیدن او به آن لقب ، ضرر ندارد ، هرگاه به نوعی دیگرممکن نباشد و از شنیدن ، او را ناخوش نیاید . اما هرگاه اکراه داشته باشد یا ممکن باشدشناسانیدن او بهعبارتی دیگر ، جایز نیست .
هشتم: فاسقی که بصورت آشکار گناهی را انجام می دهد بلکه آن را اظهارکند  . غیبت او در آن فسق ضرر ندارد اگر چه او را ناخوش‏آید . بلکه اظهر آن است که : غیبت چنین شخصی مطلقا جایز است ، اگر چه در فسقی‏ باشد که آن را ظاهر نکند و از اظهار آن مضایقه داشته باشد .
نهم: شهادت دادن در موضعی که باید شهادت داد ، چه در حقوق الناس یاحقوق الله .
دهم : در رد اقوال اهل بدعت و ضلالت .
یازدهم : غیبت کفار و کسانی که مخالف مذهب شیعه اثنی عشریه‏اند ، که در این‏صورت نیز اقوی جواز غیبت آنهاست .
دوازهم : کسی که خود را منسوب به دیگری نماید و منسوب به او نباشد جایز است رد نسبت او را کردن .
سیزدهم: غیبت غیر معینی ، یا طایفه غیر معینه‏ای که کسی نفهمد که مراد کیست ، آن‏نیز جایز است . مثل اینکه بگویی : امروز گرفتار احمقی یا نادانی شدم . یا فاسقی چنین‏ گفت و چنین کرد و امثال اینها . به شرطی که آن شخص بر شنونده معلوم نباشد . و هرگاه‏بعضی امارات و علامات باشد که معلوم شود کیست ، اظهار عیب او حرام است .

حتما بخوانید:  آیا بیان عیب های مسئولین و غیبت آنها جایز است؟

توبه از غیبت

پس از واقع شدن غیبت، توبه و پشیمانی از آن واجب است و احتیاط مستحب آن است که از غیبت شده، اگر فسادی بر آن مترتب نگردد، حلالیت بطلبد و یا برای او استغفار کند. (منهاج الصالحین، ج 1، فی التقلید، م 29)

بنابراین، اگر غیبت شونده از دنیا رفته، برای او بسیار استغفار کند و اگر زنده است و انسان بزرگوار و باگذشتی است و گفتن به او عداوت و دشمنی و فتنه ایجاد نمی کند، احتیاط مستحب آن است که از وی حلالیت بطلبد و اگر احتمال می دهد که مراجعه به او سبب عداوت و فتنه می شود، به وی مراجعه نکند و در عوض برای او بسیار استغفار کند.

استفتاتی درباره احکام غیبت

سۆال: اگر کسی غیبتی از شخصی کرده، همچنین تهمتی زده یا شنیده، در این موارد باید رضایت فرد غیبت شده و شخص تهمت زده شده را جلب کند؟
جواب: لازم نیست، ولی باید توبه کند. (استفتائات امام، ج 2، ص 620، س 16؛ جامع المسائل فاضل، ج 1، ص 252)

سۆال: مشاهده می شود در برخی محافل خواهران به نام انجمن های قرآنی به غیبت و تهمت زدن به این و آن می پردازند آیا این کار حرام نیست؟
جواب: غیبت و تهمت حرام است و سزاوار است کسانی که در مجلس قرآن شرکت می کنند بیشتر از دیگران رعایت این مسأله را بنمایند. (ر.ک استفتائات امام (ره), ج3, ص587 و 588)

سوال: اگر پشت سر کسی حرفی بزنیم و کسی که می‌شنود او را نشناسد و یا در صورت شناختن فردِ غایب، آن چیزی را که ما می‌گوییم او هم در مورد آن شخص بداند، آیا مرتکب غیبت شده‌ایم؟

شرایط تحقق غیبت عبارتست از:

1. فردی که از او غیبت می‌شود در جمع حاضر نباشد.

2. آن سخن، عیب و نقص وی محسوب شود.

3. این عیب از عیوب پنهان باشد.

4. فرد از شنیدن آنچه در موردش گفته می‌شود ناراحت شود.

بر این اساس، آنچه در سۆال آمده است، ظاهراً شرایط کامل غیبت را ندارد، اما اگر بازگو کردن آن، موجب آزار دیگران شود، جایز نبوده و باید از آن اجتناب کرد. ضمن اینکه برخی از مراجع تقلید (آیه الله صافی گلپایگانی دام ظله) موارد مذکور در سۆال را غیبت دانسته‌اند.

پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سۆال، چنین است:

حضرت آیه الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی):
موارد مذکور هر چند غیبت محسوب نمی‌شود ولی اگر موجب ایذاء دیگران بشود جایز نیست و باید اجتناب شود.

