آیا انسان در بهشت جاویدان دچار خستگی و روزمرگی نمی شود؟

پرسش:
آیا حیات جاودان در آخرت جنبه تکامل فرد است یا انگیزه برای ادامه آن تا ابد هست؟ آیا خستگی، روزمرگی و یکسان بودن بهشت، بدون بودن انگیزه، فرد را دچار بی انگیزگی نمی کند؟*

پاسخ:
بهشت یعنی کانون انواع مواهب و نعمت های مادی و معنوی الهی و لذت های روحانی.
بهشت جاودان الهی نه به شمارش آیند و نه می توان ترسیمی کامل از آن را در ذهن تصور کرد. آیات فراوان قرآن کریم در مورد بهشت، فقط ترسیم اجمالی و شبح گونه ای از بهشت است و حقیقت آن فوق درک ما می باشد. نعمت هایی که هرگز ملال و خستگی در آن ها راه ندارد و همیشه تازه است، علّت این امر را می توان در چند نکته دانست:
1. علّت چنین تصوری، قیاس معیارهای جسمی و روانی این جهان با جهان آخرت است. ای بسا این حالت روانی که در این جهان با دیدن زیباترین صحنه ها و یا خوردن و آشامیدن بهترین و جالب ترین غذاها و نوشیدنی ها، با تکرارش، شکل عادی به خود گرفته و خسته و ملول می شویم، در آن جا برعکس باشد، انسان هر چه بیشتر می بیند و تکرار می کند لذتش افزون تر می شود.
2. در همین جهان، نعمت هایی وجوددارد که هیچ گاه انسان از آن سیر و خسته نمی شود، مثل استنشاق هوای تازه و پراکسیژن، که دائماً از آن لذّت برده و برای ما مایه نشاط است.
3. از آن جا که ذات و صفات خداوندی بی نهایت است، بدون شک جلوه های روحانی و معنوی او نیز در بهشت پایان ناپذیر است; هر روز لطف و عنایتی تازه و هر دم رحمت و هدایت جدیدی بر بهشتیان و مقرّبان درگاهش می فرستد، به گونه ای که هیچ تکراری در آن نیست. حتی نعمت های مادی نیز که جلوه ای از رحمانیت و رحیمیت او هستند، حد و نهایتی به خود نمی پذیرند.
چه مانعی دارد که همان درختان بهشتی، نهرها، گل ها، رنگ و بوهای آن ها و یا همان شراب های پاکیزه بهشتی، هر روز و هر ساعت رنگ و بوی تازه ای و شکل جدیدی داشته باشند؟ دائماً دگرگون شوند و رنگ و چهره نو به خود بگیرند به گونه ای که یک غذا و یا یک منظره فقط برای یک بار در تمام عمر بهشتیان مورد استفاده قرار گیرد!
پاره ای از آیات قرآن و احادیث ائمه معصومین(علیهم السلام)، این مطلب را نیز تأیید می کند، خداوند متعال بعد از خبر دادن از فنای تمام کسانی که روی زمین هستند، می فرماید: «کُلَّ یَوْم هُوَ فِی شَأْن ;(رحمان،29) و او هر روز در شأن و کاری است.» این آیه مفهوم گسترده ای داشته و دگرگونی ها و تنوع های سرای دیگر را نیز شامل می شود و بهشتیان به اراده خداوند هر روز در شأن و در کاری هستند.
این تعبیرات به خوبی روشن گر این است که در بهشت تکراری وجود ندارد بلکه هر لحظه الطاف و عنایتی تازه است. نعمت هایی که در تصور نمی گنجد; می فرماید: «وَ فِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الاْنفُسُ وَ تَلَذُّ الاْعْیُن;(زخرف،71) و در آن ]بهشت[ آن چه دل ها می خواهد و چشم ها از آن لذّت می برد موجود است.»1
4. قرآن کریم، در معرفی یکی از ابعاد شخصیتی نوع انسان ها چنین می فرماید: «لا یَسْأَمُ الْإِنْسانُ مِنْ دُعاءِ الْخَیْر;(فصلت،49) انسان هرگز از تقاضای نیکی ]و نعمت[ خسته نمی شود.»
یعنی هرگز تنور خواسته های او از گرمی نمی افتد و خستگی ندارد. اگر در این جهان مادی که لذت هایش پیچیده شده با مشقت و رنج ها می باشد، انسان خستگی و ملال در طلب آن نداشته باشد، در آن سرای آخرت که هیچ رنج و رنجشی از نعمت های بهشتی نیست، حتماً خستگی نخواهد داشت; چون ملال و خستگی، اقتضای این طبیعت و جهان مادی است، امّا در آن جهان دیگر همین نعمت های مادی بدون آن عوارض طبیعی با کیفیتی فوق تصور موجود است.
از همین رو قرآن کریم در برخی آیاتی که در توصیف نعمت های بهشتی است، ضمن بیان آن نعمت، عوارض مادی و این جهانی آن را نفی می کند. مثلا در توصیف بهشت مقرّبان الهی می فرماید: «نوجوانانی جاودان ]در شکوه و طراوت[ پیوسته گرداگرد آنان می گردند * با قدح ها و کوزه ها و جام هایی از نهرهای جاری بهشتی ]و شراب طهور[ * لاَّ یُصَدَّعُونَ عَنْهَا وَلاَ یُنزِفُونَ;]امّا شرابی که [ از آن دردسر نمی گیرند و مست نمی شوند.»(واقعه،17ـ19) چون شراب در این دنیا، باعث تباهی عقل است.
5. بهشت یعنی کانون نمایش و تجسم رحمانیت و رحیمیت خداوند برای مؤمنان. خداوند در توصیف آن می فرماید: «أُوْلَـئِکَ فِی جَنَّات مُّکْرَمُونَ ;(معارج،35) آنان در باغ های بهشتی ]پذیرایی و[ گرامی داشته می شوند.»2
بنابراین کرامت و گرامی داشت انسان با ملالت و خسته شدن او سازگار نیست.
افزون بر آن بهشتیان در پرتو عنایت الهی و الطاف ربانی روز به روز به ساحت قدسش نزدیک تر می شوند، و در مسیر قرب الی الله به پیش می تازند. بنابراین، در بهشت تکامل خواهد بود اما نه با طاعات و عبادات و اعمال، زیرا که بهشت، دار تکلیف نیست، بلکه در پرتو اعمالی که در این جهان انجام داده اند، هم چنان به سیر تکاملی خویش ادامه می دهند و به خداوند نزدیک تر می شوند.
پس آن چه در بهشت برای بهشتیان هست فضل الهی، اعمال دنیایی و عبادات و اذکار عاشقانه ای است که در آخرت همراه خود دارند.
در سخنی از پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) می خوانیم: سوگند به خدایی که قرآن را بر محمّد نازل کرد، اهل بهشت هر قدر زمان بر آنان می گذرد، جمال و زیبایی شان بیشتر می شود، آن گونه که در دنیا با گذشت زمان، زشتی و پیری آنان افزایش می یافت.3
____________________________________________
1. با اقتباس از تفسیر موضوعی پیام قرآن، آیت الله مکارم شیرازی و دیگران، ج 6، ص 357، نشر مطبوعاتی هدف.
2. ملاحظه کنید آیات: یس، 27؛ صافات، 42؛ احزاب، 31؛ نساء، 31.
3. المصنف، ابن ابی شیبه کوفی، ج 8، ص 75، دارالفکر / پیام قرآن، آیت اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 6، ص 363ـ366، دارالکتب الاسلامیه، تهران.

دکمه بازگشت به بالا