راهکارهای ترک غیبت و دروغ

پرسش : چه راهکاری را برای ترک غیبت و دروغ پیشنهاد می کنید؟
پاسخ : غیبت و دروغ از گناهان کبیره است و کسى که اینها را ترک نمى‏کند در واقع پایه اعتقاد او به توحید و معاد سست است؛ وگرنه چنانچه کسى معتقد باشد که همه چیز بشر در اختیار خداست و او با اندک اشاره‏اى مى‏تواند انسان را از هستى ساقط کند و نیز به همه کارها و گفتارهاى وى آگاهى دارد و همه را ضبط مى‏کند. هم‏چنین در روز معاد به همه این اعمال رسیدگى مى‏کند و سر مویى از قلم نمى‏افتد و براى گناهکاران واهل غیبت و دروغ عقوبت شدید آماده کرده است و… باز چگونه جرأت بر غیبت و دروغ پیدا مى‏کند؟! در روایتى آمده است: غیبت از زنا بدتر است و وقتى علتش را از امام معصوم(ع) سؤال مى‏کنند، مى‏فرماید: چون آدم زناکار با توبه بخشیده مى‏شود؛ ولى آدمى که غیبت مى‏کند تا رضایت آن شخص غیبت شده را فراهم نکند توبه او پذیرفته نمى‏شود؛ مگر در جایى که اگر بخواهد رضایت طرف را حاصل کند، فساد بیشترى مثل خونریزى پیش آید که در این صورت لازم نیست به طرف بگوید؛ بلکه باید براى آن شخص طلب مغفرت کند. هم‏چنین در حدیثى آمده است: «آدمى که غیبت مى‏کند اگر با توبه و حاصل کردن رضایت صاحب غیبت بمیرد، آخرین کسى است که وارد بهشت مى‏شود و اگر بدون توبه بمیرد اولین کسى است که داخل جهنم مى‏شود». در رابطه با دروغ نیز در روایت آمده است: «کلید همه گناهان دو چیز است: یکى دروغ و دیگرى شراب». هم‏چنین از امام سؤال شد که آیا ممکن است مؤمن بعضى از گناهان مثل زنا، قمار و شراب‏خوارى را انجام دهد؟ امام مى‏فرماید: بلى ممکن است. و وقتى سؤال مى‏شود که آیا ممکن است مؤمن دروغ بگوید؟ امام(ع) مى‏فرمایند: نه ممکن نیست، براى این که دروغ‏گویى با ایمان به خدا سازگار نیست. براى پرهیز از غیبت، باید راهکارهاى زیر به دقت عمل شود: الف. شناخت ریشه‏هاى غیبت و مبارزه با آن‏ها: ابتدا باید ریشه‏هاى غیبت را بشناسید، سپس با آن‏ها مبارزه کنید. امام صادق(ع) مى‏فرمایند که ریشه غیبت ده گونه مى‏باشد که ما به تعدادى از آن‏ها اشاره مى‏کنیم: 1. شفاى غضب، شخص به خشم مى‏آید و به وسیله غیبت خشم خود را فرو مى‏نشاند در واقع خشم او را به غیبت سوق مى‏دهد. 2. همیارى با دیگران؛ یعنى عده‏اى مشغول غیبت باشند و ما به هر دلیلى آنان را کمک مى‏کنیم. 3. تهمت: این مورد حداقل مى‏تواند دو معنا داشته باشد: یکم این که شخصى به ما تهمت زند و ما هم غیبت او را بکنیم؛ مثلاً بگوییم: «اگر فلانى این عیب و آن عیب را نداشت به ما تهمت نمى‏زد». دوم: این که ما مى‏خواهیم به شخصى تهمت بزنیم، ولى اوّل با غیبت، جاده را صاف مى‏کنیم؛ مثلاً مى‏گوییم: «فلانى چنین حرف زشتى را زد. اصلاً او آدم بد زبان و کینه‏توزى است». 4. سوء ظن، 5. حسد، 6. سخریه V}(میزان الحکمه، ج 7، ص 348، روایت 15229){V پس باید ابتدا غیبت را ریشه‏یابى کنید، سپس با شیوه‏هاى مناسب، ریشه غیبت را از بین ببرید. ب. تفکر در آیات و روایات مذمت غیبت: باید هر روز این آیات و روایات را به قصد پندگیرى مطالعه کنید. هرگز گذرا و بى تأمل نگذرید؛ این مطالعه کم و مستمر، به مرور زمان، مذمت غیبت را از اعتقاد به باور تبدیل مى‏کند و وقتى باور آمد، جرأت بر غیبت یا از بین مى‏رود و یا کم مى‏گردد. ج. تفکر در مرگ: بنابر روایات، اندیشیدن به مرگ، براى تهذیب و خودسازى بسیار سودمند است. انسان