 حضرت آیه الله العظمی سیستانی (مد ظله العالی):
غیبت مۆمن از گناهان کبیره و حرام است. و غیبت: آن است که عیب مۆمنی – آن هم عیبی که پوشیده بر مردم است – در نبودش گفته شود خواه به قصد پایین آوردن منزلت او باشد یا نه و خواه عیب در بدنش باشد یا در نسب یا در اخلاق یا در عمل او یا در گفتار او یا در دین او یا در دنیای او یا در غیر آن از آنچه که پوشیده و پنهان بر مردم هست، باشد. همچنان که فرق نمی‌کند در بیان آن عیب این‌که به زبان بیان کند یا با انجام فعلی که از عیب او حکایت می‌کند باشد. و غیبت در صورتی حاصل می‌شود که شنونده‌ای باشد و گوینده قصد فهماندن و خبر دادن – یا آنچه که به حکم این دو هست – به شنونده باشد. همچنان در صورتی حاصل می‌گردد که شخص غیبت شونده را معیّن کند پس اگر گفت (یکی از اهل شهر ترسو است) غیبت نیست، و همچنین اگر بگوید: (یکی از فرزندان زید ترسو است)، بله ممکن است به لحاظ این‌که اهانت و انتقاص از آنان باشد حرام گردد و نه به لحاظ غیبت. و باید کسی که غیبت می‌کند از کرده خود پشیمان گردد و توبه کند، و احتیاط مستحب آن است که – اگر مفسده‌ای بار نشود – از شخص غیبت شده حلالیت بطلبد یا این‌که برای او استغفار کند.

حضرت آیه الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):
غیبت آن است که عیب کسی در غیاب او نزد اشخاصی گفته شود و طوری باشد که اگر بشنود ناراحت شود. بنابراین هر دو فرض سۆال را شامل می‌شود و عیب‌جویی و تفحص و تجسس از احوال خفیه مردم و استکشاف امور نهانی آنها حرام است. بله اگر ضرورت مهمی در بین باشد به طوری که اهمیت آن از حرمت تجسس در امور اشخاص که فی نفسه از محرمات قطعیه است بیشتر باشد در آن صورت منعی ندارد، البته احراز اهمیت در این گونه موارد با مجتهد جامع الشرایط است.

حضرت آیه الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):
غیبت آن است که عیب پنهانی کسی را پشت سر او بگویند ولی در مواردی که مسئله مهمّی مطرح است ـ مانند موارد مشورت و اصلاح ذات البین و امثال آن ـ استثنا شده است.

حضرت آیه الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی):
بیان عیوب پنهان دیگران که از افشای آن اکراه دارند جائز نیست.

سۆال: اگر فردی غیبت فرد دیگر را نموده، آیا باید برای توبه کردن، از طرف مقابل طلب رضایت نماید یا اینکه تنها استغفار کافی است؟ در صورت مانع بودن شرم و حیا، چه باید کرد؟
جواب: استغفار کافی است. (استفتائات امام، ص 621، س 21؛ جامع المسائل فاضل، ج 1، ص 982)

سۆال: اگر در میان جمعی باشیم که غیبت شخصی را می کنند و بنده او را نشناسم نسبت به بنده غیبت است؟
جواب: سخن از کسی که شما او را نمی شناسید نسبت به شما غیبت محسوب نمی شود. (ر.ک استفتائات امام (ره)،ج 2، ص619، س10)

سۆال: آیا غیبت فاسق جایز است؟ کسی که ریش خود را با تیغ می زند غیبت او جایز است؟
جواب: بلی غیبت فاسق در خصوص گناهی که علناً مرتکب می شود اشکال ندارد.

سوال: من مدتی است که سعی می کنم که غیبت نکنم، حال اگر از یک نفر خیلی ناراحت باشم و فقط برای شوهرم درد دل کنم آن هم غیبت محسوب می شود؟
جواب: اگر عیب پنهانی کسی را برای شوهرتان بگویید و او اطلاع نداشته باشد غیبت است. (سایت آیت الله مکارم شیرازی دام ظله)

حتما بخوانید:  راههای جبران حق الناس

منابع:
معراج السعاده (با تصرف نگارشی در متن)
سایت مراجع

لطفا به این پست امتیاز دهید

برچسب ها

نوشته های مشابه

2 دیدگاه ، نظر شما چیه؟

  1. باسلام
    من چند وقتی هست ازغیبت کردن دست کشیدم وشرم وحیا باعث شده نتونم حلالیت بطلبم وعذاب وجدان دارم ایا استغفاروتوبه باعث میشه این گناهان بخشیده بشه مرجعم رهبری هستن

    1. سلام علیکم، شرم و حیا دلیلی نمی شود که شما از غیبت کسانی را که کرده اید از آنها حلالیت نطلبید، و باور کنید اگر شما بروید و حلالیت بطلبید آنها راضی خواهند شد و بزرگی شما می رساند به هر حال ما انسان ها معصوم نیستیم و خطاهای مرتکب می شویم و آنها این را می دانند. بنابراین تا آنجای که امکان دارد افرادی را که می شناسید و غیبت آنها را کرده اید از آنها حلالیت بطلبید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن