آیا قیامت برای همه ترسناک و وحشتناک است؟

پرسش:
آیا قیامت برای همگان ترسناک و وحشت آور است، به غیر از معصومین (ائمه و پیامبران و امامان) البته؟+

پاسخ:
طبق آن چه که از برخی آیات قرآن کریم استنباط می شود، قیامت روز بسیار سخت و هول انگیز است از جمله نام های قیامت که در قرآن آمده است عبارتند از: 1. «یَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِیرًا ;(انسان،10) در این آیه از زبان نیکان نقل می کند که آن ها می گویند: «إِنَّا نَخَافُ مِن رَّبِّنَا یَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِیرًا ;ما از پروردگارمان خائفیم، از آن روز که عبوس و سخت است». توصیف آن روز به «عبوس» کنایه زنده ای از وضع وحشتناک آن روز است، یعنی آن قدر حوادث آن سخت و ناراحت کننده است که نه تنها انسان ها در آن روز عبوس اند، بلکه گویی خودِ آن روز نیز قیافه اش را سخت در هم کشیده و ناراحت است! به هر حال در آن روز وحشت و اضطراب سرتاپای همگان را فرا می گیرد، چون کسی از پایان کار خود خبردار نیست، و همگی در انتظار حساب و در انتظار لطف خدا هستند. 2. «یَخَافُونَ یَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِیهِ الْقُلُوبُ وَالاَْبْصَارُ »(نور،37)، «إِنَّمَا یُؤَخِّرُهُمْ لِیَوْم تَشْخَصُ فِیهِ الاَْبْصَارُ »(ابراهیم،42) در نخستین آیه می فرماید: «رجال الهی از روزی می ترسند که دل ها و چشمها در آن زیر و رو می شود.» در آیه دوم می فرماید: «خداوند (کیفر) ظالمان را برای روزی تأخیر انداخته که چشم ها در آن روز (از ترس و وحشت) از حرکت باز می ایستد». عرصه محشر از جهات زیادی هولناک است. قابل توجه این که آیه اول درباره رجال الهی است، و در آیه دوم درباره ظالمان، و این به خوبی نشان می دهد که همه در آن روز هولناک در وحشتند، نیکوکاران و بدکاران چرا که هیچ کس از عاقبت کار خود اطمینان ندارد، با توجه به دقت و سخت گیری در حساب الهی، هیچ کس از سرنوشت خود دقیقاً آگاه نیست. آری انسان ها در عرصه محشر چنان گرفتار وحشت می شوند که چشم هاشان از حرکت باز می ایستد و خیره می شود، گویی می خواهد از حدقه بیرون پرد، البته آنچه مسلم است این است که این حالات در گنه کاران و مجرمان بسیار شدیدتر است و لذا قرآن مجید می گوید: «وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذَا هِیَ شَـخِصَهٌ أَبْصَـرُ الَّذِینَ کَفَرُوا;(انبیاء،97) وعده حق نزدیک می شود در آن هنگام چشم های کافران از حرکت باز می ایستد و خیره می شود.» 3. «یَوْمًا کَانَ شَرُّهُو مُسْتَطِیرًا ;(انسان،7) در این آیه، ضمن توصیف ابرار و نیکان می فرماید «آن ها از روزی می ترسند که عذابش گسترده و فراگیر است»
شر در این جا به معنی عذاب روز قیامت و یا هول و وحشت آن است، و گستردگی آن به حدی است که تمام زمین و آسمان را پر می کند، حتی فرشتگان در وحشت فرو می روند، نه تنها بدکاران و مجرمان که نیکان و پاکان که از عاقبت کار خود باخبر نیستند در این وحشت و اضطراب گسترده سهیم و شریکند 4. «یَوْمَ یَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِیهِ ; * وَ أُمِّهِ وَ أَبِیهِ * وَ صَاحِبَتِهِ وَ بَنِیهِ ;(عبس،34ـ36) در آن روز که انسان از برادر خود می گریزد، و از مادر و پدرش و زن و فرزندانش». 5. «یَوْمًا یَجْعَلُ الْوِلْدَانَ شِیبًا ;(مزمل،17) آن روزی که کودکان را پیر می کند». 