دایان ادلر

روان پویشی و روانکاویسرگذشتمتفکران بزرگمکاتب روانشناسی

زندگینامه آدلر

فعالیت و سرگذشت ایجادکننده روانشناسی فردنگر

مقدمه

آلفرد آدلر برداشتی از ماهیت انسان ارائه داد که افراد را به‌صورت قربانی غرایز و تعارض‌ها و محکوم‌به نیروهای زیستی و تجربیات کودکی، توصیه نمی‌کند. او رویکرد خود را روان‌شناسی فردنگر نامید، زیرا بر بی‌همتا بودن هر فرد تأکید داشت و عمومیت انگیزه‌های زیستی و هدف‌هایی را که فروید به ما نسبت داد، قبول نداشت.

به نظر آدلر، هر انسانی در درجه‌ی اول مجموع موجودی اجتماعی است. شخصیت ما به‌وسیله‌ی محیط اجتماعی و تعامل‌های شخصی منحصربه‌فرد ما، نه توسط تلاش‌های ما برای ارضا کردن نیازهای زیستی، شکل می‌گیرد. گرچه میل جنسی به‌عنوان عامل تعیین‌کننده در شخصیت، برای فروید اهمیت زیادی داشت،  آدلر نقش میل جنسی را به حداقل رساند. ازنظر آدلر، هشیار، نه ناهشیار، جوهر شخصیت است. به‌جای این‌که توسط نیروهایی برانگیخته شویم که نمی‌توانیم آن‌ها را ببینیم و کنترل کنیم، به‌طور فعال در آفریدن خودمان و هدایت کردن آینده‌ی خویش مشارکت داریم.

در رابطه با آدلر و فروید، با دو نظریه‌ی کاملاً متفاوت روبه‌رو هستیم که توسط دو مرد ساخته شدند- فقط ۱۴ سال اختلاف سنی داشتند- در یک شهر و در یک دوران بزرگ شدند و در یک دانشگاه در رشته‌ی پزشکی تحصیل کردند. مانند فروید، جنبه‌هایی از کودکی آدلر ممکن است بر نحوه‌ای که او ماهیت انسان را در نظر داشت، تأثیر گذاشته باشند.

زندگی آدلر (۱۹۳۷-۱۸۷۰)

کودکی

اوایل کودکی آدلر با بیماری آگاهی از مرگ و حسادت به برادر بزرگ‌ترش مشخص می‌شد. او به نرمی استخوان مبتلا بود (کمبود ویتامین دی که با نرمی استخوان مشخص می‌شود)، که به او اجازه نمی‌داد با کودکان دیگر بازی کند. در سه سالگی، برادر کوچک‌ترش در تخت کنار او مرد. آدلر در چهارسالگی در اثر ذات‌الریه، نزدیک به مرگ بود. وقتی او شنید که دکتر به پدرش می‌گوید «پسر شما ازدست‌رفته است» تصمیم گرفت دکتر شود (اورگلر، ۱۹۶۳، ص.۱۶).

آدلر خردسال که مادرش او را به خاطر بیماری‌اش لوس بار آورده بود، در دو سالگی با به دنیا آمدن بچه‌ای دیگر، معزول شد. زندگی‌نامه‌نویسان اظهار می‌دارند که شاید مادر آدلر ازآن‌پس وی را طرد کرده باشد، ولی او محبوب پدرش بود. بنابراین، روابط کودکی آدلر با والدینش با روابط فروید تفاوت داشت (فروید به مادر خود بیشتر از پدرش نزدیک بود). آدلر در بزرگ‌سالی، مفهوم عقده‌ی ادیپ فروید را کنار گذاشت، زیرا با تجربیات کودکی خودش خیلی بیگانه بود.

حسادت به برادر و احساسات حقارت

آدلر به برادر بزرگ‌ترش که قوی‌بنیه و سالم بود و می‌توانست به فعالیت‌های بدنی و ورزش‌هایی بپردازد که آدلر نمی‌توانست نقشی در آن‌ها داشته باشد، حسادت می‌کرد. «یادم می‌آید روی نیمکت می‌نشستم، به خاطر نرمی استخوان باندپیچی‌شده بودم، درحالی‌که برادر سالم من روبه‌رویم نشسته بود. او می‌توانست بدود، بالا و پایین بپرد و بدون زحمت حرکت کند، درحالی‌که برای من، حرکت از هر نوع، فشار و تقلا بود»(نقل‌شده از آدلر در بوتوم، ۱۹۳۹، ص ۳۱-۳۰).

آدلر نسبت به برادرش و کودکان دیگر محله که همگی سالم‌تر و خوش‌بنیه‌تر به نظر می‌رسیدند، احساس حقارت می‌کرد. درنتیجه، تصمیم گرفت برای چیره شدن بر احساس‌های حقارت، سخت تلاش کرده و ضعف‌های جسمانی خود را جبران کند. او باوجود جثه‌ی کوچک، بی‌عرضگی و فقدان جذابیت که میراث بیماری او بودند، خود را وادار کرد تا به بازی‌ها و ورزش‌ها ملحق شود. به‌تدریج پیروز شد و احساس اعتمادبه‌نفس و پذیرش اجتماعی کسب کرد. او برای همراهی با دیگران علاقه‌ی زیادی را در خود پرورش داد و این معاشرتی بودن را در طول زندگی خود حفظ کرد. آدلر در نظریه‌ی شخصیت خود بر اهمیت گروه همسال تأکید کرد و اظهار داشت که روابط کودکی با خواهر- برادرها و با کودکان خارج از خانواده، خیلی مهم‌تر از آن است که فروید تصور می‌کرد.

