احادیث حضور قلب در نماز

در این پست احادیث و روایاتی را درباره حضور قلب در نماز را تقدیم شما می کنیم.

احادیث حضور قلب در نماز

  خشوع زینت نماز

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

الخشوع زینه الصلاه ؛

خشوع ، زینت و زیور نماز است .(بحارالانوار، ج 77، ص 131) احادیث حضور قلب در نماز

 

 تفاوت دو نماز

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

ان الرجلین من امتى لیقومان الى الصلاه و رکوعهما و سجودهما واحد و ان ما بین صلاتیهما ما بین السماء و الارض ؛

دو نفر از امتم به نماز بر مى خیزند و رکوع و سجود را مانند هم به جاى مى آورند، اما تفاوت میان نماز آنها از زمین تا آسمان است (و این سخن اشاره به مرتبه خشوع آن ها است ).

(محجه البیضاء، ج 1، ص 341) احادیث حضور قلب در نماز

 

 خشوع در نماز

قال الصادق – علیه السلام -:

اذا کنت فى صلاتک فعلیک بالخشوع و الاقبال على صلاتک فان الله تعالى یقول : ((الذین هم فى صلاتهم خاشعون )) ؛

هرگاه در حال نماز بودى ، بر تو باد به خشوع و توجه کامل به نماز، چون خداوند در قرآن مى فرماید: ((اهل ایمان کسانى هستند که در نماز خشوع مى ورزند)).

(فروع کافى ، ج 3، ص 300، میزان الحکمه ، ج 5، ص 379.بحارالانوار، ج 84، ص 84، ص 260) احادیث حضور قلب در نماز

 

 خشوع بدن

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

مازاد خشوع الجسد على ما فى القلب فهو عندنا نفاق ؛

هرگاه خشوع بدن بر خشوع قلب و توجه آن به نماز افزون شد، این عمل نزد ما دورویى محسوب مى گردد.

(تفسیر صافى ، ج 2، تفسیر سوره مؤ منون ، ص 126) احادیث حضور قلب در نماز

 

 نماز با قلب پاک

قال على – علیه السلام -:

یاکمیل !لیس الشاءن ان تصلى و تصوم و تتصدق ، الشاءن ان تکون الصلاه فعلت بقلب نقى و عمل عند الله مرضى و خشوع سوى ؛

اى کمیل !مهم نیست که نماز بخوانى و روزه بگیرى و صدقه بدهى .مهم این است که نماز با قلبى پاک انجام پذیرد و مورد قبول خداوند باشد و با خشوع و خاکسارى اداء شود.

(بحارالانوار، ج 84، ص 266) احادیث حضور قلب در نماز

 

 خشوع چیست ؟

سئل النبى – صلى الله علیه وآله -:

ما الخشوع ؟قال : التواضع فى الصلاه و ان یقبل العبد بقلبه کله على ربه ….؛

از پیامبر اکرم (ص ) سؤ ال شد: خشوع چیست ؟ فرمود: فروتنى و خاکسارى در نماز و اینکه بنده با تمام قلبش به سوى خدا برود….(بحارالانوار، ج 84، ص 264) احادیث حضور قلب در نماز

 

 نماز و حضور قلب

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

لیس لک من صلاتک الا ما احضرت فیه قلبک ؛

نیست براى تو از نماز، مگر قلب تو در حال نماز باشد.(بحارالانوار، ج 84، ص 259) احادیث حضور قلب در نماز

 

 چهار بخش نماز

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

بنیت الصلوه على اربعه اسهم سهم منها اسباع الوضوء، و سهم منها الرکوع و سهم منها السجود و سهم منها الخشوع ؛

نماز بر چهار بخش بنا شد:

1 – گرفتن وضوى کامل

2 – رکوع .

3 – سجود.

4 – خشوع .

(مستدرک الوسائل ، ج 1، ص 265) احادیث حضور قلب در نماز

 

 حضور در عبادت

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

اعبد الله کانک تراه فان کنت لاتراه فانه یراک ؛

عبادت کن خداوند تعالى را، چنانچه گویا او را مى بینى ، و اگر تو او را نمى بینى او تو را مى بیند.

(نهج الفصاحه ، ص 65.سرالصلوه ، ص 26.مکارم الاخلاق ، ص ‍ 459) احادیث حضور قلب در نماز

 

 حضور قلب

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

اذا قام العبد الى الصلوه فکان هواه و قلبه الى الله تعالى انصرف کیوم ولدته امه ؛

هنگامى که انسان براى نماز مى ایستد، اگر همه توجه اش و قلبش به سوى خدا باشد، در حالى نمازش تمام مى شود، که مثل روزى است که پاک به دنیا آمده .

