منظور از ترازوی اعمال و میزان در قیامت چیست؟

پرسش:
پیرامون سنگینی و سبکی اعمال که سوره های قارعه ، 6ـ8 ; مؤمنون ، 102ـ103 و اعراف ، 8ـ9 به آن پرداخته است ، شرح و توضیح دهید .*

پاسخ:
آن چه از آیات قرآن استفاده می شود ، اصل نصب میزان ، برای وزن کردن اعمال است ; امّا این که مقصود از میزان چیست ، از قرآن و روایات فهمیده می شود که مراد از آن ترازوی دو کفه یا قپان دنیوی نیست ; بلکه در آن جا چیزی که به وسیله او اعمال عباد سنجیده می شود «حق» است ; «و الوزن یومئذ الحق . . . ;(اعراف ، 8) در آن روز وزن کردن ، به حق خواهد بود آنان که ترازویشان سنگین است رستگارانند» و یا به تعبیر برخی از روایات «عدل» است که در آن روز هر چه مصداق «حق و عدل» باشد ، می توان معیار سنجش اعمال بندگان قرار گیرد . که یکی از آن معیارها انبیا و پیشوایان معصوم(علیهم السلام)هستند ; به این صورت که آنان میزان سنجش اعمال بندگان هستند و به هر اندازه اعمال انسان ها شباهت و نزدیکی به عقاید و اوصاف و اعمال آنان داشته باشد میزان عمل شان سنگین تر است .1
در روایات پیشوایان معصوم(علیهم السلام) درباره اعمالی که در میزان عدل الهی ، سنگین و مایه نجات و روسفیدی است ، تعبیرات مختلفی دیده می شود که در حقیقت بیانگر نظام ارزشی اسلام در مسائل مختلف است از آن جمله:
1 . حُسن خُلق: پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) می فرماید: «چیزی در میزان عمل سنگین تر از حسن خلق نیست .2
2 . شهادت به توحید و نبوت: در روایتی درباره شهادت به یگانگی خدا و نبوت پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) آن حضرت می فرماید: «خَفَّ میزان ترفعان منه ، و ثَقُل میزان توضعان فیه» ; میزانی که این دو از آن برداشته شوند سبک است ، و میزانی که این دو در آن گذاشته شوند سنگین است .3
3 . صلوات بر محمد و آل محمد(صلی الله علیه وآله وسلم): در روایتی از امام باقر یا امام صادق(علیهما السلام) آمده است: «چیزی در ترازوی عمل سنگین تر از صلوات بر محمد و آل محمد(صلی الله علیه وآله وسلم) نیست و کسانی هستند که تمام اعمال شان را در میزان می گذارند ، میزان آن را سبک نشان می دهد ، در این جا صلوات بر پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) را بیرون می آورند و بر آن می افزایند میزانش سنگین می شود .»4
4 . برخی اذکار: در روایات آمده است اذکاری هم چون «الحمد لله و سبحان اللّه و اللّه اکبر» و همچنین «لا اله الا اللّه» ، میزان عمل را در قیامت پر می کند .5
از این تعبیرات به خوبی استفاده می شود که گاهی اعمال ظاهراً کوچک ، به قدری در پیشگاه خدا ارزش دارد که ترازوی عمل را سنگین می کند و آن را پر می کند ، و این به خاطر اهمیتی است که این امور از نظر اسلام دارد .
حقیقت توحید ، حمد و تسبیح الهی ، ارتباط و پیوند معنوی با محمد و آل محمد(صلی الله علیه وآله وسلم) و اخلاق نیکو همه از این امور است . چنان که در برخی روایات آمده است: گاهی یک دانه خرما که از روی اخلاص کامل در راه خدا انفاق شده است ، تمام کفه ترازوی عدل الهی را که به پهنه آسمان و زمین است ، پر می کند .6
____________________________________________
1. ر.ک: پیام قرآن، آیه‏اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 6، ص 171، مدرسه امام امیرالمؤمنین / سیری در جهان پس از مرگ، حجه‏الاسلام دکتر حبیب‏اللّه‏ طاهری، ص 420، جامعه مدرسین.
2. جامع الاخبار، شعیری، ص 107، انتشارات رضی.
3. الکافی، کلینی رحمه‏الله، ج 8، ص 19، دارالکتب الاسلامیه.
4. الکافی، همان، ج 2، ص 494.
5. ر.ک: الکافی، همان، ج 2، ص 547.
6. ر.ک: بحارالانوار، علامه مجلسی رحمه‏الله، ج 7، ص 247، مؤسسه الوفاء بیروت / پیام قرآن، همان، ج 6، ص 173ـ175.

دکمه بازگشت به بالا