دوران مدرسه

آدلر ابتدا در مدرسه (همان مدرسه‌ای که فروید می‌رفت) ناخشنود و دانش‌آموز متوسطی بود. معلم او که معتقد بود این پسر به درد هیچ کاری نمی‌خورد، به پدرش توصیه کرد وی را نزد یک کفاش به شاگردی بگمارد، آینده‌ای که آدلر آن را وحشتناک می‌دانست. ریاضیات او خیلی بد بود، ولی به تلاش خود ادامه داد تا این‌که سرانجام از دانش‌آموز ضعیف به شاگرداولی کلاس خود رسید.

ماجرای کودکی آدلر از چند نظر به یک تراژدی شباهت دارد، ولی درعین‌حال نمونه‌ای آموزنده از نظریه‌ی او، از چیره شدن بر ضعف‌ها و احساس‌های حقارت کودکی برای شکل دادن به سرنوشت او نیز هست. نظریه‌پردازی که مفهوم احساس‌های حقارت را به دنیا معرفی کرد، از اعماق کودکی خودش سخن می‌گوید: «کسانی که با زندگی من آشنا هستند، به‌وضوح می‌بینند که بین واقعیت‌های کودکی من و نظراتی که ابراز کردم، هماهنگی وجود دارد»(نقل‌شده در بوتوم، ۱۹۳۹، ص.۹).

بزرگ‌سالی

آدلر برای تحقق بخشیدن به آرزوی کودکی خود، به تحصیل پزشکی در دانشگاه وین پرداخت، ولی با سابقه‌ی تحصیلی متوسط فارغ‌التحصیل شد. او با عنوان چشم‌پزشک، شغل آزاد را شروع کرد، ولی طولی نکشید که به پزشکی عمومی تغییر جهت داد. او به بیماری‌های علاج‌ناپذیر علاقه داشت، ولی به‌قدری از ناتوانی خود در پیشگیری از مرگ، مخصوصاً در بیماران جوان، ناراحت بود که تصمیم گرفت در عصب‌شناسی و روان‌پزشکی تخصص بگیرد.

همکاری با فروید

نُه سال همکاری آدلر با فروید در سال ۱۹۰۲ شروع شد، زمانی‌که فروید از آدلر و سه تن دیگر دعوت کرد هفته‌ای یک‌بار در منزل او برای بحث کردن درباره‌ی روانکاوی گرد هم آیند. گرچه رابطه‌ی آن‌ها هرگز صمیمی نشد، اما فروید در آغاز روی آدلر خیلی حساب می‌کرد و مهارت او را به‌عنوان پزشکی که توانسته بود اعتماد بیمارانش را جلب کند، تحسین می‌کرد. مهم است به خاطر داشته باشیم که آدلر هیچ‌وقت شاگرد یا مرید فروید نبود و توسط او روانکاوی نشده بود. یکی از همکاران فروید، آدلر را متهم کرد به این‌که توانایی کاوش کردن ذهن ناهشیار و روانکاوی افراد را ندارد. حدس زدن درباره‌ی این موضوع جالب است که آیا این ناتوانی ظاهری باعث شد که آدلر نظریه‌ی شخصیت خود را بر هشیاری که دست‌یافتنی‌تر است استوار کند و نقش ناهشیار را به حداقل برساند.

درگیری با فروید

در سال ۱۹۱۰ با این‌که آدلر رئیس انجمن روانکاوی وین و کمک ویراستار نشریه‌ی آن بود، درعین‌حال، به‌طور فزاینده‌ای از نظریه‌ی فروید انتقاد می‌کرد. طولی نکشید که او تمام ارتباط خود را با روانکاوی قطع کرد و رویکرد خودش به شخصیت را به وجود آورد. فروید به روی‌گردانی آدلر در با عصبانیت واکنش نشان داد. او قامت آدلر را تحقیر کرد (آدلر ۱۲ سانتی‌متر از فروید کوتاه‌تر بود) و آدلر را نفرت‌انگیز، نابهنجار، که جاه‌طلبی او را به جنون کشانده، سرشار از عداوت و فرومایگی، پارانویید، شدیداً حسود و آزارگر توصیف کرد. او نظریه‌ی آدلر را بی‌ارزش دانست (فیبرت، ۱۹۹۷؛ گی، ۱۹۸۸؛ ویتلس، ۱۹۲۴).

آدلر نیز خصومت مشابهی را به فروید نشان داد و او را شیاد و روانکاوی را کثافت نامید (روزن، ۱۹۷۵). هر وقت آدلر را شاگرد فروید معرفی می‌کردند، عصبانی می‌شد. آدلر در سال‌های بعدی، از افرادی که به رویکرد او پشت می‌کردند، عصبانی می‌شد، همان‌گونه که فروید از دست کسانی مانند آدلر که از روانکاوی منحرف‌شده بودند، خشمگین می‌شد. آدلر معروف بود به این‌که «وقتی احساس می‌کرد صلاحیت او زیر سؤال رفته است، ناگهان عصبانی می‌شد و از کوره درمی‌رفت» (هافمن، ۱۹۹۴، ص. ۱۴۸).

رفتن به آمریکا

آدلر در سال ۱۹۱۲ انجمن روان‌شناسی فردنگر را دایر کرد. او در خلال جنگ جهانی اول (۱۹۱۸- ۱۹۱۴) در ارتش خدمت کرد و بعداً کلینیک‌های مشاوره‌ی کودک را با بودجه‌ی دولت در وین سازمان داد. آدلر در کلینیک‌های خود، روش‌های آموزش گروهی و راهنمایی را که پیش‌درآمد گروه‌درمانی نوین بودند، معرفی کرد. در سال ۱۹۲۶ برای اولین بار از ایالات‌متحده دیدار کرد و در آنجا به تدریس و ایراد سخنرانی پرداخت.