(محجه البیضاء، ج 1، ص 382) احادیث حضور قلب در نماز

 

 محبت خداوند و محبت مؤ منین در دل

قال الصادق – علیه السلام -:

لیس من مومن یقبل بقلبه فى صلوته الى الله الا اقبل الله الیه بوجهه و اقبل بقلوب المومنین الیه بالمحبه له بعد حب الله – عز و جل – ایاه ؛

مؤ منى نیست که در نمازش با حضور قلب به خداوند توجه کند، مگر این که خداوند به او رو مى کند، و بعد از محبت خداوند عز و جل در دل ، قلوب مؤ منین را به سوى او متوجه مى کند.

(مستدرک الوسائل ، ج 1، ص 265) احادیث حضور قلب در نماز

 

 حواس پرتى در نماز توسط شیطان

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

ان العبد اذا اشتغل بالصلاه و جاءه الشیطان و قال له : اذکر کذا اذکر کذا حتى یضل الرجل ان یدرى کم صلى ؛

نمازگزار وقتى مشغول نماز است ، شیطان به سراغش مى آید و به او مى گوید: این را به یاد بیاور، آن را یاد بیاور تا این که انسان را گمراه کند و فراموش کند که چند رکعت نماز خوانده است .(بحارالانوار، ج 84، ص 259) احادیث حضور قلب در نماز

 

 آخرین نماز

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله – :

صل صلوه مودع ترى انک لاتصلى بعد ما صلوه ابدا؛

آن چنان نماز بگزار که گویى آخرین نماز توست و دیگر هرگز نمازى نخواهى خواند.

(بحارالانوار، ج 84، ص 264) احادیث حضور قلب در نماز

 

 نماز و تفکر

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

رکعتان مقتصدتان فى تفکر خیر من قیام لیله و القلب لاه ؛

دو رکعت نماز همراه با تفکر و حضور قلب ارزشمندتر از یک شب زنده دارى با دل سرگردان و بدون توجه است .

(میزان الحکمه ، ج 5، ص 390.بحارالانوار، ج 74، ص 82. مکارم الاخلاق ، ص 465) احادیث حضور قلب در نماز

 

 دو رکعت نماز آگاهانه

قال الصادق – علیه السلام -:

من صلى رکعتین یعلم ما یقول فیهما انصرف و لیس بینه و بین الله ذنب ؛

کسى که آگاهانه و با توجه به مفاهیم ، دو رکعت نماز بخواند، در حالى نمازش را به پایان مى برد که میان او و خدایش هیچ گناهى نمانده است .

(میزان الحکمه ، ج 5، ص 391.وسائل الشیعه ، ج 4، ص 687) احادیث حضور قلب در نماز

 

 مانع خشوع

راى النبى – صلى الله علیه وآله – رجلا یعبث بلحیته فى صلاته فقال : ((اما انه لو خشع قلبه لخشعت جوارجه )) ؛

پیامبر اکرم (ص ) دیدند مردى در حال نماز با ریش خود بازى مى کند، فرمودند: ((اگر قلب او خشوع مى داشت قطعا همه اعضایش نیز خاشع مى بود.))

(میزان الحکمه ، ج 5، ص 386.بحارالانوار، ج 84، ص 228) احادیث حضور قلب در نماز

 

 دو رکعت با حضور قلب

قال رسول الله – صلى الله علیه وآله -:

من صلى رکعتین و لم یحدث فیهما نفسه بشى ء من امور الدنیا غفر الله له ذنوبه ؛

کسى که دو رکعت نماز بخواند و در آن دو رکعت ، قلب خود را به چیزى از امور دنیا مشغول نکند، خداوند گناهانش را مى آمرزد.

(بحارالانوار، ج 84، ص 249) احادیث حضور قلب در نماز

 

 نماز وداع

قال على – علیه السلام -:

اذا قام احدکم الى الصلوه فلیصل صلوه مودع ؛

هرگاه یکى از شما به نماز ایستد، باید مانند کسى که با نماز وداع مى کند، نماز بخواند

(غررالحکم ، ص 129) احادیث حضور قلب در نماز

 

 عارف به حق نماز

قال على – علیه السلام -:

من اتى الصلاه عارفا بحقها غفر الله له ؛

کسى که نماز به جا آورد در حالى که عارف به حق آن باشد، خداوند او را مى آمرزد.

