تفاوت فتوا با احتیاط واجب

تفاوت فتوا با احتیاط واجب چیست؟

عمل به فتوا واجب است و نمی توان از آن رجوع کرد؛ اما در احتیاط واجب می توان به مجتهد بعد که عالم تر(3) از بقیۀ مراجع است، رجوع کرد (اجماع، غیر از آیت الله شبیری زنجانی).(1)

اگر مجتهد اعلم در مسئله ای فتوا دهد، مقلدِ آن مجتهد نمی تواند در آن مسئله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند. گفتنی است علاوه بر مسائلی که بدون هیچ قیدی ذکر شده است، مسائلی که در آن عباراتی نظیر «اقوا آن است»، «بنا بر اقوا»، «اظهر آن است» و «بعید نیست» به کار رفته است، فتواست.

احتیاط بر سه قسم است:

1. احتیاط مستحب: در جایی است که قید «استحبابی» یا «مستحب» همراه احتیاط آمده است؛ مثل اینکه گفته شود: «احتیاط مستحب این است که پیش از نماز، اذان و اقامه گفته شود.» عمل به احتیاط مستحب، واجب نیست؛ بلکه شایسته است.

2. احتیاط واجب: در جایی است که قید «وجوبی» یا «واجب» همراه احتیاط، ذکر شده باشد؛ مثل اینکه گفته شود: «بنا بر احتیاط واجب باید برای قضای نماز آیات غسل کرد.» عمل به این گونه احتیاط، واجب است و نمی توان در آن به فتوای مجتهد دیگر رجوع کرد.

3. احتیاط مطلق: در جایی است که احتیاط، بدون هیچ قیدی به کار رفته است؛ مثل اینکه گفته شود: «بنا بر احتیاط باید از آب قلیلی که بعد از برطرف شدن عین نجاست برای آب کشیدن چیز نجس روی آن می ریزند و از آن جدا می شود، اجتناب کرد.» در احتیاط مطلق، مقلد می تواند به احتیاط عمل نکند؛ بلکه مطابق فتوای مجتهد دیگر، با رعایت  شرط اعلمیت نسبی رفتار کند. عبارت «محل اشکال است» نیز در احتیاط مطلق به کار می رود (آیت الله شبیری زنجانی).(2)

در احتیاط واجب، قبل از عمل و بعد از عمل می توان رجوع کرد. حالا این رجوع می تواند به فتوا باشد یا احتیاط واجب دیگر (با رعایت الاعلم فالاعلم) (حضرت امام و آیات عظام خویی، مکارم و سیستانی).(3)

در احتیاط واجب مکلف می تواند به مجتهد دیگری که در مسئله احتیاط ندارد، بلکه فتوای صریح دارد، با مراعات الاعلم فالاعلم رجوع کند (رهبر معظم انقلاب و آیت الله وحید).(4)

درصورت تساوی مراجع ازنظر علم یا ممکن نبودن تشخیص اعلم، مخیر هستید در احتیاط های واجب به هرکدام رجوع کنید؛ مگر اینکه یکی از آن ها اورع باشد. دراین صورت بر دیگران مقدم است (آیت الله بهجت).(5)

در احتیاط واجب نمی توان به فتوای مجتهد میت رجوع کرد؛ بلکه باید به مجتهد زندۀ الاعلم فالاعلم رجوع کند یا به احتیاط عمل کند و در احتیاط، رجوع بعد از عمل هم مانعی ندارد (آیت الله تبریزی).(6)

پرسش: در مسائلی که حضرت آیت الله گلپایگانی احتیاط می کرد، بنده به حضرت آیت الله اراکی رجوع می کردم. حال در این زمان هر دو به رحمت ایزدی پیوسته اند. چه باید بکنم؟ پاسخ: در مسائلی که به مرحوم آیت الله آقای اراکی رحمت الله رجوع کرده اید، می توانید به تقلید ایشان باقی بمانید (آیت الله صافی).(7)

پرسش: دربارۀ بقای بر تقلید مجتهد متوفی فرموده اید: اگر فرد در زمان حیات مجتهد، ملتزم شده است که به فتوای آن مجتهد عمل کند، برای بقای بر تقلید او بعد از فوت کافی است. حال شخصی در بعضی از مسائلی که احتیاط واجب یا احتیاط لازم داده اید به فالاعلمِ معین رجوع می کرده و ملتزم بوده است که تمامی مسائل احتیاطی را درصورت احساس نیازِ به رجوع، به همان فالاعلم معین مراجعه و تقلید کند. هم اکنون مجتهد فالاعلم فوت کرده است. آیا بعد از فوت او بازهم می توان مسائل احتیاطی را که جدیداً محلّ ابتلای او می شود و قبلاً مراجعه نکرده است، به فالاعلم فوت شده مراجعه کند؟ پاسخ: بلی، به نظر این جانب می تواند (آیت الله سیستانی).(8)

پی نوشت ها:
1- رسالۀ مراجع، م7؛ سیدروح اللهخمینی، تحریرالوسیله، ج1، تقلید، م34؛ سیدمحمدکاظمطباطبایی یزدی، عروهالوثقی، ج1، تقلید، م63، محمد فاضللنکرانی؛ سیدعلی سیستانی؛ سیدابوالقاسمخویی؛ ناصر مکارم شیرازی؛ محمدعلی اراکی؛ سیدمحمدرضا موسویگلپایگانی؛ حسین نوری همدانی؛ استفتائات، سیدروح اللهخمینی، ج1، تقلید، س51؛ سیدابوالقاسمخویی، استفتائات، تقلید،س23و24؛ حسین وحید خراسانی، توضیح المسائل، م7؛ محمد فاضللنکرانی، جامع المسائل، ج3،تقلید، س17؛ سایت،ناصر مکارم شیرازی، «رجوع به مساوی هم جایز است؛ اما بهمیت نمی توان رجوع کرد»، تقلید، اصطلاحات فقهی، س2و بقای بر تقلید، میت، س10 و تقلید،میت، س5؛ جواد تبریزی، توضیح المسائل، م7 و استفتائات،ج1، س40؛ توضیح المسائل،سیدابوالقاسم خویی، م7؛ توضیح المسائل، محمدعلی اراکی، م7؛ سیدمحمدرضاموسوی گلپایگانی، توضیح المسائل، م7 و مجمعالمسائل، ج1، س22؛ لطف الله صافیگلپایگانی، توضیح المسائل،م7؛ حسین نوری همدانی، هزارویک مسئلۀ فقهی، س11.
2- سیدموسی شبیری زنجانی، توضیح المسائل، م7.
3- سیدروح الله خمینی، تحریر الوسیله، ج1، م34؛ سیدابوالقاسمخویی، استفتائات، تقلید،س24؛ ناصر مکارم شیرازی، سایت، تقلید از چند مرجع، س7؛ سیدعلی سیستانی، رسالۀجامع، ج1، استفتائاتتقلید، س5و6.
4- سیدعلی خامنه ای، تحریر المسائل، م39؛ حسین وحیدخراسانی، مناسک حج، اصطلاحات، احتیاط واجب،ص350.
5- محمدتقی بهجت، استفتائات،ج1، تقلید، س85.
6- جواد تبریزی، استفتائات،ج2، س6و28.
7- لطف الله صافی گلپایگانی، جامع الاحکام، ج1، س33.
8- سیدعلی سیستانی، رسالۀ جامع، ج1، استفتائات تقلید، س1.

برچسب ها

نوشته های مشابه

پرسش و پاسخ

avatar
  اشتراک  
اطلاع از
دکمه بازگشت به بالا
بستن