تفاوت انفاق و صدقه چیست؟

پرسش:
فرق و تفاوت انفاق و صدقه چیست؟ اگر ما به این نیت صدقه دهیم که خداوند بیش تر از آن را به ما بدهد، آیا ثواب می بریم یا چون در دنیا پاداش گرفتیم، در آخرت نمی گیریم؟*

پاسخ:
«انفاق» از ماده «نفق» به معنای خروج است، انفاق یعنی خارج کردن مال [از ملک خویش چه با قصد قربت باشد و چه غیر آن[.1
به چیزی که انسان از مال خود برای تقرب به خدا می دهد، اعم از واجب و مستحب، صدقه می گویند.2
انفاق اعم از صدقه است و صدقه یک فردی از انفاق می باشد، به مالی که انسان در راه خدا می دهد هم صدقه و هم انفاق گفته می شود; به اعتبار این که مال از ملک انسان خارج می شود، به آن انفاق می گویند و از جهت آن که دادن چنین مالی در راه خدا، نشانه صدق در کردار است، به آن صدقه گفته می شود.3
دادن صدقه به نیت این که خداوند بیش تر از آن را به ما بدهد، نیت شایسته ای است و خداوند بر اساس وعده ای که داده است، در آخرت جزای آن را چند برابر خواهد داد و در دنیا نیز موجب دفع بلا و وسعت رزق خواهد شد و آثار دنیوی آن از اجر اخروی آن چیزی کم نخواهد کرد; البته اگر انسان فقط دنیا را بخواهد و آخرت را نخواهد، چنین شخصی «ما لَهُ فِی الأخِرَهِ مِن نَصیب (شوری، 20); در آخرت هیچ بهره ای ندارد.»
صدقه بر دو قسم است: واجب و مستحب
1. صدقه واجب: همان زکات است که در قرآن به نام صدقه نامیده می شود و به موارد مصرف آن اشاره شده است: «إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساکینِ وَ الْعامِلینَ عَلَیْها وَ الْمُؤَلَّفَهِ قُلُوبُهُمْ وَ فِی الرِّقابِ وَ الْغارِمینَ وَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَ ابْنِ السَّبیلِ فَریضَهً مِنَ اللَّهِ وَ اللَّهُ عَلیمٌ حَکیم‏ ;(توبه،60) زکات ها مخصوص فقرا و مساکین و کارکنانی است که برای [جمع آوری[ آن زحمت می کشند، و کسانی که برای جلب محبت شان اقدام می شود، و برای [آزادی [بردگان، و [ادای دین[ بدهکاران، و در راه [تقویت آیین[ خدا، و واماندگان در راه; این، یک فریضه ]مهم[ الهی است; و خداوند دانا و حکیم است.»
2. صدقه مستحب: در قرآن کریم به این نوع صدقه «انفاق» نیز گفته شده است: «الَّذینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ ثُمَّ لا یُتْبِعُونَ ما أَنْفَقُوا مَنًّا وَ لا أَذیً لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُون‏;(بقره،262) کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند، سپس به دنبال انفاقی که کرده اند، منّت نمی گذارند و آزاری نمی رسانند، پاداش آن ها نزد پروردگارشان ]محفوظ [است.»; «یَـأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ لاَ تُبْطِـلُواْ صَدَقَـتِکُم بِالْمَنِّ وَالاَْذَی;(بقره،264) ای کسانی که ایمان آورده اید! بخشش های خود را با منّت و آزار، باطل نسازید.»
صدقه واجب و مستحب را می توان به فقیر داد; البته، چون فقیر مورد نظر شما از بستگان و خویشاوندان است، بهتر نیز می باشد، زیرا در قرآن، کمک به خویشاوندان فقیر، مورد عنایت بیش تری قرار گرفته، به گونه ای که افزون بر صدقه، «احسان» نیز شمرده شده است، تا آن جا که می فرماید: «وَ لاَ یَأْتَلِ أُوْلُواْ الْفَضْلِ مِنکُمْ وَ السَّعَهِ أَن یُؤْتُواْ أُوْلِی الْقُرْبَی وَالْمَسَاکِینَ وَ الْمُهَـاجِرِینَ فِی سَبِیلِ اللَّه;(نور،22) آن ها که از میان شما دارای برتری ]مالی[ و وسعت زندگی هستند، نباید سوگند یاد کنند که از انفاق، نسبت به نزدیکان و مستمندان و مهاجران در راه خدا دریغ نمایند.» و در مورد احسان به خویشاوندان می فرماید: «وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً وَ ذِی الْقُرْبی‏ وَ الْیَتامی‏ وَ الْمَساکین‏;(بقره،83) و به پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و بینوایان نیکی کنید.»
هم چنین پرداخت کفاره روزه قضا نیز به ایشان ایرادی ندارد، ولی در چگونگی احکام آن باید به رساله مرجع تقلید خود مراجعه نمایید، زیرا برای مثال، برخی مراجع، پرداخت پول کفاره را کافی نمی دانند، ولی برخی دیگر کافی می دانند و مسائلی از این قبیل.4
____________________________________________
1. مجمع البیان، طبرسی، ج 1، ص 121، انتشارات ناصر خسرو.
2. مفردات الفاظ القرآن، راغب اصفهانی، ص 286، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان؛ قاموس قرآن، سید علی اکبر قرشی، ج 7، ص 98، دارالکتب الاسلامیه.
3. مفردات الفاظ القرآن، همان.
4. توضیح المسائل مراجع، ج 1، ص 871، نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

دکمه بازگشت به بالا