(بحارالانوار، ج 82، ص 207.تحف العقول ، ص 117) احادیث حضور قلب در نماز

 

 ثمره توجه به جایگاه نماز

قال الامام – علیه السلام -:

اذا توجه المؤ من الى مصلاه لیصلى قال الله – عزو جل – لملائکته یا ملائکتى الا ترون الى عبدى ؟هذا قد انقطع عن جمیع الخلائق الى ، و امل رحمتى و جودى و رافتى ؛ اشهدکم انى اخصه برحمتى و کراماتى ؛

وقتى مومن به خاطر نماز متوجه مصلاى خود مى شود، خداى عز و جل به ملائکه خود مى گوید: اى ملائکه من آیا به سوى بنده من نگاه نمى کنید؟که از جمیع خلایق بریده و به سوى من توجه نموده و آرزوى رحمت وجود و راءفت مرا دارد، شما (ملائکه ) را شاهد مى گیرم که رحمت و کرامتم را مخصوص او قرار دادم .

(بحارالانوار، ج 82، ص 221) احادیث حضور قلب در نماز

 

در ادامه برخی دیگر از احادیث و روایات در مورد حضور قلب در نماز را از کتاب آداب الصلات امام خمینی (ره) نقل می کنیم:

‏‏     و ما در این جا به ترجمۀ متن بعضی از روایات اکتفا می کنیم:‏

‏‏     از حضرت رسول ختمی صلّی اللّه علیه و آله روایت است که «عبادت‏‎ ‎کن خدای تعالی را چنانچه گویا او را می بینی؛ و اگر تو او را نمی بینی او تو را‏‎ ‎‏می بیند.»‏‎[1]‎

‏‏    ‏‏از این حدیث شریف استفادۀ دو مرتبه از مراتب حضور قلب می شود:‏‎ ‎‏     یکی، آنکه سالک مشاهِد جمال جمیل و مستغرق تجلّیات حضرت‏‎ ‎‏محبوب باشد به طوری که جمیع مسامع قلب از دیگر موجودات بسته شده و‏‎ ‎‏چشم بصیرت به جمال پاک ذی الجلال گشوده گردیده و جز او چیزی مشاهده‏‎ ‎‏نکند. بالجمله، مشغولِ حاضر باشد و از حضور و محضر نیز غافل باشد.‏

‏‏     و مرتبۀ دیگر، که نازلتر از این مقام است، آن است که خود را حاضر‏‎ ‎‏محضر ببیند و ادب حضور و محضر را ملحوظ دارد. جناب رسول اکرم‏‎ ‎‏فرماید: «اگر می توانی از اهل مقام اوّل باشی عبادت خدا را آن طور بجا آور،‏‎ ‎‏و الاّ از این معنا غافل مباش که تو در محضر ربوبیّتی.» و البته محضر حق را‏‎ ‎‏ادبی است که غفلت از آن از مقام عبودیّت دور است. و اشاره به این فرموده‏‎ ‎‏است. در حدیثی که جناب ابوحمزۀ ثمالی رضی اللّه عنه نقل می کند،‏‎ ‎‏می گوید: «دیدم حضرت علی بن الحسین سلام اللّه علیهما را که نماز‏‎ ‎‏می خواند. عبای آن حضرت از دوشش افتاد. آن را راست و تسویه نفرمود تا‏‎ ‎‏آن که از نماز فارغ شد. سؤال کردم از سببش، فرمود: وای بر تو، آیا‏‎ ‎‏می دانی در خدمت کی بودم؟‏‎“‎‏»‏‎[2]‎

‏‏    ‏‏و نیز از حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله منقول است که «دو نفر از‏‎ ‎‏امّت من به نماز می ایستند در صورتی که رکوع و سجودشان یکی است و حال‏‎ ‎‏آن که میان نماز آنها مثل ما بین زمین و آسمان است.»‏‎[3]‎‏ ‏

‏‏    ‏‏و فرمودند: «آیا نمی ترسد کسی که صورت خود را در نماز برمی گرداند‏‎ ‎‏صورت او چون روی حمار شود.»‏‎[4]‎


‎‏    ‏‏و فرمودند: «کسی که دو رکعت نماز بجا آورد و در آن به چیزی از دنیا‏‎ ‎‏متوجّه نشود، خدای تعالیٰ گناهان او را می آمرزد.»‏‎[5]‎

‏‏    ‏‏و فرمودند: «بعضی از نمازها قبول می شود نصفش یا ثلثش یا ربعش یا‏‎ ‎‏خمسش ـ تا عشرش. و بعضی از نمازها چون جامۀ کهنه پیچیده می شود و به‏‎ ‎‏روی صاحبش زده می شود. و از نماز تو مال تو نیست مگر آن که به قلبت اقبال‏‎ ‎‏به آن کنی.»‏‎[6]‎