او در سال ۱۹۲۹ به ایالات‌متحده مهاجرت کرده و در نیویورک اقامت گزید و در آنجا به تلاش خود برای گسترش دادن روان‌شناسی فردنگر ادامه داد. زندگی‌نامه‌نویسی خاطرنشان کرد: «طولی نکشید که صفات شخصی مهربانی، خوش‌بینی و صمیمیت همراه باانگیزه‌ی شدید برای جاه‌طلبی… او را در آمریکا به‌عنوان متخصص روان‌شناسی به شهرت رساند»(هافمن، ۱۹۹۴، ص.۱۶۰).

کتاب‌ها و سخنرانی‌های آدلر، او را در سطح ملی مشهور کردند و اولین روان‌شناس محبوب آمریکا شد. در سال ۱۹۳۷، درحالی‌که آدلر برای ایراد ۵۶ سخنرانی طاقت‌فرسا مشغول گردش در اروپا بود، دچار حمله‌ی قلبی شد و در اسکاتلند درگذشت.

منبع:

کتاب: نظریه‌های شخصیت نویسنده: دوان.پی.شولتز سیدنی.الن.شولتز مترجم: یحیی سیدمحمدی

نقد فیلم Gif ed – بااستعداد

در فیلم Gif ed، کاپیتان آمریکا نقش قهرمانی را بازی می‌کند که بدون سپر و نقاب باید به مصاف با احساسات آشفته‌اش برود. همراه نقد زومجی باشید.

در یکی از صحنه‌های فیلم «بااستعداد» (Gif ed)، استاد ریاضیاتِ یک دانشگاه کله‌گنده، یک تکه کچ سفید به دست دختربچه‌ای شش-هفت ساله می‌دهد. اما این دختربچه قرار نیست تا وقتی که بزرگ‌ترها مشغول حرف زدن هستند با کشیدن نقاشی خانه‌ای با دودکش و درختی در کنارش روی تخته سیاه، سرش را گرم نگه دارد. بلکه او قصد دارد با آن تکه کچ، یک معادله‌ی سرگیجه‌آور و پیچیده‌ی ریاضی را حل کند. دختربچه در نهایت آرامش پای تخته می‌ایستد. همزمان می‌توانید صدای چرخیدن پرسرعت چرخ‌دهنده‌های مغزش را که در حال محاسبات سنگین هستند بشنوید. دخترک در حالی که بینندگانِ این صحنه با شگفتی و انتظار و دلشوره، به او خیره شده‌اند، معادله را حل می‌کند و بعد برمی‌گردد و به آنها نگاه می‌کند. در صورتش هیچ‌گونه اثری از خوشحالی، شگفتی، غرور، لذت یا خجالتی دیده نمی‌شود. بقیه از دیدن این صحنه کف و خون قاطی کرده‌اند. ما از دیدن این صحنه برای دخترک لبخند می‌زنیم. اما خودش طوری رفتار می‌کند که انگار هیچ اتفاقی نیافتاده است. انگار نه انگار که معادله‌ای را که استادان ریاضی هم سرش مکث می‌کنند به راحتی حل کرده است. چنان قیافه‌ای به خود گرفته که گویی یک دوتا دوتا چهارتای ساده را حل کرده است. راستش اگر از من بپرسید، من کماکان سر امتحانات ریاضی‌ام یک دوتا دوتا چهارتای ساده را هم در ماشین حساب وارد می‌کردم و از اینکه هنوز جوابش ۴ در می‌آمد خوشحال می‌شدم (!)، اما این دختربچه بعد از حل این معادله‌ی دیوانه‌وار بدون ماشین حساب خیلی فروتن به نظر می‌رسد. اگرچه او از نگاه ما معجزه کرده است، اما از نگاه خودش فقط به یک سوال جواب داده است و قصد ندارد از شگفتی ما سوءاستفاده کرده و خودش را بالا بگیرد. خب، شما بگویید، مگر می‌شود چنین دختربچه‌ی باهوش و فروتنی را دوست نداشت؟

این صحنه به بهترین شکل ممکن حس و حال و دستاوردهای «بااستعداد»، جدیدترین ساخته‌ی مارک وب را توصیف می‌کند. «بااستعداد» فیلم عجیب و غریب و نوآورانه‌ای نیست و بدون شک قرار نیست به فهرست بهترین فیلم‌هایی که در عمرتان تماشا کرده‌اید بپیوندد، اما موفق به انجام ماموریتی شده که کمتر فیلمی از آن سربلند بیرون می‌آید: روایت یک داستان احساسی و درگیرکننده در اوج فرمول‌محور بودن. فیلمی که اگرچه موفق به ارائه‌ی سرگرمی جذاب و بامزه‌ای می‌شود، اما آن‌قدر فروتن و خاکی است که خودش را نمی‌گیرد و مغرور نمی‌شود. نتیجه یکی از فیلم‌هایی است که می‌تواند به مثال بارز بیرون کشیدن انرژی و قدرتی تازه از ساختاری قدیمی تبدیل شود. «بااستعداد» اگرچه فیلم قابل‌پیش‌بینی‌ای است و اگرچه می‌توان اتفاقات مهم داستانی‌اش را از کیلومترها دورتر حدس زد، اما خلاقیت نویسنده و برخی صحنه‌های هوشمندانه و غیرمنتظره، این ساختار قدیمی را زنده کرده است و باعث شده قابل‌پیش‌بینی‌بودن مسیر داستان توی ذوق نزند، در پس‌زمینه‌ی فیلم قرار بگیرد و در عوض کاراکترهای قوی و قابل‌لمس فیلم و حال و هوای صمیمی‌اش در مرکز توجه قرار بگیرد.

