چرا کافران بت، آتش و گاو می پرستیدند؟ فلسفه بت پرستی چه بوده؟

پرسش:
چرا پیشینیان ، بت را می پرستیدند؟ از کجا می دانستند که بت ، آن ها را خلق کرده ؟ چرا گاو و گوسفند و آتش را می پرستیدند و برای غیر خدا سجده می کردند؟

پاسخ:
بت پرستی در حقیقت نوعی تحریف در عقیده خداپرستی است؛ همان عقیده‏ای که جزء فطرت و سرشت انسان است.
انسان در طول تاریخ به مقتضای سرشت و خلقت خویش متوجه نیروی ما فوق طبیعت بوده و این سرشت با استدلال‏های روشنی از نظام هستی ـ که نشان دهنده وجود یک مبدأ عالم و قادر بوده است ـ تأیید می‏شده و انسان از این دو طریق (فطرت و عقل) همیشه کم و بیش با آن مبدأ هستی آشنایی داشته است؛ ولی همان طور که اگر احساس گرسنگی که در وجود کودک است به موقع، رهبری نشود و غذای سالم در اختیار او قرار نگیرد، کودک دست خود را به چیزهایی مانند: خاک و… دراز می‏کند و بتدریج به آن خو می‏گیرد و سلامت خود را از دست می‏دهد، انسان نیز اگر در مسیر فطرت و عقل ـ از نظر «خداجویی» ـ رهبری نشود، از روی نادانی و یا اغراض دیگر رو به خدایان ساختگی و انواع بت‏ها کرده، در برابر آن سر تعظیم فرود می‏آورد و صفات خدایی را برای آن‏ها قائل می‏شود.
برخی معتقدند یکی از سر چشمه‏ های بت پرستی این است که گروهی به گمان خود ذات پاک خداوند را بزرگ‏تر از آن می‏دانستند که عقل و فکر ما به آن راه یابد و بر این اساس، او را از این منزه می‏دانستند که ما مستقیما او را عبادت کنیم؛ بنابراین باید به کسانی روی آوریم که ربوبیت و تدبیر این عالم از سوی خداوند بر عهده آن‏ها گذارده شده است؛ مانند: فرشتگان و موجودات مقدس عالم؛ به همین جهت آن‏ها را به عنوان «ارباب» و خدایان می‏پرستیدند تا به خدا نزدیک شوند: «مَا نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِیُقَرِّبُونَآ إِلَی اللَّهِ زُلْفَی» (زمر، 3)
سپس از آن‏جا که دسترسی به این وجودات مقدس نبود، تمثال و سمبلی برای هر یک می‏ساختند و آن‏ها را پرستش می‏کردند و این‏ها همان بت‏ها بودند و چون میان این تمثال‏ها و موجودات مقدس یک نوع وحدت قائل بودند، بت‏ها را نیز «ارباب» و خدایان خود می‏پنداشتند؛ به این ترتیب، خدایان در نزد آنان همان موجودات ممکنی بودند که از سوی خداوند عالم آفریده شده بودند و به گمان آن‏ها مقربان درگاه حق و اداره کنندگان امور جهان به امر پروردگار بودند و خدا را «رب الارباب» (خدای خدایان) می‏دانستند که خالق و آفریدگار عالم هستی است و گرنه کم‏تر کسی از بت پرستان معتقد بود که این بت‏های سنگی و چوبی و یا حتی خدایان پنداری آن‏ها یعنی فرشتگان و جن و مانند آن خالق و آفریدگار این جهان باشند؛ چنان‏که قرآن کریم می‏فرماید: «وَ لَـئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَهُمْ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ؛ (زخرف، 87) و اگر از آن‏ها بپرسی چه کسی آنان را آفریده، قطعا می‏گویند: خدا».
البته بت‏پرستی سرچشمه‏ های دیگری نیز دارد؛ از آن جمله:
1. گاهی احترام فوق العاده به انبیا و نیکان سبب می‏شد که تمثال آن‏ها را بعد از مرگشان مورد احترام قرار دهند و با گذشت زمان این تمثال‏ها جنبه استقلالی پیدا کرده، احترام نیز به پرستش تبدیل می‏شد؛ چنان‏که در برخی روایات بدین مطلب اشاره شده است.
2. یکی دیگر از سرچشمه‏ های بت پرستی این بود که یک سلسله از موجودات که منشأ برکات و فوایدی در زندگی انسان بودند، مانند: ماه، خورشید، آب، آتش و برخی از حیوانات، توجه آنان را به خود جلب می‏کرد. آن‏ها به عنوان قدردانی در برابر این منافع، سر تعظیم فرود آوردند؛ بدون این‏که افق فکر خود را وسیع‏تر سازند و سبب نخستین و آفریدگار جهان را در ماورای آن‏ها بینند؛ این احترامات عظیم باگذشت زمان، شکل بت پرستی به خود گرفت.
بنابراین، همان‏گونه که از آیات قرآن کریم استفاده می‏شود، علت بت‏پرستی بت پرستان، همان جهل و نادانی1 تقلید کورکورانه از پدران2 و پیروی از ظن و گمان و اغراض نفسانی3 بوده است

دکمه بازگشت به بالا