دوستیابی و انتخاب دوست خوب

پرسش : تا چه اندازه هر انسانی می تواند به مردم اعتماد کند و تا چه اندازه می توانیم راز دل را به دوستان بگوییم و تا چه اندازه می شود ابراز محبت کرد و تا چه اندازه می توان گفت تمام من تویی و دوستت دارم. من فکر می کنم آدم هر چه به طرف مقابلش ابراز محبت کند و بگوید دوستت دارم طرف مقابل سوء استفاده می کند (البته بعد از چند مدت خوبی) نظر شما چیست؟
پاسخ : در مورد دوست یابی و انتخاب دوست خوب که موضوع مورد نظر شماست نکاتی را تقدیم می داریم که امیدواریم مفید و راه گشا باشد: چه انسان را فطرتا” موجودی اجتماعی بدانیم و چه نه داشتن روابط اجتماعی – به ویژه شکل دوستی آن – یک ضرورت بی تردید و انکارناپذیر است و عقل و اندیشه هر انسانی وی را به داشتن چنین ارتباطی رهنمون می گردد و در کنار رسول باطن , رسول ظاهر و توصیه های دینی نیز ما را به این عمل ترغیب می کند. آنگونه که علی بن ابیطالب (ع) می فرمایند: H}«فقد الاحبه غربه؛{H انسان بی دوست غریب است», V}(نهج البلاغه فیض الاسلام , حکمت 26){V و یا در روایت دیگری امام معصوم (ع ) می فرمایند: H}«التودد نصف العقل»{H ؛V}(بحارالانوار, ج 74, ص 168){V به هر حال افراد مردم گریز ناقص العقل تلقی شده اند چه تودد معادل نصف عقل و اندیشه قرار داده شده است . بنابراین باید در جلب دوستی کوشید چه اسلام در بین مکاتب بیشترین توجه و اهتمام را به دوستی داده و دارد. P}درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد{E}نهال دشمنی بر کن که رنج بی شمار آرد{P اما با چه کسی باید دوستی نمود و آداب دوستی نمودن چیست ؟ عزیز دانشجو دوست مورد نظر باید از ویژگیهای اخلاقی و رفتاری و فکری خاصی برخوردار باشد تا سزاوار محبت ورزیدن و دوستی نمودن گردد. و این شرائط فراوان و شرح و بسط آن فراتر از حوصله یک مکاتبه است و لذا به ویژگیهای یک دوست خوب اشاره می کنیم تا با رعایت آنها در انتخاب دوست خوب موفق باشید: الف = از شرایط یک دوست ایده ال وفاداری است . دوست باید به اصول اخلاقی و تعهدات دوستی و عهد و پیمانی که منعقد می سازد پایبند و وفادار باشد. ب = موئدب بودن به آداب اجتماعی و متخلق بودن به اخلاق نیک و پسندیده شرط دیگر دوست ایده ال است . چه آدمی متائثر از همنشین و دوست خود است و شخصی بیگانه با آداب اجتماعی نه تنها به شما آسیب می رساند و به واسطه رعایت نکردن آداب اجتماعی و اخلاق نیک حیثیت شما را تهدید و به آن آسیب می رساند بلکه بصورت غیر مستقیم بی ادبی را به شما نیز می آموزد و راه و رسم تخلف از اخلاق پسندیده و نیک را به شما یاد می دهد و سدراه تخلق به اخلاق حسنه می گردد. ج = آگاهی و بینش عالی داشتن از دیگر ویژگی های یک دوست خوب است . آگاهی و بینش چراغ راه و جهت دهنده حرکت است و چه زیباست که دو همراه در مسیر زندگی از پرتو فیض وجود یکدیگر بهرمند شده و پا بپای یکدیگر گام بردارند و در این مسیر خود را از انحرافات مصون و وجودشان را از آفات بیمه سازند و اولین گام در این فعالیت شناخت انحرافات و آفات و راه مقابله با آنها می باشد و شخص جاهل و نادان از این کار عاجز و تسلیم انبوه انحرافات خواهد شد و از تشخیص راه از چاه ناتوان است . پر واضح است که چنین فردی نه تنها خود را به اعوجاج و انحراف می کشاند بلکه همراهان خود را مبتلا می سازد و لذا برای مصونیت یافتن از انحرافها و پی بردن به آفات و انحرافات و شناخت راه حق داشتن دوست آگاه و مطلع یک ضرورت بی تردید است. د = دیانت و پایبندی به احکام دین و فرامین الهی اگر اهل دین بودن یک امتیاز