راههای رسیدن به کمال چیست؟

راه‌های رسیدن به کمال چیست؟

پاسخ:

در مورد این که کمال انسان چیست، دیدگاه‌هایی متفاوتی وجود دارد، اما آن چه از آیات و روایات استفاده می‌شود،‌کمال انسان در تقرب به خداوند است.(1) بنابراین راه رسیدن به کمال نیز اعمال و رفتارهایی است که انسان را به خداوند نزدیک می‌کند. به هر میزانی که انسان بتواند خود را به خدا نزدیک کند، به همان اندازه از کمال بهره‌مند خواهد شد.

راههای رسیدن به کمال
1. ایمان به خدااولین چیزی که باعث می‌شود انسان در سیر تکاملی خود به سوی کمال نهایی‌اش یعنی قرب خدای متعال گام بردارد، ‌ایمان است. ایمان روح تمامی اعمال و رفتار شایسته انسان می‌باشد و بدون ایمان نمی‌توان به سوی کمال حرکت نمود. باید توجه داشت که ایمان دارای مراتب است. و برخورداری از مراتب بالاتر، ظرفیت وجودی انسان را بالا می‌برد و او را قرین کمال برتر و عالی‌تر می‌کند. افرادی که در مراحل آغازین ایمان قرار دارند و هنوز توان و اراده کافی برای مقاومت در برابر تمایلات و تن دادن به همه لوازم ایمان ندارند، ممکن است اسیر نفس گردند و به لغزش و انحراف و گناه آلوده گردند. بنابراین چنین افرادی باید سعی کنند که ایمان خویش را از طریق مطالعه و شناخت در مورد خداوند، جهان و نظام آفرینش، و… افزایش دهند. هر اندازه درخت ایمان در وجود انسان بارور شود به همان اندازه به کمال خود نزدیک می‌شود.

2. رعایت تقوا و دوری از گناه تقوا عبارت است از نگهداری نفس از آن چه انسان را به گناه و انحرافات اخلاقی می‌کشاند. انسانی که می‌خواهد به کمال نایل شود، لازم است از اموری که با هدف او مغایرت دارد، دوری کند. و یگانه عامل پاسدار که در همه موقعیت‌ها و شرایط زندگی می‌تواند راهگشا باشد و فرد را از گناه مصون نگه دارد، عامل تقوا است. و از همین جهت است که در آیات و روایات به تقوا سفارش شده است.(2)

3. قطع دلبستگی نسبت به دنیابرای سیدن به کمال سعی شود تعلق خاطر و دلبستگی به دنیا و مادیات از بین برود و روحیه بی‌اعتنایی به دنیا را در وجود خود پرورش داد این توجه لازم است که دلبستگی به مادیات، انسان را از مسیر کمال و سعادت منحرف می‌سازد و روحیه معنویت و کمال جویی را از انسان می‌گیرد لذا در روایتی از امام صادق ـ علیه السّلام ـ آمده است: «رأس کل خطیئهٍ حبُّ الدنیا»(3) دنیا دوستی ریشه تمام گناهان و عامل اصلی سقوط اخلاقی است.

4. ذکر و یاد خداوندیکی دیگر از عواملی که در رسیدن به کمال و معنویت نقش دارند، ذکر و یاد خداوند است. خداوند درباره ذکر می‌گوید: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثِیراً. ای کسانی که ایمان آورده‌اید ذکر خدای را بسیار بگویید.(4)
ذکر خدا عبادتی بزرگ و یکی از مهمترین راههای خودسازی و دوری از گناه و نیز وسیله رسیدن به کمال محسوب می‌شود. و مراد از ذکر در این گونه موارد هم توجه قلبی و هم ذکر لفظی، می‌باشد.

5. انجام اعمال شایستهبعد از حصول ایمان و معرفت و تقویت روحیه تقوا باید در عمل صالح و انجام وظیفه تلاش و جدیت نمود. زیرا به وسیله عمل صالح ایمان و معرفت کامل تر می‌شود و تقوا و یقین نمود عینی به خود می‌گیرد. خداوند می‌فرماید: الیه یصعد الکلم الطیّب و العمل الصالح یرفعه(5). کلمه نیکوی توحید به سوی خدا بالا می‌رود و عمل صالح او را بالا می‌برد.
اهل معرفت برای رسیدن به کمال و دوری از گناه انجام امور زیرا را توصیه نموده‌اند:
الف. توبه به قصد توبه غسل کن ودر آن حال گناهان خود را در نظر بگیر و به خداوند متعال عرض کن: پروردگارا! به سوی تو آمدم و از گناهان توبه کردم و تصمیم دارم بعد از این مرتکب گناه نشوم، و چنان چه بدنم را با آب شستشو می‌دهم، قلب و نفسم را نیز از اخلاق زشت و گناهان پاک می‌سازم.
ب. حضور خود را در محضر خدا ببین و سعی کن در همه حال به یاد خدا باشی و هیچ گاه از توجه به او غافل نباش.
ج. تهذیب نفس با تهذیب نفس و تصفیه باطن می‌توان خود را برای رسیدن به کمال و قرب الهی آماده کرد.
د. دوری از پرخوری از پرخوری و شکم پرستی اجتناب کن.
ر. طهارت همیشه با طهارت و با وضو باش.
س. ذکر
ذکر «یا حیّ یا قیّوم یا من لا اله الّا انت» را ورد زبان خود قرار ده و در مواقع فراغت آن را با حضور قلب بخوان. در شبانه روز ساعتی را تعیین کن و ذکر «یا غنی یا مغنی» را با توجه و حضور قلب بسیار تکرار کن.

ش. تلاوت قرآنهر روز با حضور قلب مقداری قرآن بخوان و در معانی آیات تدبّر نما.
در پایان لازم به یادآوری است که اگر در آغاز امر توان و همت انجام همه این اعمال نیست، می‌توان از مقدار کم شروع کرد و تدریجاً به آن افزود. رعایت مسائل یاد شده و نیز دستور العمل‌های مذکور می‌تواند زمینه رسیدن به کمال و معنویت و دوری از گناه را برای فرد فراهم سازد.

پاورقی:

1. برای مطالعه بیشتر ر.ک: مصباح یزدی، محمد تقی، به سوی خودسازی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، چاپ اول، 1380، ص 23 ـ 57.
2. خداوند می‌فرماید: «لباس التقوی ذلک خیرٌ» اعراف:26.
3. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ج 3.
4. احزاب:41.
5. فاطر:10.

دکمه بازگشت به بالا