چگونه به ریسمان قرآن و اهل بیت تمسک کنیم و چنگ بزنیم؟

پرسش:
در روایتی نقل شده که رمز سعادت و جاودانگی در دنیا و آخرت ، تمسک به قرآن و اهل بیت(علیهم السلام) است . قرآن کریم چگونه با آیات روشن خود ، انسان ها را در رسیدن و چنگ زدن به این دو ریسمان الهی یاری می کند؟+

پاسخ:
قرآن کریم خطاب به اهل ایمان می‏فرماید: «یَـأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَهَ وَجَاهِدُوا فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ ؛ (مائده، 35) ای کسانی که ایمان آورده‏اید از [مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید و وسیله‏ای برای تقرب به او بجویید و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید.»
بدون شک بهترین وسیله تمسک برای کسب سعادت دنیوی و اخروی، قرآن و اهل‏بیت‏پیامبر علیهم‏السلام هستند. «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُوا؛ (آل‏عمران، 103) همگی به ریسمان خدا [= قرآن، امامان علیهم‏السلام] چنگ زنید و پراکنده نشوید.»
پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏فرماید: «ءانّی تارک فیکم الثقلین کتاب اللّه‏ و عترتی ما ان تمسکتم بهما لن تضلوا ابداً؛ من از بین شما می‏روم اما دو چیز بسیار گران‏بها یعنی قرآن و اهل بیتم علیهم‏السلام را در بین شما به یادگار می‏گذارم که اگر به این دو تمسک کنید هرگز گمراه نخواهید شد.»1د
قرآن کریم از دو مَنْظر، انسان‏ها را در رسیدن به این دو ریسمان الهی یاری می‏کند:
1. آیاتی که بر لزوم و ضرورت تمسک به این دو ثقل بزرگ دلالت دارد:
این آیات به چند بخش کلی اشاره دارند:
الف) آیاتی که قرآن کریم را کتاب هدایت همه انسان‏ها در تمامی اعصار معرفی نموده و نور هدایت آن را تا آن جا که مرز بشریت است، قابل گسترش می‏داند: «وَ مَا هِیَ إِلاَّ ذِکْرَی لِلْبَشَرِ ؛ (مدثر، 31) و این [قرآن] جز هشدار و تذکری برای انسان‏ها نیست.»؛ «وَ مَا هُوَ إِلاَّ ذِکْرٌ لِّلْعَالَمِینَ ؛ (قلم، 52) در حالی که این [قرآن] جز مایه بیداری برای جهانیان نیست!»
ب) آیاتی که بهره‏مندی و مفید بودن این کتاب [قرآن] را همگانی می‏داند؛ به طوری که احدی از آن بی نیاز نیست؛ همانند آبی که عامل حیات همه زندگان است و هیچ موجودی در هیچ عصری از آن بی‏نیاز نیست.
ج) آیاتی که زبان قرآن را مطابق با فطرت آدمی دانسته (روم، 30) و آیاتش را روشن و روشنگر، توأم با نور و برهان در بخش‏های گوناگون: عقیده، اخلاق و عمل می‏داند. (مائده، 15؛ نساء، 174؛ تغابن، 8؛ اعراف، 157)
د) آیاتی که دلالت دارد قرآن، بیانگر همه چیز است (نحل، 89) و التفات به آن سبب شفا، هدایت و رحمت است. (یونس، 57)
ه) آیاتی که رسالت پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و به تبع آن رسالت امامان معصوم علیهم‏السلام را همگانی و آن‏ها را مبیّن و مفسر قرآن می‏داند. (سبأ،28)
و) و آیاتی که همگان را به تفکر و تدبر در آیات قرآن دعوت و ترغیب نموده و اندیشه نکردن در آن را سخت ملامت و مذمت کرده است: «أَفَلاَ یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْءَانَ أَمْ عَلَی قُلُوبٍ أَقْفَالُهَآ ؛ (محمد، 24) آیا آن‏ها در قرآن تدبر نمی‏کنند یا بر دل‏هایشان قفل نهاده شده است؟!»
