چرا خداوند به شیطان اجازه گمراه کردن انسان ها را داده است؟

پرسش:
الف ) آیا گناهانی را که شیطان ، انسان را به آن وسوسه می کند ، خود شیطان هم عملاً انجام می دهد؟
ب ) با وجود این که شیطان برای وسوسه انسان ها از خداوند اذن گرفته ، مجازات عمل شیطان در روز قیامت چگونه است ؟

پاسخ:
الف ) خیر ، «شیطان » ، هر چند مرتکب گناهان بسیاری می شود ، امّا به تمامی آن چه وسوسه می کند ، عمل نمی کند . زیرا ، می بینیم ، بسیاری از انسان ها با وسوسه «شیطان » گناه می کنند ، و خود «شیطان » نظاره گر گناه آن ها است ، و از این که آن ها را به این راه کشانده است خوشحالی می کند . به عنوان مثال ، قرآن کریم از قول «شیطان » می گوید : «وَلاَُضِلَّنَّهُمْ وَلاَُمَنِّیَنَّهُمْ وَلاََمُرَنَّهُمْ فَلَیُبَتِّکُنَّ ءَاذَانَ الاَْنْعَامِ وَلاََمُرَنَّهُمْ فَلَیُغَیِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَمَن یَتَّخِذِ الشَّیْطَانَ وَلِیًّا مِّن دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُّبِینًا ; (نساء ، 119) و آن ها را گمراه می کنم و به آرزوها سر گرم می سازم و به آن ها دستور می دهم که (اعمال خرافی انجام دهند و) گوش چهارپایان را بشکافند و آفرینش (پاک ) خدائی را تغییر دهند ، (فطرت توحید را به شرک بیالایند) ; و آن ها که شیطان را به جای خدا ولی خود برگزینند زیان آشکاری کرده اند .» روشن است که ، بریدن و یا شکافتن گوش چهارپایان به وسوسه شیطان ، کاری خرافی است ; امّا خود شیطان مستقیماً این کار را نمی کند .
ضمناً شایسته است بگوییم : «شیطان » به هر موجود بد کار گفته می شود که هم شامل «ابلیس » و هم شامل هر موجود بد کار از جن و انس می شود ; امّا مراد ما در این جا همان «ابلیس » است .1
ب ) از آیات و روایات استفاده می شود که ، خداوند متعال ، به «شیطان » فقط مهلت زنده ماندن را تا زمان معینی داده است ، نه این که به او اذنِ وسوسه ، گناه و فریب داده باشد .
«قَالَ أَنظِرْنِی إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ ; (اعراف ، 14) ]شیطان[ گفت : تا روزی که مردم برانگیخته می شوند ; مرا مهلت ده !» ، «قَالَ فَإِنَّکَ مِنَ الْمُنظَرِینَ * إِلَی یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ ; (حجر ، 37 و 38) ]خداوند[ فرمود : همانا تو از مهلت داده شدگانی (امّا نه تا روز رستاخیز بلکه ) تا روز و وقت معینی .»
امّا مجازات عمل «شیطان » در قیامت ، به آن جهت است که ، «شیطان » مانند انسان ، موجودی مختار ، انتخاب گر و مکلف است ، و می تواند با قرار گرفتن بر سر دو راهی حق و باطل ، حق را برگزیند ; همان طور که راه باطل را برگزیده است . قرآن ، از قول خود «جنّ» نقل می کند که ، آنان به دو دسته خوب و بد تقسیم می شوند ; «وَ أَنَّا مِنَّا الصَّالِحُونَ وَ مِنَّا دُونَ ذَ لِکَ کُنَّا طَرَآئِقَ قِدَدًا ; (جن ، 11) و این که از ما ]گروهی [ شایستگانند و گروهی جز آن ]است[ ; ما دسته های گوناگونیم .» ، «وَ أَنَّا مِنَّا الْمُسْلِمُونَ وَ مِنَّا الْقَاسِطُونَ فَمَنْ أَسْلَمَ فَأُوْلَـئِکَ تَحَرَّوْاْ رَشَدًا * وَ أَمَّا الْقَاسِطُونَ فَکَانُواْ لِجَهَنَّمَ حَطَبًا ; (جن ، 14ـ15) و این که برخی از ما مسلمان و برخی «قاسط » هستند پس آنان که مسلمانند رستگاری را دریافته اند و امّا «قاسط ها» ]متجاوزان [ هیزم دوزخند .»
از این آیات استفاده می شود ، بد یا خوب بودن «اجنه » به خاطر انتخاب راه خوب و بدی است که خود اختیار کرده اند . در نهایت خوبانِ آن ها به بهشت می روند و بدان آن ها گرفتار عذاب جهنم می شوند . «شیطان» از جمله بدان است که با اختیار راه باطل ، خود را مستحق عذاب جهنم کرد .2
+==================
1. ر.ک: تفسیر نمونه، آیت‏اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 4، ص 137 و 138، درالکتب الاسلامیه.
2. ر.ک: معارف قرآن، آیت‏اللّه‏ مصباح یزدی، ج 1/2، ص 295ـ297،

دکمه بازگشت به بالا