«بااستعداد» از چند جهت من را به یاد «اشخاص پنهان» (Hidde Figu es)، ساخته‌ی نامزد اسکار تئودور ملفی از سال گذشته انداخت. منظورم فقط حضور اُکتویا اسپنسر در هر دو فیلم نیست. همان‌طور که «اشخاص پنهان» داستانی تکراری، وطن‌پرستانه و دست‌مالی‌شده (ایستادگی زنان سیاه‌پوست در مقابل سیستم نژادپرست و سرکوب‌گر برای فرستادن ماهواره به فضا برای عقب نماندن از شوروی) را برداشته بود و آن را با یک سری سکانس‌های قوی و بامزه (مثل دویدن کاراکترهای سیاه‌پوست برای استفاده از دستشویی) به یک فیلم پاپ‌کورنی لذت‌بخش تبدیل کرده بود، «بااستعداد» هم داستان کم و بیش تکراری مبارزه‌ی پدری را که می‌خواهد فرزندش را از دست کسانی که می‌خواهند او را از طریق قانونی از او بگیرند برداشته است و علاوه‌بر رعایت دقیق و کم‌نقص فرمول این‌جور فیلم‌ها، با استفاده از دیالوگ‌نویسی‌های قوی و طراحی سکانس‌هایی غیرمنتظره و خلاقانه به نتیجه‌ای درخشان دست پیدا کرده است. هر دو فیلم‌هایی هستند که تا مرز سقوط به درون چاه سانتی‌مانتال شدن پیش می‌روند اما سقوط نمی‌کنند و بر لبه‌ی آن قرار می‌گیرند. فیلم‌هایی که اگرچه بعضی‌وقت‌ها آشکارا با احساسات تماشاگر بازی می‌کنند، اما آ‌ن‌قدر از حس و حال صمیمی و شیرینی بهره می‌برند که ما از این کارشان ناراحت و دلگیر نمی‌شویم، بلکه خود احساسات‌مان را دو دستی تقدیم‌شان می‌کنیم تا آن در مشتشان مچاله کنند.

«بااستعداد» اما در اوج شبیه‌بودن به «اشخاص پنهان»، تفاوت‌هایی نیز با آن دارد. اگر یکی براساس رویدادها و داستانی واقعی است، دیگری نیست. اگر تم مرکزی «بااستعداد» درباره‌ی این است که زندگی یک بچه باید به چه اندازه راحت و یا به قول معروف «لاکچری» باشد، «اشخاص پنهان» درباره‌ی زندگی سخت کاراکترهای نابغه‌اش است. اگر «بااستعداد» فقط روی دوران کودکی و اهمیتش تمرکز کرده است، «اشخاص پنهان» حول و حوش حقیقت کثیفی است که در بزرگ‌سالی درباره‌ی دنیا متوجه آن می‌شویم. اما شاید بزرگ‌ترین تفاوت این دو فیلم در مقدار ابهامشان است. در «اشخاص پنهان» انجام کار درست از کیلومترها دورتر مشخص و روشن است. آدم‌هایی که در نادانی دست و پا می‌زنند باید یک لحظه سرشان را از روی تخته سیاه و ماشین‌ حساب‌هایشان بردارند و رفتار و تفکر ِخودشان را مورد حساب و کتاب قرار بدهند و تنها راه موفقیت کشورشان این است که دیوارهای بینشان را خراب کنند، اما فرانک آدلر، شخصیت اصلی «بااستعداد» با دیواری در مقابلش که بتواند با تخریب آن به جواب سوالات و هدفش برسد روبه‌رو نیست. در عوض او در هزارتویی قرار گرفته است که نه یک راه خروج، بلکه چند راه خروج دارد که هرکدام از آنها به مقصدی نامعلوم منجر می‌شود و او نمی‌داند که باید راهش را به سمت کدامیک از این مقصد‌ها پیدا کند. آیا باید به احساسش اعتماد کند یا منطقش. اصلا آیا می‌تواند از همان دری که می‌خواهد خارج شود یا اشتباهی در کشاکش این هزارتو خودش را در مقصد دیگری پیدا می‌کند. برای کسی که استاد فلسفه است و کارش با دلیل و مدرک و منطق و استدلال سروکار دارد، قرار گرفتن در وضعیتی که احساساتش را به چالش می‌کشد نهایت شکنجه و آشوب روانی است.

«بااستعداد» با سکانس کم و بیش کنجکاوی‌برانگیز و مبهمی آغاز می‌شود. با گفتگویی بین فرانک (کریس ایوانز) و مری آدلر (مک‌کنا گریس)، دختر با استعداد قصه. روز اول مدرسه است. مری می‌خواهد کلاس اولش را شروع کند. اما او علاقه‌ای به رفتن ندارد. تصمیم عجیبی نیست. بالاخره کدام بچه‌ای را می‌توانید پیدا کنید که برای گذارندن نیمی از روزش به دور از خانه و نشستن سر کلاس سر و دست بشکند. تاریخ ثابت کرده آنهایی که هم که در روز اول مدرسه خیلی شاد و هیجان‌زده هستند، خیلی زود متوجه‌ اشتباهشان می‌شوند (اصلا هم به خودم اشاره نمی‌کنم!). پس، اگر در مقدمه‌ی متن توانایی استثنایی مری را لو نمی‌دادم، شاید با خودتان می‌گفتید حتما دلیل بااستعداد خواندنِ مری همین باشد؛ که او آن‌قدر باهوش است که گول حرف‌های خوشگل بزرگ‌ترها درباره‌ی مدرسه را نمی‌خورد و از همان اول می‌داند که چه بلایی قرار است سرش بیاید. ولی نه، مری کوچولو به این دلیل از مدرسه رفتن فراری نیست. خیلی زود معلم مری (جنی اسلیت) متوجه قابلیت‌های فوق‌العاده‌ی مری در ریاضیات می‌شود و پرده‌ی اول فیلم به این راز اختصاص دارد که چرا فرانک با اینکه می‌داند این دختر این‌قدر بااستعداد است، اما نه تنها تلاشی برای فریاد زدن آن و فکر کردن به راهی برای پرورش هرچه بهتر آن نمی‌کند، بلکه حتی سعی می‌کند تا آن را مخفی نگه دارد و مری را به جای مدرسه‌های ویژه‌ی چنین بچه‌های تیزهوشی، به مدرسه‌ی دولتی معمولی می‌فرستد که برای بچه‌ای در سطح هوش او، دست‌کمی از شکنجه ندارد. مک‌کنا گریس در بازی کردن عصبانیت و کلافگی یک مخِ ریاضی که باید یک به‌علاوه‌ی یک را از دوباره یاد بگیرد حرف ندارد!

