چه سوال هایی در شب اول قبر از انسان پرسیده می شود؟

پرسش:
الف ) چه سئوال هایی در شب اول قبر از انسان پرسیده می شود؟
ب ) پاداش ها و جزاهای آخرت چگونه به انسان می رسد؟

پاسخ:
الف) 1. پرسش در قبر
از مضمون روایت امام سجاد علیه‏السلام استفاده می‏شود که وقتی انسان را در قبر می‏گذارند، دو فرشته از فرشته‏های الهی به سراغ او می‏آیند و از اصول عقاید، یعنی توحید، نبوت و امامت او و اینکه از چه پیشوایانی پیروی می‏کرده و از چگونگی مصرف کردن عمر در طرق مختلف و طریق کسب اموال و مصرف آنها می‏پرسند، و چنانچه از مؤمنان راستین باشد، بخوبی از عهده جواب برمی‏آید و مشمول رحمت و عنایات حق می‏شود و اگر از مؤمنان نباشد، در پاسخ سؤالات، عاجز می‏ماند و مشمول عذاب دردناک برزخی می‏شود.1
ب) پاداش آخرت
قرآن کریم می‏فرماید: «فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْیا وَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَهِ وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنین‏؛ (آل‏عمران، 148) پس خداوند، پاداش این جهان و پاداش نیک آن جهان را به آن‏ها داد و خداوند نیکوکاران را دوست می‏دارد.»
در این آیه، از پاداش دنیا به «ثواب الدنیا» تعبیر شده؛ ولی از پاداش آخرت به «حسن ثواب الآخره» یاد شده است؛ این اشاره به این است که پاداش آخرت با پاداش دنیا بسیار فرق دارد؛ زیرا پاداش دنیا هر چه باشد، بالاخره آمیخته با فنا و پاره‏ای از ناملایمات است ـ که طبیعت زندگی این دنیاست؛ در حالی که پاداش آخرت سراسر حسن بوده، از هر نظر خالص و به دور از ناراحتی‏ها و گرفتاری‏های دنیاست.2
در قرآن کریم، در مورد اوصاف بهشتیان و اعمالی که انسان را به بهشت می‏رساند، آیات متعددی آمده که نمونه‏ای از آنها عبارتند از:
1. ایمان و عمل صالح: آیه شریف؛ « والّذین ءَامنوا و عملوا الصّالحات أُولئک أصحاب الجنّه هم فیها خالدون؛ (بقره، 82) کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، یاران بهشتند، و جاودانه در آن خواهند ماند.» از امام صادق علیه‏السلام در مورد حقیقت ایمان سؤال شد. حضرت در جواب فرمود: «الایمان ان یطاع اللّه‏ فلایعصی؛ ایمان آن است که اطاعت خدا شود و معصیت او نشود».3
2. تقوا: آیه شریف: «تلک الجنّه الّتی نورث من عبادنا من کان تقیّا؛ (مریم، 63) این همان بهشتی است که ما به ارث به بندگان پرهیزگار خود می‏بخشیم.» در آیات قرآن کریم، «تقوا» کلید بهشت شناخته شده است.
3. احسان و نیکوکاری: آیه مبارک: « فَأثابهم الله بما قالوا جنّاتٍ تجری من تحتها الأنهار خالدین فیها و ذلک جزاء المحسنین؛ (مائده ،85) پس به پاس آنچه گفتند، خدا به آنان باغ‏هایی پاداش داد که از زیر] درختان] آن نهرها جاری است. در آن جاودانه می‏مانند، و این پاداش نیکوکاران است.» در بعضی از روایات «احسان» به عبادت و بندگی توأم با یقین کامل، و احساس مراقبت پروردگار در همه حال، تفسیر شده است.4
4. ترک هواپرستی: آیه شریف: «و أمّا مَنْ خافَ مَقامَ ربّه و نهی النفس عن الهوی * فإنّ الجنّه هی المأوی؛ (نازعات 40 و 41) امّا آن کس که از مقام پروردگارش بترسد و نفس را از هوا و هوس باز دارد، بهشت جایگاه او است.» سرچشمه تمام مفاسد و گناهان از نظر آیات و روایات «هوا پرستی» شناخته شده است‏و… .
امّا در مورد نعمت‏های بهشت از نظر قرآن مجید، «معاد»، هم جنبه جسمانی دارد و هم جنبه روحانی؛ چون انسان در آن صحنه با جسم و روح حاضر می‏شود؛ لذا باید در هر دو جنبه، غرق در مواهب و برکات الهی شود؛ نمونه‏ای از آیات در مورد نعمت‏های مادی بهشت:
1. باغ‏های بهشتی: آیه شریف « و من یطع الله و رسوله یدخله جنّاتٍ تجری من تحتها الأنهار؛ (نساء، 13) هر کس اطاعت خدا و رسولش کند او را وارد باغ‏هایی از بهشت می‏کند که از زیر درختانش نهرها جاری است.»
2. سایه‏های بهشتی: «و ظلّ ممدود؛ (واقعه، 30) [اصحاب یمین] در سایه درخت سدر بی‏خار قرار دارند.»
3. قصرهای بهشتی: « و مساکن طیّبه فی جنّات عدن؛ (توبه، 72) و مسکن‏های پاکیزه‏ای در باغ‏های جاویدان بهشت.»
4. فرش‏ها و تخت‏ها: «متکئین علی فرش بطائنها من إستبرق؛ (رحمن، 54) این در حالی است که آنها بر فرش‏هایی تکیه کرده‏اند که آستر آنها از پارچه ابریشم ضخیم است.»
5. غذاهای بهشتی: غذاهای بهشت تحت عنوان «فاکهه» و «فواکه» و «ثمره» و «ثمرات» و «أکُل» در آیات بسیاری مطرح شده است؛ «فیهما من کلّ فـکهه زوجان؛ (رحمن ،52) در آن دو باغ بهشتی که مخصوص خدا ترسان است از هر نوع میوه‏ای دو گونه مختلف وجود دارد.» و…
نمونه آیاتی که در آن نعمت‏های روحانی آورده شده عبارتند از:
1. احترام مخصوص: «… وَ قالَ لَهُمْ خَزَنَتُها سَلامٌ عَلَیْکُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدین‏؛ (زمر،73) و خازنان بهشت به آنها می‏گویند: سلام بر شما این نعمت‏ها برایتان گوارا باد. وارد شوید و جاودانه در آن بمانید.»
2. محیط صلح و صفا: « لَهُمْ دارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ بِما کانُوا یَعْمَلُون‏؛ (انعام ،127) برای بهشتیان نزد پروردگارشان خانه امن و امان، و او ولی و یار و یاور آنها است به خاطر اعمال [نیکی] که انجام می‏دادند.» «دارسلام» به معنای خانه‏ای [بهشتی] است که از هر گونه آفت و ناراحتی و بلا دور است.
3. امنیت و زوال خوف: «ادْخُلُوا الْجَنَّهَ لا خَوْفٌ عَلَیْکُمْ وَ لا أَنْتُمْ تَحْزَنُون‏؛ (اعراف، 49) داخل بهشت شوید؛ در حالی که نه ترسی دارید و نه غمی.» و…
+==============
1. همان، ج 6، ص 223، حدیث 24، چاپ بیروت.
2. ر.ک: تفسیر نمونه، آیت‏اللّه‏ مکارم و دیگران، ج 3، ص 122 ـ 123.
3. اصول کافی، ج 2، ص 33، ح 3.
4. تفسیر نورالثقلین، ج 1، ص 553، ص 578

دکمه بازگشت به بالا