6. «یَوْمَ یَدْعُ الدَّاعِ إِلَی شَیْء نُّکُر ;(قمر،6) روزی را به یاد آور که دعوت کننده الهی مردم را به امر وحشتناکی که مردم از آن بی خبرند فرا می خواند». این آیات و بسیاری دیگر از آیاتی که مربوط به قیامت است همه ناظر به حوادث هولناک آن روز است.1 البته ذکر این نکته قابل توجه است که ماهیت ترسی که در مورد مؤمنان در آن روز آمده با ترس بدکاران و کافران کاملا متفاوت است و این ها از یک سنخ نیست بلکه ترس مؤمنان و اضطراب آنان به خاطر آینده، و حساب و دل نگرانی در مورد محاسبه اعمال آنان است و حال آن که ترس بدکاران و کافران به خاطر سابقه بد و عملکرد سوء گذشته آنان مضافاً به نگرانی و ترس از اعمال زشت در آینده ای که از آن بی خبر هستند. دسته دیگری از آیات اشاره دارد بر این که: در آن روز اهل ایمان و مؤمنان واقعی و راستین، از هول و هراس آن روز در امانند. «کَانَ یَوْمًا عَلَی الْکَافِرِینَ عَسِیرًا »(فرقان،26) و در سوره نحل آیه 87 می خوانیم: «مَن جَآءَ بِالْحَسَنَهِ فَلَهُ خَیْرٌ مِّنْهَا وَ هُم مِّن فَزَع یَوْمَئذ ءَامِنُونَ * وَ مَن جَآءَ بِالسَّیِّئَهِ فَکُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِی النَّارِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلاَّ مَا کُنتُمْ تَعْمَلُون».
و در سوره انبیاء آیه 103 نیز آمده که: «لاَ یَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الاَْکْبَرُ وَ تَتَلَقَّیهُمُ الْمَلَئکَهُ هَـذَا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنتُمْ تُوعَدُون» اما آنچه که از دو آیه اخیر استنباط می شود این است که: بدون شک، گروه استثناء شدگان از بندگان ممتاز و برجسته خداوند می باشند و به خاطر ایمان عمیق و استوار خود به خداوند، نفسی مطمئن و آرام دارند و در نتیجه هیچ حادثه شگفت آور و هولناکی موجب تزلزل و اضطراب آنان نمی گردد، پیامبران الهی، و اوصیاء بزرگوار آنان، و برخی از پیروان برجسته آن ها در شمار این گروهند.2
در حدیثی از ابوسعید خدری نقل شده; که وقتی پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) آیه: «فِی یَوْم کَانَ مِقْدَارُهُو خَمْسِینَ أَلْفَ سَنَه »(معارج،4) را که نشان می دهد روز قیامت معادل پنجاه هزار سال است تلاوت فرمود، عرض کردم: چه روز طولانی و عجیبی است؟! پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم)فرمود: «سوگند به آن کسی که جانم در دست اوست، که آن روز برای مؤمن سبک می شود، به مقدار مدت یک نماز فریضه که در دنیا انجام می دهد».3
و در قرآن آیات زیادی داریم که مومنان در آن روز شاد و مسرورند و آن آیات عبارتند از:
وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناعِمَهٌ (الغاشیه 8)جمعی دیگر رخسارشان شادمان و خندان است‏
وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَهٌ (القیامه 22)آن روز رخسار طایفه‏ای (از شادی) بر افروخته و نورانی است. (22)
وَ أَمَّا الَّذینَ ابْیَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفی‏ رَحْمَتِ اللَّهِ هُمْ فیها خالِدُونَ (آل عمران 107)و اما روسفیدان در رحمت خدا (یعنی بهشت) درآیند و در آن جاوید متنعّم باشند.
+================
1. پیام موضوعی قرآن، آیت اللّه مکارم شیرازی، ج 5، ناشر دارالکتب الاسلامی.
2. ر.ک: منشور جاوید، آیت اللّه سبحانی، ج 9، ص 275، نشر مؤسسه سیدالشهداء.
3. تفسیر نمونه، آیت اللّه مکارم شیرازی و دیگران، ج 15، ص 66، همان، ج 25، ص 16، نشر دارالکتب الاسلامیه.

دکمه بازگشت به بالا