به مرور متوجه می‌شویم فرانک نه تنها در واقع دایی مری است که از کودکی در حال بزرگ کردن او بوده است، بلکه دلیل عدم علاقه‌ی او به فاش کردن قابلیت‌های خواهرزاده‌اش و پافشاری‌اش روی فرستادن مری به مدرسه‌ای معمولی به چگونگی مرگ مادر مری مربوط می‌شود که خود او هم یکی از مخ‌های کله‌گنده‌ی ریاضی دنیا بوده است. این اطلاعات زمانی فاش می‌شود که اِولین (لیندسی دانکن)، مادر فرانک و مادربزرگ مری وارد ماجرا می‌شود. یکی از همان زنان پولدار و تجملاتی و البته کثیفی که تاکنون در زندگی مری حاضر نبوده است و حالا که او را پیدا کرده است، خواب‌های زیادی برای نوه‌‌ی بااستعدادش کشیده است. خب، یکی از اولین ویژگی‌های مثبت سناریوی «بااستعداد» به شخصیت‌پردازی اِولین مربوط می‌شود. او در نگاه اول به عنوان یکی از همان زنان مسنِ اعصاب‌خردکنی به نظر می‌رسد که دوست دارید پوزه‌اش را به خاطر خراب کردن زندگی این دایی و خواهرزاده‌اش خرد کنید. یکی از شخصیت‌هایی که به راحتی می‌تواند در قالب یک آنتاگونیست تنفربرانگیز مطلق قرار بگیرد. اما خوشبختانه این‌طور نمی‌شود. وقتی گفتم «بااستعداد» با وجود پیروی از فرمولی تکراری، موفق به درگیر کردن مخاطب در درام می‌شود به خاطر همین بود. به مرور متوجه می‌شویم اِولین فقط یک ابزار داستانی از سوی نویسنده برای قرار دادن مانعی در برابر قهرمان نیست، بلکه خود از شخصیت قابل‌لمسی بهره می‌برد که می‌توان دلیل او برای وارد شدن به زندگی فرانک و مری را درک کرد.

خب، قضیه از این قرار است که فرانک باور دارد همین سروکله زدن بی‌وقفه و دیوانه‌وارِ خواهرش با اعداد و ارقام بوده است که باعث شده بود او به زن منزوی و افسرده‌ای تبدیل شود و در نهایت بر اثر آن جانش را از دست بدهد. بنابراین او تصمیم گرفته تا اجازه ندهد چنین بلایی سر مری بیاید. او باور دارد خواهرش به خاطر همین استثنایی‌بودن خودش را به کشتن داد و نمی‌خواهد که استثنایی‌بودن مری که همه آن را هیجان‌انگیز پیدا می‌کنند به مرگ عزیز دیگری از خانواده‌اش منجر شود. فرانک، مری را به این دلیل به مدرسه‌ی معمولی می‌فرستد تا توسط معلم‌های معمولی مورد آموزش قرار بگیرد و در کنار هم‌کلاسی‌های معمولی بنشیند، چون باور دارد همین معمولی نبودن به مرگ خواهرش منجر شد. اگر قابلیت‌های ریاضی مری برای دیگران شگفت‌انگیز است، برای فرانک حکم فیلم ترسناک را دارند. اما همه‌چیز برای فرانک به همین سادگی هم نیست. قضیه به مجبور کردن مری به رفتن به مدرسه‌ی معمولی و نشستن در کنار بچه‌های کلاس اولی خلاصه نمی‌شود. مسئله این است که مری، ریاضی و سروکله زدن با معادله‌ها و مسائل پیچیده‌ی آن را دوست دارد و انجام آنها به معنای واقعی کلمه احساس لذت می‌کند. حل کردن معادله‌هایی با پنجاه‌تا رادیکال و سینوس و کوسینوس برای مری به اندازه‌ی لیس زدن بستنی سرد در تابستان لذت‌بخش است. صحنه‌ای در فیلم است که معلم مری یک امتحان ریاضی جداگانه برای مری ترتیب داده است و وقتی مری این امتحان را انجام می‌دهد طوری سرش را روی میز می‌گذارد و از لای موهایش که جلوی صورتش افتاده است به معلمش لبخند می‌زند که انگار تمام دنیا را به او داده‌اند. مری کسی است که بعد از هدیه گرفتن یک مک‌بوک یکراست بازی‌هایش را چک نمی‌کند، بلکه از آن برای کتاب خواندن استفاده می‌کند و با دیدن برنامه‌های خفنش، خوشحال می‌شود.