مجموع این مطالب، لزوم و ضرورت تمسک به قرآن و امامان علیهم‏السلام را روشن می‏سازد.
2. آیاتی که راه کارهای عملی تمسک به قرآن و اهل‏بیت علیهم‏السلام را بیان نموده است که به چند مورد کلی آن اشاره می‏کنیم:
الف. طهارت ظاهری و باطنی، تقوا، تزکیه و تهذیب نفس؛ قرآن کریم، در این‏باره می‏فرماید: «إِنَّهُ لَقُرْءَانٌ کَرِیمٌ * فِی کِتَابٍ مَّکْنُونٍ * لاَّ یَمَسُّهُ إِلاَّ الْمُطَهَّرُونَ ؛ (واقعه، 77 ـ 79) آن قرآن کریمی است که در کتاب محفوظ جای دارد و جز پاکان نمی‏توانند آن را مس کنند.»
اگر چه قرآن مجید، برای هدایت عموم مردم است، اما افراد زیادی بودند که قرآن را از زبان مبارک پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏شنیدند و این آب زلال حقیقت را در سر چشمه وحی می‏دیدند، ولی چون به تعصب و عناد و لجاجت آلوده بودند، کم‏ترین بهره‏ای از آن نگرفتند؛ امّا کسانی که اندکی خود را پاک و با روح حقیقت جویی و تحقیق به سراغ آن آمدند هدایت یافته، به کمال و سعادت دنیوی و اخروی رسیدند.
قرآن کریم می‏فرماید: «ذَ لِکَ الْـکِتَابُ لاَ رَیْبَ فِیهِ هُدًی لِّلْمُتَّقِینَ ؛ (بقره، 2) این کتاب شکی در آن نیست و مایه هدایت پرهیزکاران است.» و در جای دیگر می‏فرماید: « قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکَّــهَا ؛ (شمس، 9) هر کس نفس خود را پاک و تزکیه کرد، رستگار شد.»
ب) مرحله دوم برای دست یابی به ساحت قدس قرآن کریم و معصومین علیهم‏السلام شناخت درست نسبت به قرآن و جایگاه امامان معصوم علیهم‏السلام و فهم عمیق از مقام و موقعیت آن‏هاست. دست‏یابی به مقصود و مراد خداوند، فهم علت و ماهیت نزول قرآن، کنار زدن ذهنیت‏های پیشین، تعقل، جامع نگری نسبت به آیات و… از جمله مواردی است که قرآن روی آن تأکید بسیار دارد و نیز تبیین جایگاه و تبعیت از اهل‏بیت علیهم‏السلاماز موارد مهمی است که قرآن برای تمسک کردن به آن‏ها آیات فراوانی در خود جای داده است؛ مثلاً برای تبعیت از اهل‏بیت علیهم‏السلام می‏فرماید: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُوْلِی الْأَمْرِ مِنکُمْ؛ (نساء، 59) اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولوالامر[= اوصیای پیامبر] را…» بدیهی است، اهل‏بیت علیهم‏السلام که مفسران و مجریان قرآنند، حبل اللّه‏ المتینی هستند که خداوند حکیم اراده فرموده است به آن‏ها تمسک کنیم.
ج) کشف ریشه اصلی سعادت و فهم اسباب آن در قرآن، اسباب سعادت در ایمان و عمل صالح دانسته شده است: «مَنْ عَمِلَ صَـالِحًا مِّن ذَکَرٍ أَوْ أُنثَی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیَوهً طَیِّبَهً؛ (نحل، 97) هر کس کار شایسته‏ای انجام دهد، مرد باشد یا زن، در حالی که مؤمن است، او را به حیاتی پاک زنده می‏داریم.»
و…2
+==================
1. ر.ک: بحارالانوار، علامه مجلسی رحمه‏الله، ج 2، ص 199، مؤسسه الوفاء، بیروت.
2. ر.ک: تسنیم، آیت‏اللّه‏ جوادی‏آملی، ج 1، ص 31 ـ 153، مؤسسه اسراء/ پژوهش‏های قرآنی، ش 17 و 18، ص 13 ـ 28، دفتر تبلیغات اسلامی / تفسیر نمونه، آیت اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 3، ص 20 ـ 30 ؛ ج 3، ص 27 ـ 30، دارالکتب الاسلامیه و…

دکمه بازگشت به بالا