خداوند چه کسانی را رقبا و حافظ انسان در دنیا و آخرت معرفی می کند؟

پرسش:
خداوند چه کسانی را رقبای انسان در دنیا و آخرت معرفی می کند؟

پاسخ:
رقیب دو معنا دارد: 1. حافظ و نگهبان
2. کسی که با انسان در رسیدن به مقصدی، به رقابت می پردازد.
رقیب به معنای حافظ و نگهبان: خداوند متعال در قرآن کریم، حافظ و مراقب همه چیز معرفی شده است: «وکانَ اللّهُ عَلی کُلِّ شَیء رَقیبًا;(احزاب، 52) و خداوند ناظر و مراقب هر چیز است. هم چنین خداوند مراقب انسان نیز معرفی شده است: «اِنَّ اللّهَ کانَ عَلَیکُم رَقیبًا;(نساء، 1) زیرا خداوند مراقب شما است.»; یعنی خداوند متعال، تمام اعمال و نیات انسان ها را می بیند و می داند; در عین این که در برابر حوادث، نگهبان انسان نیز هست.1
از جمله رقبای انسان که ناظر و گواه اعمال او هستند دو فرشته «رقیب» و «عتید» می باشند: «مّا یَلفِظُ مِن قَول اِلاّ لَدَیهِ رَقیبٌ عَتیدٌ;(ق، 18) هیچ سخنی را انسان تلفظ نمی کند، مگر آن که نزد آن ]سخن[ فرشته ای مراقب و آماده برای انجام مأموریت است.» غالب مفسّران اعتقاد دارند که رقیب و عتید، همان دو فرشته ای هستند که در آیه قبل از این آیه(آیه،17)، به عنوان «متلقیان» از آن ها یاد شده است; نام فرشته سمت راست، رقیب و فرشته سمت چپ، عتید است. تعبیر آیه نشان می دهد که این دو فرشته تمام الفاظ و گفتار انسان را ثبت می کنند.2 از برخی آیات نیز استفاده می شود که پیامبران و حجّت خدا در هر زمان، مراقب و گواه اعمال امّت همان زمان هستند: «وَکُنتُ عَلَیهِم شَهیدًا ما دُمتُ فیهِم فَلَمّا تَوَفَّیتَنی کُنتَ اَنتَ الرَّقیبَ عَلَیهِم واَنتَ عَلی کُلِّ شَیء شَهیدٌ; (مائده، 117) و تا آن زمان که من ]عیسی[ در میان ایشان بودم، مراقب و گواه آنان بودم، و هنگامی که مرا از میان آنان برگرفتی، تو خود مراقب آنان بودی، و تو گواه بر هر چیز هستی.»
رقیب به معنای دوّم: آیا انسان در دنیا، برای رسیدن به کمال و نزدیک شدن به خدا، رقیب هم دارد یا نه؟ با توجه به توصیفاتی که خداوند در قرآن از انسان فرموده; چنین به نظر می رسد که انسان در این مسیر، بدون رقیب است، زیرا همه چیز برای انسان خلق شده است: «هُوَ الَّذی خَلَقَ لَکُم ما فِی الاَرضِ جَمیعًا ثُمَّ استَوَی اِلَی السَّماء;(بقره، 29) او خدایی است که همه آن چه در زمین وجود دارد را برای شما آفرید، سپس به آسمان پرداخت.»
هم چنین می فرماید: انسان بهترین مخلوقات است: «ثُمَّ اَنشَأنـاهُ خَلقًا ءاخَرَ فَتَبارَکَ اللّهُ اَحسَنُ الخالِقین;(مؤمنون،14) از آن پس آن (= انسان) را آفرینش تازه ای ایجاد کرد، بزرگ است خدایی که بهترین خلق کنندگان است!» گرچه از برخی آیات، چنین استفاده می شود که «جنّ» نیز موجودی مانند انسان است که تکلیف دارد و نسبت به ایمان و کفر مؤاخذه می شود و «قرآن» کتاب آنان نیز هست، و به نوعی در انجام تکالیف الهی و عبادات، انسان را همراهی می کنند، ولی از آن جا که راه رسیدن به کمال الهی برای همه جنّ و انس باز بوده و جا برای هیچ کس تنگ نیست، و ورود همه به محضر قرب الهی میسّر است، به همین جهت رقابت در این زمینه، اصول نخواهد بود، زیرا معمولا رقابت در جایی است که امکان رسیدن به هدف، فقط برای تعدادی میسّر باشد; به طوری که بعد از رسیدن آن تعداد مخصوص، دیگران محروم شوند.
____________________________________________
1. تفسیر نمونه، آیه اللّه مکارم شیرازی و دیگران، ج 3، ص 280، نشر دارالکتب الاسلامیه، قم.
2. همان، ج 22، ص 249 ـ 251.

دکمه بازگشت به بالا