است و پایبندی به احکام شریعت یک ضرورت می باشد باید تمام عوامل موئثر در این خصیصه را تائمین نمود و دوست خوب بواسطه تائثیری که بر رفتار شما دارد باید شما را به سمت این ویژگی ایده ال دعوت نماید. اگر دوست شما باعث محرومیت شما از خوبی ها گردد و به نوعی موجب متضرر شدن شما شود – آنهم ضرری که جبران ناپذیر یا جبران آن سخت است – این دوستی دوستی پسندیده و معقولی نیست . ه = دور اندیشی از دیگر ویژگیهای دوست خوب است تا قبل از بروز خلل و انحراف در زندگی و هر گونه حادثه منفی و ناخوشایندی شما را آگاه و مطلع سازد. و الا در آن صورت دو نفر همراه هم به خطا مبتلا می شوید. و = خدا پروائی و پرهیزکار بودن در همه امور خدا و دستور و رضایت خدا را مد نظر داشته باشد. ز = آینه یکدیگر بودن و خیر خواهی نمودن و عیب یکدیگر را دوستانه – نه خصمانه – متذکر شدن شرط دیگری است که موجب پیشرفت روز افزون شما خواهد شد و راه ایراد گرفتن دیگران و برخوردهای تلخ و تهدیدآمیز و… را سد خواهد کرد. و بالاذخره یکی دیگر از شرائط دوست خوب همترازی اجتماعی دو دوست و تواضع نمودن و احترام متقابل است . دوست عزیز شرائط دوست ایده ال بیشتر از این است که برشمردیم و همانگونه که گذشت بیان تفصیلی سخن فراتر از حوصله اینگونه مکاتبات است به اختصار باید عرض کنیم که دوست آن است که : – سخن گفتنش موجب افزونی علم و دانش شما گردد. – رفتارش شما را به فکر آخرت بیاندازد. – دیدارش شما را به یاد خداوند اندازد. اما از دوستی با چه اشخاصی باید اجتناب نمود: از دوستی با افرادی که ویژگیهای زیر را دارند باید پرهیز نمود: 1- افراد سخن چین و نمام. 2- افراد پست و تن پرور و آسوده خواه. 3- افراد دروغگو. 4- افرادی که به احکام و مقررات دینی پایبند نیستند. 5- کسانی که تندخو و بد اخلاق می باشند. 6- افراد ترسو. 7- افراد بخیل و خسیس. 8- افرادی که متهم شناخته شده و حیثیت اجتماعی مطلوب ندارند. 9- افرادی که از ستمگری و عدم رعایت حقوق دیگران ابای ندارند. 10- نادان , کم ظرفیت و پر توقع و… در پایان به چند راهکار در کیفیت دوستی اشاره می کنیم: دو دوست صمیمی باید از عمق جان نسبت به یکدیگر همدرد و خیرخواه باشند و یک لحظه یک رنگی و صفا را فراموش نکنند و در تمام حالات از حقوق دوستی و رفاقت دفاع کنند و بر لغزشها و خطاهای پیش آمده و غیر مترقبه صبر کرد. و بردباری نشان دهند و بر ناملایمات خنده کنند و از یکدیگر توقع و انتظار نداشته باشند و دوستی را زمینه رسیدن به امیال و خواهشهای شخصی خود قرار ندهند و از مجادله با یکدیگر پرهیز کنند و در برابر یکدیگر متواضع و فروتن باشند به حرف همدیگر گوش دهند و از سرزنش و مذمت یکدیگر پرهیز نمایند و بلکه خیرخواه و ناصح همدیگر باشند در حق یکدیگر دعا کنند و سر هم را بپوشانند با دادن هدیه – در حد توان – و کلمات محبت آمیز اظهار دوستی کنند و در شاد نمودن یکدیگر بکوشند. البته به شکلی که مرتکب گناه نشوند. همانگونه که عرض نمودیم شرح بیشتر خواهش شما را با مطالعه کتب زیر برآورده می سازیم که امیدواریم مفید واقع شود. 1- دوستی در قرآن و حدیث , نوشته آقای ری شهری. 2- دوستی و دوستان , نوشته آقای سید هادی مدرس , ترجمه حمیدرضا شیخی و حمیدرضا آژیر, از انتشارات آستان قدس رضوی , 1376. 3- آئین دوستی (دوست یابی) نوشته دیل کارنگی , انتشارات پیمان 1378. 