‏‏    ‏‏و حضرت باقر علیه السلام فرمودند: «رسول خدا فرمود: وقتی بندۀ‏‎ ‎‏مؤمن به نماز بایستد خدای تعالیٰ نظر به سوی او کند ـ یا فرمودند خدای تعالیٰ‏‎ ‎‏اقبال به او کند ـ حتی منصرف شود. و رحمت از بالای سرش سایه بر او افکند‏‎ ‎‏و ملائکه فرو گیرند اطراف و جوانب او را تا افق آسمان و خدای تعالی ملکی را‏‎ ‎‏موکّل او کند که بایستد بالای سر او و بگوید: ای نمازگزار، اگر بدانی کی نظر‏‎ ‎‏می کند به سوی تو و با  کی مناجات می کنی، توجّه به جایی نمی کنی و از‏‎ ‎‏موضعت جدا نمی شوی هرگز.‏‎“‎‏»‏‎[7]‎

‏‏    ‏‏و از حضرت صادق علیه السلام منقول است که «جمع نمی شود اشتیاق‏‎ ‎‏و خوف در دلی مگر آن که بهشت بر او واجب شود. پس وقتی نماز‏‎ ‎‏می خوانی، اقبال کن به قلب خود به خدای عزّ و جلّ؛ زیرا که نیست بندۀ‏‎ ‎‏مؤمنی که اقبال کند به قلبش به خدای تعالی در نماز و دعا مگر آن که قلوب‏‎ ‎‏مؤمنین را خدای تعالی به او اقبال دهد و با دوستی آنها او را تأیید کند او را به‏‎ ‎‏بهشت برد.»‏‎[8]‎

‏‏    ‏‏و از حضرت باقر و صادق علیهماالسلام مروی است که فرمودند:‏‎ ‎‏«نیست از برای تو از نمازت مگر آنچه را که اقبال قلب داشته باشی در آن؛‏‎ ‎‏پس، اگر به غلط بجا آورد تمام آن را یا غفلت از آداب آن کند، پیچیده شود‏‎ ‎آن و به روی صاحبش زده شود.»‏‎[9]‎

‏‏    ‏‏و از حضرت باقرالعلوم علیه السلام روایت شده که «همانا بالا می رود‏‎ ‎‏از نماز بنده از برای او نصف یا ثلث یا ربع یا خمسش؛ پس، بالا نمی رود‏‎ ‎‏برای او مگر آنچه را اقبال به قلب نموده است بر آن. و ما مأمور شدیم به نافله تا‏‎ ‎‏تتمیم شود نقص فرایض به آن.»‏‎[10]‎

‏‏    ‏‏و از جناب صادق مروی است که فرمود: «وقتی احرام بستی در نماز،‏‎ ‎‏اقبال کن بر آن، زیرا که وقتی اقبال نمودی خداوند به تو اقبال فرماید و اگر‏‎ ‎‏اعراض نمایی خداوند از تو اعراض کند. پس گاهی بالا نمی رود از نماز مگر‏‎ ‎‏ثلث یا ربع یا سدس آن به آن قدر که نمازگزار اقبال به نماز نموده و خداوند عطا‏‎ ‎‏نمی فرماید به غافل چیزی.»‏‎[11]‎

‏‏    ‏‏و از رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله روایت است که به ابی ذر فرمودند:‏‎ ‎‏«دو رکعت متوسّط با فکر بهتر است از ایستادن یک شب در صورتی که قلب‏‎ ‎‏غافل باشد.»‏‎[12]‎‏ احادیث در این باب بسیار است و برای اصحاب اعتبار و‏‎ ‎‏قلوب بیدار این قدر کفایت کند.‏

‏‎ ‎

‏‎

 

‎پی نوشت ها:
1)) بحارالانوار، ج 74، ص 74، «کتاب الروضه»، باب 4، حدیث 3. مکارم الاخلاق، ص 459.
2)) وسائل الشیعه، ج 4، ص 688، «کتاب الصلوه»، «ابواب افعال الصلوه»، باب 3، حدیث 6.
3)) بحارالانوار، ج 81، ص 249، «کتاب الصّلوه»، باب 16، حدیث 41.
4)) مستدرک الوسائل، «کتاب الصلوه»، و «ابواب افعال الصّلوه»، باب 2، حدیث 20.
5)) منبع پیشین، حدیث 13.
6)) بحارالانوار، ج 81، ص 260، «کتاب الصّلوه»، باب 16، حدیث 59.
7)) مستدرک الوسائل، «کتاب الصّلوه»، «ابواب افعال الصّلوه»، باب 2، حدیث 22.
8)) وسائل الشیعه، ج 4، ص 687، «کتاب الصّلوه»، «ابواب افعال الصّلوه»، باب 3، حدیث 3.
9)) منبع پیشین، حدیث 1.
10)) علل الشّرائع، ج 2، ص 327، باب 24، حدیث 2.
11)) مستدرک الوسائل، «کتاب الصّلوه»، «ابواب افعال الصّلوه»، باب 3، حدیث 7.
12))    پاورقی 57.

دکمه بازگشت به بالا