عوامل اختلاف بین انسان ها

پرسش : شیوه واکنش به رفتارهایی که با معیارهای درونی ام متفاوت است و توسط دیگران انجام می شود چیست ؟ آیا باید آنها را نادیده انگاشت؟یا پر رنگ تر و واضح تر در معرض دید گذاشت؟
پاسخ : یکی از عوامل مهم اختلاف بین انسان ها، تضاد در افکار و معیارهای درونی آنهاست. ما هر روز شاهد مشاجرات و تنش های زیادی بین افراد، حتی در درون خانواده ها، دوستان، همکاران و نیز افراد کوچه و بازار هستیم که برخواسته از اختلاف در افکار و نگرش های آنان است و معمولا نتایج تلخی هم به دنبال دارد. علت بروز این اختلافات که غالبا منجر به ناراحتی و تنش بین افراد می شود، این است که آنان نمی دانند چگونه باید با افکار و عقاید یکدیگر کنار بیایند، آیا باید از افکار خود دست بردارند یا سکوت کنند یا عکس العمل (مثبت یا منفی) نشان دهند؟ شما جوان مؤمنی را در نظر بگیرید که معتقد است باید بین زن و مرد نامحرم حریم اسلامی رعایت شود، وقتی می بیند افرادی به این معیار توجه نمی کنند وحریم اسلامی را می شکنند چه باید بکند؟ یا وقتی یک فردی که گرایش های سیاسی خاصی دارد، ببیند عده ای با رفتارهای خود گرایش دیگری دارند چه باید بکند؟ آیا باید با آنها مخالفت کند یا بی تفاوت باشد؟ آیا عقاید آنها را بپذیرد و دست از عقاید خود بردارد یا سکوت کند و صبور باشد؟ به نظر ما حل مسأله چندان هم آسان نیست و نیاز به دقت و بررسی نسبتا عمیق دارد. اما به طور کلی می توان گفت، در مورد اختلاف بین عقاید و معیارهای درونی، انسان نه می تواند به آسانی عقیده ای را بپذیرد و نه این که آن را رها کند. بلکه اگر به درستی عقیده ای اطمینان و یقین دارد، احمقانه است آن را کنار بگذارد. اما اگر احتمال خطا و اشتباه می دهد، ولو یک درصد لازم است کاوش و جستجو کند و راه صحیح را پیدا کند؛ خصوصا اگر آن عقیده و فکر زیربنایی و مهم باشد. صرف مخالفت دیگران و نپذیرفتن آن دلیل بر دست کشیدن از آن نمی شود حتی اگر اکثر افراد مخالف باشند. در حدیثی امام علی(ع) می فرماید: اگر قطعه جواهری در دست توست و همه مردم دنیا بگویند آن شیء گردو است تو باور نکن و بر عقیده ات باش؛ چنانچه اگر گردویی در دست توست و همه مردم بگویند جواهر است باور نکن. پس دست برداشتن از معیارهای قطعی و یقینی کاری عاقلانه نیست اما آیا این سخن بدین معناست که هنگام روبرو شدن با افرادی که با رفتارشان نشان می دهند افکار ما را قبول ندارند باید حالت تدافعی بگیریم یا این که آرام و منطقی باشیم؟ مسلما عقل به ما حکم می کند به عقیده آنها احترام بگذاریم نه این که تفکر خود را به ایشان تحمیل کنیم. بله، اگر بتوانیم به طور منطقی آنان را راهنمایی کنیم و بطلان عقایدشان را ثابت کنیم کار پسندیده ای است ولی جنگ و نزاع کار ناپسندی است و اگر آنان نیز بخواهند به ما واکنش های خصمانه نشان دهند باید با سعه صدر و خوشرویی آنان را از رفتارشان باز داریم. پس به طور خلاصه می توان گفت در مواردی که رفتارهای افراد با تفکرات و معیارهای درونی ما متفاوت است چند عکس العمل صحیح است و چند عکس العمل اشتباه است. عکس العمل هایی که صحیح است مانند: 1. حفظ آرامش و متانت. 2. تفکر درباره زیربنای فکری رفتار طرف مقابل که دو فایده دارد: اولا، اگر صحیح است آن را بپذیریم. ثانیا، اگر غلط است از آن آگاه شویم تا با تغییر آن به طور منطقی، رفتار فرد را تغییر دهیم چه این که زیربنای رفتار آدمی تفکرات اوست. 3. برخورد منطقی و مستدل برای راهنمایی و ارشاد فرد. اما عکس العمل هایی که در این مواقع اشتباه است مانند: 1. دست برداشتن از اعتقادات یقینی خود و تسلیم طرف مقابل شدن (همرنگ جماعت شدن). 2. تحمیل کردن فکر و عقیده خود به دیگران. 3. برآشفته شدن و حالت تدافعی گرفتن. 