تناقض در آیه توبه!

پرسش:پرسش:آیه «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا توبوا اِلَی اللّهِ تَوبَهً نَصوحـًا عَسی رَبُّکُم اَن یُکَفِّرَ عَنکُم سَیِّئاتِکُم ویُدخِلَکُم جَنّـات تَجری مِن تَحتِهَا الاَنهـارُ یَومَ لا یُخزِی اللّهُ النَّبیَّ والَّذینَ ءامَنوا مَعَهُ نورُهُم یَسعی بَینَ اَیدیهِم وبِاَیمـانِهِم یَقولونَ رَبَّنا اَتمِم لَنا نورَنـا واغفِر لَنا اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیء قَدیر» (تحریم، 8) میان اول آیه و وسط آن تناقض به نظر می رسد، زیرا در آغاز آیه، مؤمنان را به توبه دعوت می کند و در وسط آیه می فرماید: خداوند، پیامبر و مؤمنان رادر قیامت، گرفتار خذلان نمی کند، اگر خداوند در قیامت، مؤمنان را گرفتار خذلان نمی کند، پس چرا آنان را به توبه امر می کند؟*
پاسخ:ایمان، باور داشتن مبدأ و معاد و عمل بنابر آن باورها است، و از آن جا که اساس ایمان، شناخت واقعیت ها و باور داشتن آن ها می باشد، هر چه مؤمنان بیشتر بدانند و آن دانسته ها را با جان خود عجین کنند، بر درجه ایمانشان افزوده می گردد; بنابراین، ایمان دارای درجه های گوناگون است، قرآن کریم در این باره می فرماید: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا ءامِنوا(نساء،136); ای کسانی که ایمان آورده اید، ایمان بیاورید» یعنی ای مؤمنان پیوسته به درجات ایمان خود بیفزایید.1 و در جای دیگر ارتباط بیشتر با آیه های قرآن کریم را مایه زیاد شدن درجه ایمان معرفی کرده، می فرماید: «واِذا ما اُنزِلَت سورَهٌ فَمِنهُم مَن یَقولُ اَیُّکُم زادَتهُ هـذِهِ ایمـانـًا فَاَمَّا الَّذینَ ءامَنوا فَزادَتهُم ایمـانـًا وهُم یَستَبشِرون (توبه، 124); و هنگامی که سوره ای نازل می شود بعضی از آنان ]به دیگران[ می گویند: این سوره، ایمان کدام یک از شما را افزون ساخت؟ ]به آن ها بگو:[ اما کسانی که ایمان آورده اند، ایمانشان را افزود و آن ها خوشحالند.» امام صادق(علیه السلام)در این باره می فرماید: «ان الایمان عشر درجات بمنزله السّلّم یصعد منه مرقاه بعد مرقاه»2 ایمان ده درجه دارد، مانند نردبان است که از پله ای پس از پله دیگر بالا می رود. بنابراین، مؤمنان دارای درجه های مختلف هستند و مسلماً، منزلت آنان نزد خداوند یکسان نخواهد بود و در آیه 8 سوره تحریم، به دو درجه از درجه های ایمان و دو گروه از مؤمنان اشاره شده است; مؤمنانی که دستور به توبه کردن به آن ها صادر شده است، کسانی هستند که هنوز مرتکب معصیت می شوند و برای پاک شدن از گناهان، باید از آن ها توبه کنند تا در قیامت، مستحق بهشت شوند و از خذلان در امان باشند و اما کسانی که در وسط آیه مطرح شده اند، کسانی هستند که دارای درجات بالایی از ایمان می باشند; از این رو، آن ها را به «نورُهُم یَسعی بَینَ اَیدیهِم وبِاَیمانِهِم» توصیف می کند; بنابراین، میان آغاز و وسط آیه، تنافض و تعارضی نخواهد بود.

____________________________________________

1. تفسیر نمونه، آیت الله مکارم شیرازی و دیگران، ج 4، ص 167.2. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج 69، ص 166.

دکمه بازگشت به بالا