آیا انسان های گناهکار در قیامت به شکل حیوان هستند؟

پرسش:
آیا همه انسان ها در جهان آخرت به شکل حیوان هستند یا کسانی که گناهکارند به شکل حیوانند؟*

پاسخ:
از آیات مختلف قرآن کریم و روایات اسلامی استفاده می شود که اعمال انسان در آخرت به صورت های مناسبی مجسم شده و در برابر او ظاهر می شوند. او به راستی اعمال خویش را می بیند و از مشاهده منظره اعمال بدش در وحشت و ندامت و حسرت فرو می رود و از دیدن اعمال حسنه اش شاد و مسرور می گردد. این موضوع که از آن به «تجسم اعمال» یا «تمثّل» یاد شده، بیانگر این است: هر کرداری که انسان انجام می دهد، خواه خوب باشد و خواه بد، یک صورت دنیوی دارد که ما آن را مشاهده می کنیم و یک صورت اخروی دارد که هم اکنون در دل و نهاد عمل نهفته است و روز رستاخیز پس از تحولات و تطوراتی که در آن رخ می دهد و با واقعیت اخروی خود جلوه می کند و باعث لذت و فرح عامل یا آزار و اندوه وی می گردد.
قرآن کریم در این باره می فرماید:«یَوْمَ تَجِدُ کُلُّ نَفْس مَا عَمِلَتْ مِنْ خَیْر مُحْضَراً وَمَا عَمِلَتْ مِن سُوء تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَیْنَهَا وَبَیْنَهُ أَمَداً بَعِیداً…; (آل عمران، 30) روزی که هر انسانی هر کار نیکی که انجام داده است، نزد خود حاضر می یابد و هر کار بدی را که انجام داده است نیز، حاضر و آماده می یابد و آرزو می کند که میان او و آن عمل ناروا فاصله مکانی یا زمانی بسیاری وجود می داشت.»
در آیه 49 سوره کهف نیز درباره آن می فرماید:«وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً; آنچه را انجام داده بودند حاضر می بینند.»
در مورد نیت ها و ملکات نفسانی نیز چنین است; ممکن است کسی به صورت بوزینه در آن دنیا محشور شود; در حالی که انسان است می بیند به شکل بوزینه در آمده و در آن دنیا ظاهر شده است. بنابراین با این شکل ظاهری خود در قیامت رنج می برد و ناراحت است.
همچنین به حکم این که مواقف قیامت متعدد و مختلف است، ممکن است در هر موقفی ملکه ای ظهور کند و شخصی در هر موقف به اشکال مختلف ظاهر شود. صورت حقیقی انسان بستگی به همان نیت و خصلت ها و ملکات نفسانی او دارد و براین اساس اگرچه انسان ها از نظر صورت ظاهری یکسانند، ولی از نظر صورت باطنی یعنی خصلت ها و ملکات، انواع یا اصناف گوناگونی دارد و به گفته حکیم سبزواری: «انسان به اعتبار اخلاق و ملکاتش یا فرشته است و یا حیوان و درنده و یا شیطان.» و در واقع از این بحث روشن می شود که انسان در آن دنیا بدون هیچ نقصان و کمی با همان صورت حقیقی و باطنی خودش زنده می شود در واقع این انسان در این دنیا نیز به همان صورت ملکوتی و باطنی خود بوده، ولی ظاهر نبوده و در آنجا کاملاً صورت حقیقی و واقعی او ظاهر می شود.1
همه انسان ها در آخرت به شکل حیوان نیستند، بلکه اگر گناهی به صورت عادت و ملکه انسان درآمد، باطن انسان به حیوان تبدیل می شود; ولی تا انسان در این دنیا هست، می تواند حالت درونی و باطنی خود را عوض کند و فرشته سیرت شود.
____________________________________________
1. ر.ک: منشور جاوید، آیت‏اللّه جعفر سبحانی، ج 9، ص 406ـ425، مؤسسه سیدالشهداء / تفسیر نمونه،آیت‏اللّه مکارم شیرازی و دیگران، ج 26، ص 62، دارالکتب الاسلامیه.

دکمه بازگشت به بالا