آیا زندگی آخرت مانند زندگی در دنیاست؟

پرسش:
بعد از این که انسان های خوب در قیامت به پاداش خود ، و انسان های بد به عذاب شان رسیدند; زندگی آنان بعد از آن چگونه خواهد بود ؟ آیا زندگی آن دنیا مثل همین دنیا خواهد بود ؟*

پاسخ:
پس از آن که قیامت برقرار شد و بهشتیان به بهشت و جهنمیان به جهنم رفتند; در بهشت نیز برای بهشتیان نوعی تکامل وجود دارد که منشأ این تکامل ممکن است ثمره آثار اعمال باشد و یا منشأ و سرچشمه آن فیض الهی و خداوند متعال باشد .
افزون بر این بهشت و جلب رضایت خداوند هدف نهایی انسان ها و مکان جاودانه است و انسان هرچه در دنیا کاشته در آن جا درو می کند و از آن بهره می برد; و آن جا مقصد نهایی است ، وقتی به آخرت رسیدیم; دیگر معنا ندارد که گفته شود چه می شود و هدف از این مقصد چیست ؟ چون بهشتیان در بهشت و مقصد نهایی خودشان جای گرفته اند و هیچ ترس و غمی ندارند .1
از نظر قرآن مجید معاد هم جنبه جسمانی و مادّی دارد و هم جنبه معنوی و روحانی زیرا انسان در قیامت (مانند دنیا) با جسم و روح حاضر می شود ، و طبعاً باید از هر دو جنبه غرق مواهب و برکات الهی گردد .
نعمت های جسمانی بهشت مانند نعمت ها و لذت های معنوی آن بسیار متنوع ، گسترده و دل انگیز است که قرآن مجید به برخی از آن ها اشاره کرده است; مانند: باغ های زیبا و انواع مختلف میوه ها ، قصرهای مخصوص ، همسران پاک و پاکیزه ، غذاها و نوشیدنی های خوشمزه و لذت بخش ، لباس های زیبا و فاخر و . . .
از آن جا که طبیعت محدود این جهان به ما اجازه نمی دهد که تصوّر همه جانبه ای از نعمت های مادّی و معنوی بهشت داشته باشیم ، قرآن کریم با تعبیری جامع درباره مواهب و نعمت های بهشت می فرماید: «لَهُمْ فِیهَا مَا یَشَآءُونَ کَذَ لِکَ یَجْزِی اللَّهُ الْمُتَّقِینَ; (نحل ، 31) در آن جا هر چه بخواهند برای آنان (فراهم) است . خدا این گونه پرهیزگاران را پاداش می دهد»; «وَ لَکُمْ فِیهَا مَا تَشْتَهِی أَنفُسُکُمْ وَ لَکُمْ فِیهَا مَا تَدَّعُونَ * نُزُلاً مِّنْ غَفُور رَّحِیم; (فصلت ، 31 ـ 32) و هرچه دلهایتان بخواهد در ]بهشت [برای شماست ، و هرچه خواستار باشید در آن جا خواهید داشت; روزی آماده ای از سوی آمرزنده مهربان است .»; بنابراین برای نعمت های بهشتی هیچ گونه محدودیتی (از جهت مقدار ، نوع ، کیفیت ، زمان ، مکان و . . .) وجود ندارد .2
قرآن کریم می فرماید: «فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْیا وَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَهِ وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنین‏; (آل عمران ، 148) پس خداوند ، پاداش این جهان و پاداش نیک آن جهان را به آن ها داد و خداوند نیکوکاران را دوست می دارد» .
در این آیه ، از پاداش دنیا به «ثواب الدنیا» تعبیر شده; ولی از پاداش آخرت به «حسن ثواب الآخره» یاد شده است; این اشاره به این پاداش آخرت با پاداش دنیا بسیار فرق دارد; زیرا پاداش دنیا هر چه باشد ، بالاخره آمیخته با فنا و پاره ای از ناملایمات است ـ که طبیعت زندگی این دنیاست; در حالی که پاداش آخرت سراسر حسن بوده ، از هر نظر خالص و به دور از ناراحتی ها و گرفتاری های دنیاست .3
____________________________________________
1. ر.ک: کشف المراد، علامه حلی؛، ص 411ـ427، نشر اسلامی.
2. ر.ک: پیام قرآن، آیت‏اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 6، ص 227 ـ 305، مدرسه‏الامام امیرالمؤمنین.
3. ر.ک: تفسیر نمونه، همان، ج 3، ص 122 ـ 123 .

دکمه بازگشت به بالا