رشد علم و تکنولوژی در آخرالزمان

پرسش:
راجع به رشد تکنولوژی در آخرالزمان خداوند در قرآن چه می فرماید؟

پاسخ:
: از نگاه قرآن و تعالیم اسلامی، تمدن انسانی ـ البته در کلیت خود ـ مسیر پیشرفت و تکامل را طی می‏نماید و علوم و فن‏آوری (تکنولوژی) که از بنیادهای تمدن هستند، در این راه پیشرو می‏باشند. در بسیاری از آیات قرآن به مواردی بر می‏خوریم که در زمان نزول وحی محقق نبوده است، امّا اکنون با برخی از دستاوردهای اخیر بشر در زمینه فن‏آوری تشابه دارد و یا اینکه می‏توان از تحقق آن در آینده نزدیکی خبر داد. (اموری که در قرون گذشته در خیال انسان نیز نمی‏گنجید) از آن جهت که پرسش به فن‏آوری اشاره دارد، از بسیاری از آیات قرآن که جنبه پیشگویی علمی داشته، صرف‏نظر نموده و تنها به مصادیقی از اشارات قرآن در مورد پیشرفتهای علمی و فنی اکتفا می‏نماییم.
«یَـامَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الاْءِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَـوَاتِ وَ الْأَرْضِ فَانفُذُوا لاَ تَنفُذُونَ إِلاَّ بِسُلْطَان»(رحمن،33) از نظر برخی از مفسران، این آیه به امکان دستیابی به نقاط مختلف آسمانها و زمین به کمک علم و دانش و وسائل مورد نیاز اشاره دارد که با توجّه به فضاپیماها و وسائل حفاری زمین، این پیشگویی تا حدی تحقق یافته است.1
«فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ* وَ الَّیْلِ وَ مَا وَسَقَ * وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ * لَتَرْکَبُنَّ طَبَقًا عَن طَبَق»(انشقاق، 16 ـ 19)
این آیات که با قسمهای متعدد همراه است، از نظر برخی به سفرهای مرحله‏ای در فضا و به طور خاص به ایستگاههای فضایی اشاره دارد که اکنون برخی از آنها در جو زمین ایجاد شده و احتمال گسترش آنها در نقاط دیگر فضا به عنوان مقری جهت تدارکات غذایی و سوختی و غیره (که برای انجام سفرهای طولانی در فضا مورد نیاز است) متصوّر است.
«وَ الْخَیْلَ وَ الْبِغَالَ وَالْحَمِیرَ لِتَرْکَبُوهَا وَ زِینَهً وَ یَخْلُقُ مَا لاَ تَعْلَمُون » (نحل، 8)
در ابتدای این آیه به آفرینش چهارپایان و کاربری آنها جهت باربری و مواردی اشاره شده است. از نظر برخی از مفسران، قسمت دوم آیه ـ و یخلق ما لا تعلمون ـ احتمالاً به وسائل نقلیه جدید اشاره دارد.2
به جهت تکمیل بحث به چند روایت در مورد پیشرفتهای بشر، به خصوص به هنگام ظهور حضرت مهدی اشاره می‏کنیم. امام صادق علیه‏السلام می‏فرماید: «علم و دانایی از 27 حرف تشکیل می‏شود، تمام آنچه پیامبران تاکنون آورده‏اند 2 حرف است و مردمان بیش از 2 حرف تاکنون نشناخته‏اند. آن‏گاه که قائم ما قیام کند 25 حرف دیگر را آشکار سازد و در میان مردمان پراکند.»3
پی ریزی یک حکومت واحد جهانی و برقراری حکومت عدل و داد در کلیه شئون، تنها به زور سر نیزه و تفنگ امکان نمی‏یابد بلکه باید جامعه انسانی از نظر عقل و خرد و دانش و بینش، به پایداری برسد خواهان برقراری حکومت حق و قانون و طرد و نابودی و ظلم گردد و بسیاری از مشکلات در عصر ظهور امام علیه‏السلام از این طریق حل خواهد شد.
امام باقر علیه‏السلام بر این عنصر از عناصر پدیدآرنده حکومت جهانی امام زمان تصریح می‏فرمایند:
«آنگاه که قائم ما قیام کند، خداوند دست قدرت و رحمت او را بر سر بندگان می‏گذارد. بوسیله او خرد و اندیشه انسانی به تکامل می‏رسد.»4 حکومت واحد جهانی بدون تکامل صنایع ـ بالاخص وسائل ارتباط جمعی و فن‏آوری ارتباطات ـ امکان‏پذیر نیست. امام‏صادق علیه‏السلام در این‏باره می‏فرمایند:
«آنگاه که قائم ما قیام کند، خداوند بر قدرت شنوایی و بینایی شیعیان، گسترش می‏بخشد. فاصله میان آنها و قائم را از میان بر می‏دارد. امام با آنان سخن می‏گوید و آنان سخنان امام را می‏شنوند و او را در جایگاه خود می‏بینند.»5
و نیز می‏فرماید:
«مؤمن در زمان قائم، که در مشرق زندگی می‏کند، برادر خود را که در مغرب است، می‏بیند و همچنین کسی که در مغرب زندگی می‏کند، برادر خود را که در شرق است مشاهده می‏کند.»6
شاید، این احادیث و روایات دیگری از این قبیل، به تکامل صنعتی و وسائل ارتباط جمعی امروزه باشد و یا وسائل مدرن‏تری را که در آینده اختراع خواهد شد مدنظر داشته باشد. همچنین احتمال دارد که مراد از این گونه احادیث، بالا رفتن قدرت معنوی مؤمنین در آن زمان باشد که البته می‏توان هر دو رأی و هر دو احتمال را با هم جمع نمود و تلفیق کرد.
از احادیث دیگری که می‏توان گفت: احتمالاً به وسایل ارتباطی موجود اشاره می‏کند، روایتی از پیامبر است که می‏فرمایند:
«سوگند به آن کسی که جان محمد در دست اوست، وضع بشر به جایی می‏رسد که بند کفش و بند تازیانه وی، او را از کارهایی که همسرش در خانه انجام می‏دهد، با خبر می‏سازد.»7
می‏توان گفت این روایت با وسایلی چون دزدگیر یا تلفن همراه و یا وسایل پیشرفته‏تری که روز به روز عرضه می‏شود قابل انطباق است.
===========
1. ر.ک: تفسیر نمونه، آیت اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 23، ص 149، دارالکتب الاسلامیه.
2. همان، ج 11، ص 2 و 161.
3. الخرائج و الجرائح، قطب الدین راوندی، ج 2، ص 841، مؤسسه امام صادق.
4. اصول کافی، کلینی، ج 1، ص 25، دارالکتب الاسلامیه.
5. منتخب الاثر، آیت اللّه‏ صافی گلپایگانی، ص 483، نقل از «روضه‏کافی».
6. پیشین، ص 483، نقل از «حق الیقین».
7. الجواهر، طنطاوی، ج 9، ص 103،

دکمه بازگشت به بالا