فرانک چنین چیزی را می‌بیند. او می‌داند محدود کردنِ مری شاید برای تبدیل نشدن به آدم شکسته‌ای مثل مادرش و ورود او به دل جامعه و سروکله زدن با آدم‌های هم سن و سال خودش به نفعش باشد، اما ممکن است از یک طرف دیگر به او ضربه بزند. ممکن است مری به خاطر عدم توانایی‌اش برای دنبال کردن چیزی که شیفته‌اش است آسیب ببیند. اینجاست که اِولین وارد میدان می‌شود. او برخلاف فرانک باور دارد که قابلیت‌های استثنایی مری نباید در مدرسه‌های معمولی تلف شوند. او باور دارد که مری این پتانسیل را دارد تا در آینده به یکی از بزرگ‌ترین نابغه‌های ریاضی دنیا تبدیل شود. کسی که می‌تواند با حل مسئله‌ی ریاضی‌ معروفی که مادرش در حل آن شکست خورده بود نامش را در تاریخ ثبت کند و دنیا را پیشرفت بدهد. و راستش وقتی می‌بینیم مری چقدر از عدم توانایی‌اش در شکوفا کردنِ قابلیت‌هایش ناراحت می‌شود نمی‌توان با این موضوع موافقت نکرد. از این نظر «بااستعداد» خیلی یادآور «کاپیتان فنتستیک» (Cap ai Fa as ic)، یکی از بهترین فیلم‌های سال گذشته است که با چنین تم داستانی مشابه‌ای کار داشت. آنجا هم با پدری سروکار داشتیم که سعی می‌کرد بچه‌هایش را به دور از جامعه و در جنگل بزرگ کند و به جای اینکه اجازه بدهد بچه‌هایش به برده‌های سیستم و به یکی دیگر از انسان‌های شهرنشین تنبل و بی‌خاصیت دنیا تبدیل شوند، سعی می‌کرد آنها را از همان کودکی قوی و متفکر بار بیاورد. اما با این کارش دوران کودکی آنها را نابود کرده بود و آنها را به کسانی تبدیل کرده بود که اگرچه در جنگل حیوان شکار می‌کردند، اما توانایی بیرون کشیدن گلیم خودشان در جامعه را نداشتند. اما همزمان می‌شد با پدر آنها به خاطر گرفتن چنین تصمیمی همدردی کرد و همزمان می‌شد تاثیرات مثبت چنین تصمیمی را هم دید. مشکل عدم رسیدن به تعادلی بین جامعه‌گریزی و اجتماعی‌بودن بود.

چنین چیزی درباره‌ی «بااستعداد» هم صدق می‌کند. مشکل فرانک و اِولین هم عدم رسیدن به تعادل در برنامه‌ریزی آینده‌ی مری است. فرانک به معمولی‌بودن مطلق زندگی مری اعتقاد دارد و اِولین به ریاضی‌محور بودنِ مطلق زندگی او. طرز فکر آنها اما از منابع قابل‌درکی از گذشته‌ی این دو کاراکتر سرچشمه می‌گیرد. فرانک کاملا به خاطر فاجعه‌ای که با خواهرش تجربه کرده و احساس گناهش، استثنایی‌بودن مری را بلای جانش می‌بیند و بس و اِولین هم به دلایل خودخواهانه‌ای قصد شکوفایی استعدادهای مری را دارد. اِولین خود ریاضی‌دانی بوده است که بعد از ازدواج موفق به ادامه دادن کار و رشته‌ی موردعلاقه‌اش نشده است و بعد از طریق دخترش هم در این کار شکست خورده و حالا مری را به عنوان هدف بعدی‌اش انتخاب کرده است، اما حقیقت این است که بهترین راه تربیت و برنامه‌ریزی آینده مری، نه طرز فکر فرانک است و نه اِولین. بلکه ترکیبی از این دو است. ریاضی در کنار بازی کردن در پارک. ریاضی در کنار دوچرخه‌سواری کردن در خیابان. ریاضی در کنار آواز خواندن با زن همسایه. پیام ساده‌ای است، اما فیلم از روش تاثیرگذاری به آن نزدیک می‌شود.

یکی از آنها فیلمنامه‌ و کارگردانی قابل‌پیش‌بینی اما همزمان غیرمنتظره‌ی تام فلین و مارک وب است. فیلم شاید از ساختار قابل‌حدسی پیروی کند، اما هر از گاهی با دیالوگ‌ها و صحنه‌های غیرمنتظره‌ای که بی‌هوا مچ‌مان را می‌گیرند شگفت‌زده‌مان می‌کند و این داستان را مال خودش می‌کند. حس کپی‌ و پیست‌گونه‌‌ای که همیشه این فیلم‌ها را تهدید می‌کند را از آن می‌گیرد و یک‌جور حس شخصی و واقعی به فیلم می‌دهد. مثلا باید به صحنه‌ای اشاره کنم که روانپزشکِ مری از او می‌پرسد که دایی‌اش چه جور آدمی است و مری جواب می‌دهد: «آدم خوبیه. اون منو قبل از اینکه باهوش باشم، می‌خواست». به اندازه‌ی تمام صحنه‌های آشنایی مثل گفتگوی فرانک به عنوان مردی شکسته و ناراحت و معلم مری به عنوان زنی پرانرژی در کافه، صحنه‌های غیرمنتظره‌ای مثل گفتگوی بین فرانک و مری در غروب خورشید درباره‌ی وجود داشتن خدا یا تفاوت بین ایمان داشتن و نداشتن وجود دارد که نه تنها شخصیت‌پردازی می‌کنند، بلکه از شدت صیمیمی‌بودن، کاراکترها، روابط و دنیایشان را برایمان قابل‌لمس‌تر می‌کنند. در همین زمینه سکانس دیگری وجود دارد که فرانک، مری و همسایه‌شان روبرتا را برای تماشای لذت و خوشحالی آدم‌ها از شنیدن خبر به دنیا آمدن بچه‌شان به بیمارستان می‌برد. نتیجه سکانس فوق‌العاده احساسی و پرقدرتی است که فکر کنم حالاحالاها به عنوان یکی از زیباترین سکانس‌هایی که بعد از مدت‌ها از سینما دیده‌ام از ذهنم پاک نشود. «بااستعداد» را فقط برای این یک سکانس هم که شده باید تماشا کنید.