4- آئین دوستی در اسلام , نوشته آقای بابازاده. توجه : بیان این نکته ضروری است که آنچه به عنوان ویژگیهای دوست خوب بیان شد مطلق و صد در صد نیست چه اینکه انسانها کم و بیش دارای نواقصی نیز هستند کما اینکه خود ما وقتی به کارنامه زندگی خود نگاهی می افکنیم آنرا بی نقص و عیب نمی بینیم لذا همه ویژگیهایی که گفته شد به این معناست که به طور نسبی دوست خوب باید این خصوصیات را داشته باشد و جهت کلی زندگی او نیز به سمت و سوی این ویژگیها و جنبه های مثبت باشد. دوستی مانند هر چیز دیگری در زندگی محدود به حدودی است . امام صادق (ع) نیز می فرماید: »دوستی حد و مرزی دارد و کسی که این حدود را رعایت نکند او را به کمال دوستی نسبت ندهید«,V} (بحارالانوار, ج 71, ص 173).{V ما در اینجا با استفاده از روایات ائمه به بعضی از آنها اشاره می کنیم : 1. نخستین مرز دوستی این است که آشکار و نهانتان با دوست یکی باشد. و از همدلی کافی برخوردار باشند. بنابراین میان دوستان چاپلوسی و دروغ و نفاق نباید وجود داشته باشد و دل و زبانشان یکی است . بنابراین اظهار دوستی و همدلی و هم احساسی با دوست صمیمی مادام که به چاپلوسی نمی رسد و از واقعیت درونی فرد حکایت می کند, نیکو و پسندیده است. 2. دومین مرز دوستی این است که آراستگی و خوبی او را آراستگی و خوبی خود بداند و عیب و نقص او را عیب و نقص خود تلقی نماید. بنابراین دوست راستین و صمیمی کسی است که اگر پیشرفتی کرد و مقامی یافت دست دوست را هم بگیرد و حتی برای پیشرفت آنها از برخی منافع خود بگذرد. 3. سومین مرز این است که میزان مال و جاه در دوستی و پیوند برادری تغییری ایجاد نکند. زیرا گاهی بعضی افراد, دوستان فقیر هستند و تا زمانی که فقیرند دم از دوستی می زنند. 4. چهارمین مرز این است که : تا می تواند از کمک کردن به دوست خود دریغ نورزد. 5. پنجمین مرز آن که: در مشکلات و سختیها دوست خود را تنها نگذارد. ارزش دوست در وقت آسایش و رفاه معلوم نمی شود بلکه هنگام مشکلات و گرفتاریها روشن می شود. بنابراین کسی که از این مرزها و حدود دوستی به خوبی پاسداری کند و به کمال دوستی می رسد چه نیکوست بلکه لازم و ضروری است که رابطه ی صمیمانه داشت و برای گرفتن مشورت از وی در مواردی که نیازمند به آن هستیم اسرار و رازهای زندگی مشخص خود را با او در میان گذاشت . البته به شرطی که او را امتحان کرده و از صداقت وی مطمئن شده و قابل اعتماد باشد هر چند باید به این اصل هم توجه کافی باید مبذول شود که تمام اعتماد را نباید حتی به نزدیک ترین دوست کرد زیرا چه بسا به هر دلیلی روزی آن فرد نتواند یا نخواهد با شما به ادامه ی دوستی و رابطه ی صمیمانه بپردازد و بعضی حوادث مختلف زندگی شما را در برابر یکدیگر قرار داد بنابراین همانطور که در بعضی توصیه های دینی ما نیز آمده است تمام اسرار را به دوست خود نگوئید. علاقه و وابستگى به دوستان تا وقتى که موجب اخلال در برنامه زندگى و کارى انسان، مزاحمت با حقوق والدین، مشغولیت ذهن و ضعف اراده و عدم اعتماد به نفس و ضعف ایمان نگردد اشکالى ندارد، بلکه اگر در راستاى اصلاح و قوّت بخشیدن به این امور باشد بسیار خوبو مفید خواهد بود، البته بهترین سیاست در این مسائل، میانه‏روى است و زیاده‏روى و افراط در آن موجب به وجود آمدن مشکلات ذکر شده خواهد گشت، در نتیجه اگر بخواهید در این مسأله در حد اعتدال رفتار نمایید درباره مشکلات آن فکر کنید و سعى کنید خود را قانع کنید که افراط در این زمینه به ضرر روح و سلامت روان شما است. علاوه این که افراط در این گونه دوستى‏ها گاهى اثر عکس مى‏گذارد و روابط دوست با انسان به جاى گرمى به سردى مى‏گراید. زیرا افراط شما موجب به وجود آمدن توقع زیادتان مى‏گردد و ممکن است او نتواند در حدّ توقّعتان شما را راضى نماید.
دکمه بازگشت به بالا