رابطه میان تقوا و وسیله

پرسش:
با توجه به آیه 35 سوره مائده، چه رابطه ای میان «تقوا» و «وسیله» وجود دارد؟*

پاسخ:
پیش از بیان رابطه «تقوا» و «وسیله» لازم است معنای این دو روشن شود.
تقوا: این واژه از ماده «وقی» و «وقایه» به معنای خویشتن داری است. راغب اصفهانی در مفردات الفاظ القرآن، وقایه را نگهداری اشیا در برابر اموری می داند که زیان و آزار دارد و تقوا را قرار دادن روح در پوششی حفاظتی بیان می کند که انسان را از خطرها باز می دارد و از این رو است که گاه تقوا را به «خوف» تفسیر کرده اند، در حالی که خوف و ترس سبب تقوا است.1
امیرالمؤمنین(علیه السلام) در خطبه 157 نهج البلاغه، تقوا را دژی نیرومند در برابر خطرهای گناه می شمارد: «اعلموا عباد اللّه ان التقوی دار حصن عزیز; ای بندگان خدا! بدانید که تقوا دژی مستحکم و نفوذ ناپذیر است.»2
بنا بر این، تقوا جنبه دفع ضرر دارد.
وسیله: این کلمه در اصل به معنای تقرب جستن و یا چیزی است که سبب تقرب به دیگری از روی علاقه و رغبت شود.3
بنابراین، وسیله در آیه معنای بسیار وسیعی دارد و هر کار و هر چیزی را که باعث نزدیک شدن به پیشگاه مقدس پروردگار شود، شامل است که مهم ترین آن ها ایمان به خدا و پیامبر گرامی اسلام(صل الله علیه وآله) و پذیرش ولایت امامان معصوم(علیهم السلام) و اطاعت از آن ها و شفاعت آن ها است.
با توجه به مطالب یاد شده، وسیله اعم از تقوا است، زیرا تقوا ـ چنان که بیان شد ـ جنبه دفع ضرر دارد و انسان را از زیان ها و خسارت ها نگاه می دارد و در آن نوعی ترس دیده می شود که زمینه ساز روی آوردن به تقوا است، ولی وسیله جنبه جلب منفعت دارد و در آن علاقه و رغبت نهفته است، این مطلب را درباره جهاد که در ادامه آیه آمده است، نیز می توان در نظر گرفت، زیرا جهاد خود یکی از مصادیق وسیله است.4
____________________________________________
1. ر.ک: معجم مفردات الفاظ القرآن، ماده وقی.
2. برای آگاهی بیش‏تر ر.ک: تفسیر نمونه، آیه‏الله ناصر مکارم شیرازی و دیگران، ج 1، ص 79 – 80، دارالکتب الاسلامیه.
3. ر.ک: مفردات الفاظ القرآن، ماده وسل.
4. برای آگاهی بیش‏تر ر.ک: تفسیر المیزان، علامه سید محمدحسین طباطبایی، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، ج 5، ص 536، دفتر نشر اسلامی؛ تفسیر نمونه، ج 4، ص 364 – 365.

دکمه بازگشت به بالا