اما شاید بزرگ‌ترین نقطه‌ی قوت «بااستعداد» که در چنین سکانس‌هایی در مرکز توجه قرار دارد و احتمالا بدون آن، فیلم ستون فقراتش را از دست می‌داد بازی مک‌کنا گریس در نقش مری است. این دختر به همان اندازه که دافنه کین در «لوگان» کولاک کرد، در اینجا با احساسات‌تان به‌طرز خوبی بازی می‌کند. گریس به معنای واقعی کلمه یک کشف جدید است. بازی‌اش چه وقتی که به‌طرز بامزه‌ای اخم می‌کند، چه وقتی که هق‌هق می‌کند و چه وقتی که طعنه و تیکه‌های بزرگ‌سالانه می‌اندازد آن‌قدر طبیعی و صادقانه است که مجبورتان می‌کند ماهیت وجودی کلاس‌های بازیگری را زیرسوال ببرید. در فیلمی که درباره‌ی دختری بااستعداد است، گریس با بازی‌اش به معنای واقعی کلمه عنوان فیلم را به نمایش می‌گذارد. مثلا در سکانس فلسفی غروب خورشید که بهتان گفتم، او طوری از سر و کولِ کریس ایوانز بالا می‌آورد و همزمان دیالوگ‌هایش را می‌گوید که انگار در حال تماشای بچه‌ای در حال بازی کردن در پارک هستیم و دوربینی مخفیانه او را زیر نظر دارد. بقیه‌ی گروه بازیگران هم به همین اندازه عالی هستند. کریس ایوانز بعد از «اسنوپی‌یرسر» (S owpie ce ) دوباره در اینجا هم نشان می‌دهد که قابلیت‌های بازیگری‌اش در فیلم‌های مارول دارد تلف می‌شود و واقعا باید بیشتر از اینها سراغ فیلم‌های کم‌خرج این‌شکلی بیاید و «بااستعداد» بعد از شکستِ دو فیلم «مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز» بازگشت خوشحال‌کننده‌ای برای مارک وب محسوب می‌شود و کاری می‌کند تا دوباره برای پروژه‌های بعدی او هیجان‌زده باشیم. فیلمی که کلاس درسی برای استفاده از حیوان برای شخصیت‌پردازی است و افزایش تعلیق و تنش است. آن را از دست ندهید.

بررسی فیلم «بااستعداد» Gif ed

در شهر کوچکی در تامپایِ فلوریدا، دختر هفت‌ساله‌ای به نام ماری آدلر در روز اول از سال اول دبستانش استعداد خارق‌العاده‌ای در ریاضیات از خود نشان می‌دهد که معلمش بانی استیونسون را تحت تأثیر قرار می‌دهد

