چرا اسلام انسان را از جهنم می ترساند و به جهنم بیشتر از بهشت پرداخته است؟

پرسش:
چرا در دین اسلام برای هدایت مسلمانان، آنان را از دوزخ و عذاب آخرت می ترسانند، در صورتی که می توانند با گفتن خوبی های بهشت، آنان را به سوی انجام عمل نیک ترغیب کنند؟ البته قبول دارم که در اسلام از بهشت هم صحبت می شود، اما در مقایسه با جهنم کم تر.*

پاسخ:
1. در قرآن کریم، ابشار و انذار توأمان و با یکدیگر مطرح شده اند. به عنوان نمونه یکی از آیات مزبور ذکر می شود: «یَـأَیُّهَا النَّبِیُّ إِنَّـآ أَرْسَلْنَاکَ شَاهِدًا وَ مُبَشِّرًا وَ نَذِیرًا ;(احزاب،45) ای پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم)، به درستی که ما تو را به عنوان گواه بشارت دهنده و بیم دهنده فرستادیم.» در این آیه شریفه از میان پنج صفتی که برای پیامبر(صلی الله علیه وآله و سلم) ذکر شده، یک صفت به بشیر بودن او، اشاره دارد.
2. دلیل توأم بودن بشارت وانذار آن است که ، نیمی از وجود انسان را علاقه جلب منفعت و نیم دیگر آن را، دفع ضرر تشکیل می دهد; آن گاه بشارت انگیزه بخش نخست، و انذار انگیزه بخش دوم ابعاد وجودی انسان می باشد.
3. در نگاهی دیگر، بشارت و انذار یا تشویق و تهدید، بخش مهمی از فرآیند تربیتی انسان، و نیز انگیزه فعالیت های اجتماعی او را تشکیل می دهد. تشویق در برابر انجام کار نیک، سبب آمادگی بیشتر انسان در پیوستن آن میسر شده، و نیز کیفر در قبال انجام کار بد، موجب دست برداشتن انسان از آن راه خطا می گردد.
4. تعادل میان این دو ویژگی انسان; یعنی جلب منفعت و دفع ضرر، و دو حالت درونی متناسب با آن ; یعنی بیم و امید، ضروری بوده، و نباید پایه تربیتی انسان تنها بر روی یک قسمت باشد; زیرا اگر تشویق و امید از حد مجاز خود بگذرد، سبب جرئت و غفلت انسان، و چنان چه بیم و انذار بیش ازاندازه باشد، یأس و ناامیدی را به دنبال خواهد داشت. درست به همین دلیل است که در قرآن کریم، بشارت و انذار، در کنار یکدیگر ذکر شده اند.
5. افزون بر ذکر توأمان بشارت وانذار در قرآن کریم، در اکثر آیات، بشارت مقدم ذکر شده است. این، بدان جهت است که در مجموع، رحمت خدا بر عذاب و غضب او، پیشی گرفته است; همان که در دعاها آمده است: یا من سبقت رحمته غضبه; ای کسی که رحمت تو، بر خشم تو، پیشی گرفته است.
6.با توجه به توضیحات مزبور، ادعای سنگین بودن کفّه تصویر و ترسیم جهنّم در قرآن، ادعای مورد قبولی نیست.
7. یاد مرگ که در پرسش مطرح شده، در روایات از آن به عنوان عامل تربیتی خوبی یاد شده است که در دوری انسان از گناه بسیار مؤثر است. این رویکرد با بهره جویی دین اسلام، از جنبه های امیدبخش و یادآوری نعمت ها ناسازگار نیست.
برای مطالعه بیشتر ر.ک:
1. المیزان با ترجمه، ج 16، ص 515.
2. تفسیر نمونه، آیت الله مکارم شیرازی و دیگران، ج 17، ص 361، دار الکتب الاسلامیه.
3. مجمع البیان فی تفسیر القرآن7 الطبرسیی، ج 8، ص 168، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات
4. روح البیان، ج 7، ص 196.
5. تفسیر الکبیر، ج 25، ص 216.

دکمه بازگشت به بالا