فرق تعصب با غیرت

پرسش : تعصب با غیرت دینی چه تفاوت های دارند؟
پاسخ : الف- بررسی معنای تعصب و انواع آن: تعصب و عصبیت به معنای حمایت کردن و مدافعه نمودن است «عصبیت یکی از اخلاق باطنه نفسانیه است که اثار آن مدافعه کردن و حمایت کردن از خویشاوندان و مطلق متعلقان است ،چه تعلق دینی و مذهبی و مسلکی باشد یا تعلق وطنی و آب و خاک یا غیره آن، مثل تعلق شغلی و …»V}(امام خمینی چهل حدیث نشر موسسه تنظیم و نشر آثار امام ،1376 ص 145){V از دیدگاه آموزه های اسلامی تعصب به دو بخش تقسیم می شود: 1. تعصب مذموم و ناپسند. اگر حمایت همه جانبه از خود یا متعلقات خود به گونه ای باشد که او را از درک حقیقت و رسیدن به واقعیات دور کند و تنها معیار انسان در حمایت و دفاع کردن از چیزی فقط حب و بغض نفسانی باشد نه معیارهای منطقی و دینی ،چنین تعصبی مذموم و ناپسند بوده و اخلاق صفات بسیار مذموم شمرده می شود. و قرآن مجید از آن به عنوان تعصب جاهلانه نام برد.V}(سوره فتح آیه 216){V شدت علاقه به افراد و آیین خاص و بغض و دشمنی با دسته ای و آیین دیگر از یک طرف ،سود جویی و ریاست طلبی و بی فرهنگی از طرف دیگر و بالاخره نداشتن تقوی لازم ،از ریشه های چنین تعصبی به حساب می آید. 2. تعصب ممدوح و پسندیده: در صورتی که حمایت انسان و تعصب او فقط به خاطر دفاع از حق باشد و هیچ گونه حب و بغض نفسانی وجود نداشته باشد چنین تعصبی ممدوح بوده و از بهترین صفات کمال انسانی و اخلاق انبیاء اولیائ الهی به حساب می آید. به فرموده حضرت امام « دو علامت آن این است که حق با هر طرف هست از آن طرف حمایت کند گرچه از متعلقان او نباشد بلکه از دشمنان او باشد. چنین شخصی از حمایت کنندگان ….حقیقت و در زمره طرفداران فضیلت و حامیان مدینه فاضله به شمار آید و عضو صالح جامعه و مصلح مفاسد جمعیت است»V}(همان،ص146){V و پیامبر اکرم می فرمایند: «تعصب حرام آن است که خویشان و نزدیکان را کارهای ناروا و ستم کمک نمایی»V}(کنزالعمال ج 3 ص 509){Vولی «چنانچه کسی از قوم و عشیره خود بدون ارتکاب به خلاف دفاع نماید بهترین انسانهاست.»V}(التاج ج 5 ص 42){Vو امام علی (ع) ضمن تقبیح تعصبات باطل می فرمایند: « فلیکن تعصبکم لمکارم الخصال و محامد الافعال و محاسن الامور»V}(نهج البلاغه خطبه 39 ص 123){Vیعنی تعصب شما باید در صفات شایسته و کارهای نیک و پسندیده باشد. ب- بررسی غیرت دینی: از نظر لغوی غیرت به معنای حساسیت داشتن شدید برای قطع نظر غیر از آنچه که به انسان تعلق دارد اعم از ناموس یا دین و … می باشد . پیامبر اسلام (ص) غیرت را جزء ایمان دانسته و می فرماید«ان الغیره من الایمان»V}(بحارالانوار محمد باقر مجلسی ج 71 ص 342){V غیرت گونه های متفاوتی دارد که برخی پسندیده و برخی ناپسند است. چنانچه پیامبر اکرم می فرماید: «غیرتی هست که خدا دوست دارد و غیرتی هست که خدا دوست ندارد غیرتی که آن را دوست دارد غیرت ورزی در تهمت و بدگمانی است و غیرتی که دوست ندارد غیرت نشان دادن در جایی است که بدگمانی و تهمت در بین نباشد»V}(کنز العمال 7067){V به عبارت دیگر نسبت به موارد تهمت آور باشد حساس بود و در حد امکان از آن اجتناب کر و یا زمینه های آن را از بین برد. و غیرت دینی به معنای دفاع و پاسداری از ارزشهای دینی است. از این رو به عنوان بهترین نوع غیرت محسوب می گردد. مقتضای غیرت دینی این است که همه ما به اصول و ارزشهای دینی اسلام پایبند باشیم و به صورت آگاهانه و منطقی ،از فرهنگ خودی که همان فرهنگ اسلام است پاسداری کنیم همچنین اگر دیدیم بیگانگان به ارزشهای دینی و فرهنگی ما تعرض می کنند با تعصب یعنی با هوشیاری و جدیت کامل در برابر آنان بایستیم.V}(محمد صادق شجاعی مجد ،صباح شماره 5و6 ص 36 ){V ج-مقایسه تعصب با غیرت دینی. با توجه به مطالب فوق مشخص می شود که هرچند از نظر لغوی تفاوت هایی بین تعصب با غیرت دینی وجود دارد و به نوعی تعصب معنای وسیع تری نسبت به غیرت دینی داشته و مصادیق بیشتری شامل می شود. اما می توان نقطه اشتراک این دو را در مواردی دانست که شخص با درک و آگاهی کامل نسبت به دین و ارزشهای دینی خویش حساسیت کامل داشته باشد و در مقابل تعرض بیگانگان به آن ،ایستادگی نماید. و نقطه اقراق آن دو هم در مواردی است که یا تعصب در امور غیر دینی باشد و یا اینکه تعصب در دین است اما شخص کورکورانه و بدون دلیل و منطق از دین خود دفاع می کند.
دکمه بازگشت به بالا