در شهر کوچکی در تامپایِ فلوریدا، دختر هفت‌ساله‌ای به نام ماری آدلر در روز اول از سال اول دبستانش استعداد خارق‌العاده‌ای در ریاضیات از خود نشان می‌دهد که معلمش بانی استیونسون را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به مری یک بورسیه برای تحصیل در مدرسه خصوصی برای کودکان بااستعداد پیشنهاد می‌شود. با این حال، دایی او فرانک که قیم قانونی او نیز هست این پیشنهاد را رد می‌کند. بر اساس تجارب خانوادگی‌اش با مدارس مشابه، او می‌ترسد که مری کودکیِ “عادی ” نداشته باشد. مشخص می‌شود که دایان مادر مری پیش از آن که خود را بکشد (وقتی مری 6 ماهه بود) یک ریاضیدان خوش آتیه بود که خود را وقف یک مسئله ریاضی مهم کرده بود. اِوِلین مادر بی‌احساس فرانک که مادربزرگ مادری مری است، به دنبال گرفتن قیمومیتِ مری و بردن او به ماساچوست است. او معتقد است که مری یک نابغه ریاضی است که باید به‌طور خاص تربیت شده و برای یک زندگیِ وفق شده برای ریاضیات آمده شود.با این حال فرانک مصمم است که طبق خواسته خواهرش مری به مدرسه معمولی برود و کودکی داشته باشد که خود دایان نتوانسته تجربه کند. او که نگران است که قاضی بر ضد او رأی بدهد و به‌طور کامل مری را از دست بدهد، مصالحه‌ای را که وکیلش، گرگ کالن، ترتیب داده را می‌پذیرد. طبق این مصالحه مری تحت سرپرستی خانواده جایگزین قرار می‌گیرد و به مدرسه خصوصی که اِوِلین می‌خواهد می‌رود. خانواده‌ای که سرپرستی اولین را به عهده‌ دارند در نزدیکی خانه فرانک زندگی می‌کنند و فرانک می‌تواند ملاقات برنامه ریزی شده با مری داشته باشد و مری قادر خواهد بود که بعد از تولد 12 سالگی‌اش تصمیم بگیرد که کجا می‌خواهد زندگی کند؛ اما… «بااستعداد» Gif ed فیلمی در ژانر درام ساخته سال 2017 به کارگردانی مارک وب Ma c Webb و نویسندگی تام فلین Tom Fly  است. فیلم در 7 آپریل 2017 توسط “فاکس سرچینگ لایت پیکچرز ” Fox Sea chligh Pic u es اکران شد. بودجه ساخت فیلم 7 میلیون دلار بود و به فروش موفق جهانیِ 37٫1 میلیون دلاری دست یافت.هنرپیشگانی که در این فیلم به ایفای نقش پرداختند عبارت‌اند از: ـ کریس ایوانز Ch is Eva s در نقش فرانک آدلر ـ مک کنا گریس Mcke a G ace در نقش ماری آدلر ـ لیندزی دانکن Li dsay Du ca در نقش اِوِلین آدلر ـ جنی سلیت Je y Sla e در نقش بانی استیونسو ـ اکتاویا اسپنسر Oc avia Spe ce در نقش روبرتا تیلو ـ جولی آن امری Julie A Eme y در نقش پت گولدینگ ـ جونا شیائو Jo a Xiao در نقش لیجوان ـ کایر اودانل Kei O’Do ell در نقش بردلی پولارد ـ گلن پلامر Gle Plumme در نقش گرگ کالنمارک پرستون وب Ma c P es o Webb کارگردانِ 31 ساله فیلم «بااستعداد»، کارگردانی فیلم سینمایی، فیلم کوتاه و موزیک ویدئو را در کارنامه خود دارد. او اولین فیلم بلند سینمایی خود را در سال 2009 ساخت. این فیلم که یک فیلمِ کمدی رمانتیک درام بود «500 روزِ سامر» (500) Days of Summe نام داشت و جوزف گوردون لِویت Joseph Go do -Levi و زویی دشانل Zooey Descha el نقش‌های اصلی را بر عهده داشتند. فیلم از ساختار روایت غیرخطی استفاده کرده، با داستانی تکیه بر شخصیت مرد و حافظهٔ او که به گذشته بازمی‌گردد و شکست‌های خود را بررسی می‌کند. بسیاری از منتقدان فیلم را به عنوان یکی از بهترین فیلم‌های سال 2009 انتخاب کردند. فیلم از نظر منتقدین بسیار موفق بود و توانست جوایز بسیاری را کسب کند و نامزد بسیاری از دیگر جوایز شود. وب پس از این فیلم در سال 1012 و 2014 دو فیلم «مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز» Amazi g Spide -Ma و دنباله آن «مرد عنکبوتی شگفت‌انگیز 2» The Amazi g Spide -Ma 2 را ساخت. فیلمی در ژانر ابرقهرمانی و علمی تخیلی که بازسازی و ریبوت مجموعه فیلم‌های مرد عنکبوتی به کارگردانی سم ریمی Sam Raimiاست. اندرو گارفیلد A d ew Ga field نقش پیتر پارکرمرد عنکبوتی را ایفا می‌کند. او در سال 2017 دو فیلم «بااستعداد» و «تنها پسر زنده در نیویورک» The O ly Livi g Boy i New Yo k را ساخت.کریس ایوانز هنرپیشه نقش اصلیِ «بااستعداد» بازیگر 36 ساله مشهور آمریکایی است که بیشتر برای ایفای نقش کاپیتان آمریکا استیو راجرز در سری فیلم‌های مارول (سری فیلم‌های «کاپتان آمریکا» Cap ai Ame ica و سری فیلم‌های «انتقام جویان» Ave ge s) شناخته می‌شود. او در سال 2004 در فیلم‌های «نمره کامل» The Pe fec Sco e و «موبایل» Cellula حضور داشت اما وقتی به شهرت رسید که درسال 2007 فیلم «4 شگفت‌انگیز» Fa as ic Fou در نقش مشعل انسان جانی استورم نقش آفرینی کرد. در سال 2014 اولین فیلم خود را به نام «پیش از آن که برویم» Befo e We Go کارگردانی کرد که خودش نیز در آن نقش آفرینی می‌کند. فیلم «بااستعداد» به‌طور متوسط نقدهای مثبتی را از منتقدین دریافت کرده. سایت “روتن تومیتوز “ به فیلم رتبه 70 از 100 و امتیاز میانگین 6٫3 از 10 را بر اساس 133 ری‌ویو داده است. در بخش دیدگاه منتقدین سایت آمده: ” بااستعداد به درخشانی قهرمان کوچک آن نیست اما عواملِ جذابِ فیلم از یک داستان قابل پیش‌بینی، درامی جذاب و قابل احترام می‌سازند “.فیلم در “متاکریتیک “ امتیاز 60 از 100 را بر اساس 33 نقد (14 نقد مثبت، 17 نقد متوسط و 2 نقد منفی) دریافت کرده. مخاطبین در “سینما اسکور “ رتبه میانگین “A “ را از “A ” تا ” F ” را به فیلم داده‌اند. اِدگار داگلاس منتقدِ مجله “نیویورک دِیلی نیوز “ به فیلم 4٫5 ستاره از 5 داده می‌گوید:

این فیلم در مقایسه با فیلم کلاسیکِ برنده اسکار «کریمِر علیه کریمِر» K ame vs. K ame پایین‌تر است؛ اما «بااستعداد» جایگاه خود را دارد و روی پای خود می‌ایستد چون این فیلم بیشتر شبیه واقعیت است تا فیلم هالیوودی («کریمِر علیه کریمِر») که به بحرانِ خانوادگی می‌پردازد .

ریچارد روپِر از مجله “شیکاگو سان تایمز “ که چهار ستاره کامل از 4 به فیلم داده نوشته:

 «بااستعداد» بهترین یا پیچیده‌ترین یا اورجینال‌ترین فیلم امسال نیست ولی تاکنون محبوب‌ترین فیلم برای من بوده است .

گلن کنی منتقد “راجر ایبرت “ به فیلم 3 ستاره از 4 داده می‌گوید:

 اگر فیلم برای شما جذاب بوده باشد همان‌طور که برای من بوده؛ بیشتر از هر چیزی به خاطر بازیگران آن است و به همچنین به خاطر شیوه ایست که داستان پوست‌اندازی می‌کند و نمایان می‌شود .

شما می‌توانید این فیلم جذاب را در نماوا با دوبله اختصاصی تماشا کنید و حتماً نظرات خود را درباره آن با ما به اشتراک بگزارید.

دکمه بازگشت به بالا