مرگ اندیش، نه تنها از گناه دست مى‏کشد، بلکه از تجملات و زواید دنیا نیز متنفر مى‏شود. د. ترک زمینه غیبت: گاهى دوستان خاص، حرف‏هایى خاص، مجلسى خاص یا… زمینه غیبت کردن یا شنیدن آن را فراهم مى‏کنند. اگر نمى‏توانید از غیبت نهى کنید و یا با زیرکانه مسیر حرف‏ها را عوض کنید، باید چنین محیط‏هایى راترک کنید و گرنه غیبت کردن برایتان عادى مى‏شود. ه. مراقبه و محاسبه: پیش از سخن گفتن بر آنچه مى‏خواهید بگویید، دقت و تأمل کنید اگر غیبت است، ترک کنید. این مراقبه را باید تا وقتى انجام دهید که غیبت ترک شود. شبانگاه به محاسبه بپردازید. اگر غیبتى از شما صادر نشده است، خدا را شاکر باشید و اگر ـ پناه بر خدا ـ غیبتى کرده‏اید، هم براى خود و هم براى غیبت شونده استغفار کنید و دوباره تصمیم بر ترک غیبت بگیرید. در آخر تأکید مى‏کنیم که این راهکارها را دقیقا به کار گیرید تا به نتیجه مطلوب برسید و گرنه بدون عمل بهترین راهکارها هم عقیم مى‏ماند. در مورد دروغ دو نکته موجب امیدوارى است. اول: اینکه دروغ‏گویى نه تنها گناهى است که هر انسانى به فطرت خود آن را زشت مى‏شمارد و در نهایت موجب رسوایى انسان مى‏شود. بلکه توفیق کسب ایمان را از انسان مى‏گیرد. حضرت على(ع) در این مورد مى‏فرمایند: «بنده مزه ایمان را نمى‏چشد مگر اینکه دروغ‏گویى را رها کند؛ چه دروغ جدى و چه شوخى» V}(اصول کافى ج 2 ص 340){V مى‏توان گفت که انسان با شناخت عیب خود به نیمه راه درمان آن رسیده است. دوم: چون مدتى است به آن عادت کرده‏اید یکباره ترک آن مشکل مى‏نماید لذا باید با جدیت سعى در ریشه کن کردن آن داشته باشید؛ باید سعى کنید با مراقبت و تأمل بکوشید هنگامى که در معرض دروغ‏گویى قرار مى‏گیرید از این گناه اجتناب کنید. سپس هر شب اقدام به محاسبه نفس کرده و بررسى کنید که آیا میزان دروغ‏گویى شما کمتر شده است یا نه و نفس خود را تشویق کنید تا دچار چنین عیبى نشود. از طرف دیگر براى خود تنبیه‏هایى در نظر گیرید و اگر موقع محاسبه متوجه شدید که در طول روز دروغى از شما سر زده است آن تنبیه را اعمال نمایید. تنبیه در این زمینه به تناسب شرایط شما متفاوت مى‏باشد؛ مثلا مى‏توانید میزان صحبت کردن خود را کم کنید، روزه بگیرید، در مکان‏هایى که خطر مبتلا شدن به دروغ‏گویى بیشتر است نروید یا با کسانى که بیشتر موجب دروغ گویى شما مى‏شوند تماس نگیرید. امر دیگرى که لازم است از هم اکنون در جهت آن سعى و کوشش کنید ترک معاشرت و مصاحبت با افراد دروغ‏گوست. به تدریج مصاحبت با این افراد را کمتر کنید وبا افراد درستکار و راستگو بیشتر مصاحبت داشته باشید. «ما دوست داریم کسى را که عاقل، فهمیده، فقیه، بردبار، صبور، راستگو و باوفا باشد. خداى عز و جل پیغمبران را به مکارم اخلاق (صفات عالى انسانى) اختصاص داده، پس هر آن که در او این صفات بود خداوند را بر آن حمد گوید، و در هر کس نبود به درگاه خداوند زارى نماید و آن‏ها را از او بخواهد. راوى گوید عرض کردم: فدایت شوم آن صفات کدامند؟ حضرت فرمود: پرهیزکارى و صبر و شکر و حلم و حیا و سخاوت و شجاعت و غیرت و نیکى و راستگویى و اداى امانت(V}مکیال المکارم به نقل از اصول کافى، ج 2، ص 54، ح 3{V). براى مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ک: 1- معراج السعاده، مرحوم نراقى 2- قلب سلیم، شهید دستغیب 3- گناهان کبیره، شهید دستغیب

دکمه بازگشت به بالا