سوال کاربران: حکم شرعی مرجع تقلید چه نام دارد؟ حکم شرعی مرجع تقلید چیست؟ فتوا و حکم چیست؟ و حکم مرجع تقلید چه نام دارد در جدول؟ فرق و تفاوت فتوا با حکم چیست؟

حکم شرعی مرجع تقلید چه نام دارد؟ فتوا

تعریف فتوا

پاسخ پاسخکده: به حکم شرعی مرجع تقلید فتوا گفته می شود، فَتوا نظر مجتهد درباره وظایف شرعی افراد است که به صورت کلی بیان می‌شود. مجموعه فتوا‌های یک مجتهد معمولا در رساله توضیح المسائل گردآوری می‌شود. فتوا با حکمی که حاکم شرع صادر می‌کند از چند جهت تفاوت دارد. فتوا گاه با تعابیر واضحی صادر می‌شود و نشان دهنده وضعیت شرعی آن موضوع است مانند: مستحب است، واجب است یا حرام است؛ و گاه با تعابیری که چندان واضح نیست مانند: لابأس، لایبعد، الاقرب.
به بیان دیگر فتوا عبارت است از خبر دادن از حکم کلی الهی در موضوعات کلی به استناد دلائل چهار گانه در فقه ( کتاب ، سنت ، عقل و اجماع)، اعم از آن که به صورت خبر القا شود یا به صورت امر. به عنوان مثال: فقیه پس از بررسی ادله و فحص کامل به حکمی از احکام الهی دست می یابد، سپس نظر خود را به این صورت اظهار می کند که مثلاً: « شراب حرام است» و یا «شراب نخورید».
«فتوا»، بیان حکم کلى الهى است که مجتهد، استنباط کرده است البته تطبیق آن بر موضوعات و موارد آن، بر عهده مقلد است. فتوا تنها براى مقلدان فتوا دهنده حجت است؛ براى مثال اگر مجتهدى فتوا دهد که گفتن «تسبیحات اربعه» در نماز یک بار و مجتهد دیگرى فتوایش این باشد که سه بار واجب است؛ در این صورت هر مقلّدى باید از مرجع تقلید خود پیروى و اطاعت کند و نمى‏تواند از فتواى مرجع دیگر تقلید نماید.

تعریف حکم حکومتی

حکم حکومتى دستورى است از سوى حاکم براى عمل کردن به یک حکم شرعى تکلیفى، و تفاوت آن با فتوا این است که در اجرایى بودن، حکم حاکم در طول احکام شرعى است.
علامه طباطبایی در تبیین احکام حکومتی می گوید: احکام حکومتى تصمیماتى است که ولى امر در سایه قوانین شریعت و رعایت موافقت آنها به حسب مصلحت زمان اتخاذ مى کند و طبق آنها مقرراتى وضع نموده و به اجرا در مى‏آورد، این مقررات لازم‏ الاجرا بوده، و مانند شریعت داراى اعتبار هستند، با این تفاوت که قوانین آسمانى، ثابت و غیر قابل تغییر، ولى مقررات وضعى، قابل تغییرند، و در ثبات و بقا تابع مصلحتى هستند که آنها را به وجود آورده است؛ و چون پیوسته زندگى جامعه انسانى در تحول و رو به تکامل است، طبعاً این مقررات تدریجاً تغییر و تبدل پیدا کرده، جاى خود را به بهتر از خود خواهند داد.
احکام حکومتى در زمان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و حکومت حضرت على (علیه السلام) نیز اجرا مى‏گردید. از جمله احکام حکومتى پیامبر (صلی الله علیه و آله) مى‏توان به خراب کردن مسجد ضرار، قطع درختان یهودیان بنى نضیر، منع ازدواج موقت براى عمار یاسر و سلیمان بن خالد، منع خوردن گوشت حیوانات اهلى برای مدتی و … و در زمان حضرت على (علیه السلام) مصادره اموال بعضى از کارگزاران بدون محاکمه، گرفتن زکات از اسب‏ها و منع صرافى و … اشاره کرد.

فرق حکم با فتوا

با تعریفى که از فتوا و حکم ارائه شد به تفاوت هاى این‏ دو مى پردازیم:

1ـ فتوا از مقوله اخبار است (اخبار از حکم الاهى)، ولى حکم از مقوله انشاء، یعنى ‏حکم از آن جهت که حکم است، یک واقعیت عینى است. به بیان روشن تر، فتوا بیان حکم شرعى کلى است و کارى با تطبیق آن بر مصداق ندارد، ولى در حکم علاوه بر حیث فتوایى، تطبیق بر مصداق هم گنجانده شده که حیث دستورى و اجرایى قضیه است.

2ـ در فتوا به لحاظ کلى بودن، مصالح و شرایط خاص مکلفین مد نظر قرار نمى‏گیرد، ولى در حکم به لحاظ این که مصداقى، موردى و جزئى است شرایط و مصالح مکلفین و اشخاص حقیقى یا حقوقى در نظر گرفته و رعایت مى‏شود، اعم از این که حکم قضایى باشد یا حکم سیاسى و اجتماعى.

3ـ گستره فتوا معمولاً محدود و نسبى است، ولى گستره حکم، مطلق است؛ یعنى فتوا فقط در حوزه خودِ مرجع فتوا دهنده و مقلدان او لازم ‏الاجرا است و تنها بر آنها حجت شرعى و تکلیف‏آور است، در حالى که حکم حاکم اسلامى بر همه مردم و مقلّدان همه فقها و مراجع و حتى بر خود فقها و مراجع دیگر نیز تا زمانی که اشتباهش معلوم نشد،حجت شرعى و واجب الاتباع است.

تعابیر نشان دهنده فتوا

تعابیری که نشانه فتوا است و در آن مسئله نمی‌توان به مجتهد دیگری مراجعه کرد به دو صورت است:
برخی از این تعابیر، مستقیما فتوا است مانند تعابیری که نشان دهنده، یکی از حالات پنج گانه آن مسئله از نظر حکم شرعی است؛ یعنی تعبیرهایی مانند واجب، حرام، مکروه، مستحب و مباح است.
برخی دیگر از تعابیری که در کلمات فقها به کار می‌رود، گرچه مستقیماً فتوا نیست، اما به صورت غیر مستقیم در حکم فتوا می‌باشد. مانند موارد زیر که اگر قبل از آنها، حکم به صورت احتیاطی بیان نشده باشد، این تعابیر نشان دهنده فتوا بودن آن حکم است. تعابیر زیر در مقام فتوا به کار می‌رود و در حکم فتوا است:
اقوی آن است، اقوی، بنا بر اقوی، اظهر آن است، اظهر، ظاهر چنین است، بعید نیست، اولی آن است، احوط اقوی، احوط اقوی، لا بأس، خالی از وجه نیست، خالی از قوّت نیست، لا اشکال، اصحّ آن است، اصحّ، اقرب، اشبه.

هرچند این اصطلاحات مختلف، در عمل تفاوتی برای مکلف ایجاد نمی‌کنند ولی هرکدام معانی خاص خود را دارند و میزان قوّت فتوا را نشان می‌دهند.

استفتاء

مراد از استفتاء در فقه، سوالی است که مقلدان از مجتهد در مورد مسائل و احکام شرعی می‌پرسند. به سؤال کننده، «مستفتی» گفته می‌شود.

جمع بندی
بنابراین پاسخ کاربر گرامی درباره اینکه حکم شرعی مرجع تقلید چه نام دارد؟ فتوا می شود و همچنین تعریف فتوا و حکم و تفاوت آنها با یکدیگر را بررسی کردیم.