4. بی تفاوت بودن و نادیده گرفتن رفتارهای طرف مقابل. در اینجا تذکر یک نکته مهم ضروری است و آن این که گاهی لازم است برای راهنمایی و ارشاد یک فرد و دور کردن او از رفتار ناشایست، برآشفته شویم یا بالعکس به او بی اعتنایی کنیم و ظاهرا رفتارش را نادیده بگیریم که در این صورت می توان از این ابزارها استفاده کرد تمام سختگیری ها و خشونت هایی که در اسلام تجویز شده است و تحت عنوان امر به معروف و نهی از منکر قرار دارد، به همین دلیل است. اما در حالت عادی، برآشفته شدن و استفاده خشونت کار سازنده ای نیست. در سیره پیامبر خدا و ائمه اطهار در برخورد با رفتارهای ناشایست دیگران، نمونه های فراوانی وجود دارد. به طور مثال نقل شده است روزی عربی بیابانی که از تعالیم اسلام هیچ اطلاعی نداشت وارد مسجد شد و در حالی که پیامبر خدا و عده ای از مسلمانان حضور داشتند به گوشه از مسجد رفت و ادرار کرد! مسلمانان به محض مشاهده این رفتار ناپسند، او را مورد حمله قرار دادند و قصد کردند او را تنبیه سختی نمایند. در این هنگام رسول خدا(ص) آنان را از این کار منع کرد و فرمود: با یک سطل آب می توان مسجد را تطهیر کرد. سپس رو به آن مرد عرب که بسیار ترسیده بود کرد و فرمود: ای برادر اینجا مسجد و محل عبادت و نماز است و نباید آن را آلوده کرد. آن مرد از این حرکت منطقی و همراه با عاطفه و مهربانی پیامبر خوش آمد و با کمی تأمل مسلمان شد و از آن به بعد همیشه با لباس تمیز و پاکیزه در مسجد حاضر می شد. در اینجا پیامبر خدا(ص) روش برخورد و منطقی در مقابل رفتارهای غیر منطقی افراد را به مسلمانان می آموزد که هم اشتباه افراد را به آنها بفهمانند و هم حرمت آنها را خدشه دار نکنند. اکنون به بعضی از مواردی که به عنوان واکنش منطقی در مقابله با رفتارهای ناصحیح دیگران محسوب می شود، اشاره می کنیم: 1. عصبانی و پرخاشگر نشوید زیرا باعث عکس العمل منفی در طرف مقابل می شود. 2. سکوت و تحمل بیجا نداشته باشید و روحیه سلطه پذیری را از خود دور کنید زیرا نه تنها خودتان دچار رنجش درونی می شوید بلکه طرف مقابل را نسبت به رفتارش جسورتر می کنید. 3. با جرأت و شجاعت احساستان را به طرف مقابل بگویید زیرا هم ارزش و شأن خود را حفظ کرده اید و هم ارزشمندی او را خدشه دار نکرده اید. در اینجا با ذکر مثالی مطلب را به پایان می بریم: فرض کنید در یک تئاتر شلوغ، افراد پشت سر شما با صدای بلند شروع به صحبت می کنند، این صدا موجب حواسپرتی شما از موضوع نمایش شده و لذت ناشی از آن را کاهش می دهد سالن هم آن قدر شلوغ است که نمی توانید صندلی خود را تغییر دهید. در اینجا سه نوع پاسخ می توان داد: الف) چیزی نمی گویید و در سکوت، تحمل می کنید. ب ) به عقب برمی گردید و با عصبانیت به آنان می گویید: «چرا برای دیگران احترام قائل نیستید؟ اگر فورا ساکت نشوید مدیر سالن را صدا می کنم تا از سالن بیرونتان کند». ج ) به عقب برمی گردید و در حالی که مستقیما به افراد در حال صحبت نگاه می کنید می گویید: «صحبت شما باعث می شود که من نتوانم از نمایش لذت ببرم». در مقایسه پاسخ ها با یکدیگر می گوییم: پاسخ اول، سلطه پذیرانه است چون شما خود را مجبور می کنید که رفتار آنها را تحمل کنید. علاوه بر این که در درون خود احساس خفت و بی ارزشی می کنید و همین شما را بیشتر آزرده خاطر می کند. پاسخ دوم، گرچه شما را کمی ارضا می کند ولی باعث می شود آنها احساس ناخوشایندی نسبت به شما پیدا کنند علاوه بر این که ممکن است به شما پاسخ پرخاشگرانه بدهند و از رفتارشان هم دست نکشند. پاسخ سوم، خردمندانه است که هم شما را به هدف می رسا ند و باعث رضایت خاطر شما می شود و هم تأثیرات نامطبوع پاسخ های اول و دوم را ندارد.
دکمه بازگشت به بالا