احکام دفن میت

احکام دفن میت
لطفا به این پست امتیاز دهید

دفن میت احکام و آدابی دارد که در این پست به ذکر برخی از احکام دفن میت می پردازیم.

آداب و احکام دفن میت‏

– دفن و خاک سپارى میت مسلمان با کیفیت خاص، واجب کفایى است. اجزاى جدا شده از بدن میت حتى ناخن و دندان‏هاى او نیز مشمول حکم یاد شده‏اند.[1] – دفن کردن کافر واجب نیست.[2] – کودکان و دیوانگان در حکم دفن، تابع والدین خود هستند، بنابراین با مسلمان بودن یکى از والدین، دفن فرزند نابالغ یا دیوانه وى واجب خواهد بود.[3] – در دفن، بلوغ شرط نیست. از این رو اگر کودکى، میتى را به گونه‏اى صحیح دفن کند، کفایت مى‏کند.[4] – واجب است میت را رو به قبله بر جانب راستش دفن کنند اگرچه میت، صغیر باشد.
– اگر زن کافره‏اى بمیرد درحالى‏که حملش به‏حکم مسلمان باشد باید زن را پشت به قبله دفن کنند تا صورت حمل (کودک) رو به قبله باشد.[5]

پرسش: اگر افرادى را با لباس و بدون مراسم، دفن نموده‏اند، تکلیف چیست؟
پاسخ: اگر بدن متعفّن نشده، به طورى که نبش، موجب هتک شود باید نبش کنند و مراسم را انجام دهند و اگر متعفّن شده، به طورى که نبش، موجب هتک است، تغسیل و تکفین لازم نیست.[6]

پرسش: آیا گذاشتن قرآن و ادعیّه و تربت به همراه میّت در قبر خواه میّت وصیّت کرده باشد و خواه وصیّت نکرده باشد جایز است یا نه؟ اگر جایز است، چه شرایطى باید مراعات شود؟
پاسخ: در صورتى که هتک نباشد و جایى نگذارند که نجس شود اشکال ندارد.[7]

پرسش: چرا میّت را شب دفن نمى‏کنند؟ آیا دفن میّت در شب حرام است؟
پاسخ: دفن میّت در شب اشکال ندارد.[8]

احکام دفن میت از نظر امام خمینی

مساله 1 ـ ‏واجب است دفن کردن میت در زمین به نحوی که بدن او در‏‎ ‎‏زمین پنهان شود، و احوط آن است که طوری دفن کنند که بوی او بیرون نیاید و‏‎ ‎‏درندگان هم نتوانند بدنش را بیرون بیاورند، اگرچه اقوی دفن میت است به نحوی که گفته شد، در صورتی که درنده ای پیدا نشود و از بویش کسی صدمه‏‎ ‎‏نبیند.‏

مساله 2 ـ ‏اگر کسی در کشتی بمیرد، چنانچه بودن او در آنجا بی مانع باشد‏‎ ‎‏و یا جسد او فاسد نمی شود، باید صبر کنند تا به خشکی برسند و او را دفن‏‎ ‎‏نمایند، ولی در صورتی که بودن میت در کشتی مانعی داشته باشد و یا فاسد‏‎ ‎‏می شود، باید او را غسل بدهند و کفن نموده و حنوط کنند و بر آن نماز گزارده و‏‎ ‎‏او را در ظرفی مثل خمره گذاشته و درش را بسته به دریا انداخته و یا چیز‏‎ ‎‏سنگینی به پای او بسته به دریا بیندازند، و بهتر آن است که اگر خمره و یا مثل آن‏‎ ‎‏باشد او را در خمره گذارند. و همچنین اگر بر میت بترسند از جهت نبش قبر یا‏‎ ‎‏مثله نمودن (به معنی بریدن گوش و بینی و یا عضو دیگر) باید به نحوی که گفته‏‎ ‎‏شد او را در دریا بیندازند.‏

مساله 3 ـ ‏واجب است میت را در قبر به پهلوی راست به نحوی که سرش‏‎ ‎‏به طرف مغرب و پایش به طرف مشرق باشد بخوابانند، امّا اگر زن کافره ای‏‎ ‎‏بمیرد و بچه در شکم او مرده و پدر آن طفل مسلمان باشد، باید این چنین زن را‏‎ ‎‏در قبر به پهلوی چپ، پشت به قبله بخوابانند که روی بچه به طرف قبله باشد.‏

مساله 4 ـ ‏مخارج دفن میت و همچنین مخارج محکم کردن قبر میت در‏‎ ‎‏صورت لزوم و مخارج دریا انداختن او از اصل مالش برداشته می شود.‏

مساله 5 ـ ‏چیزهایی که از میت جدا می شود از قبیل مو و دندان و ناخن‏‎ ‎‏باید دفن شود، و احتیاط واجب آن است که آنها با بدن میت دفن شود، اگر‏‎ ‎‏ممکن شود.‏

مساله 6 ـ ‏اگر کسی در چاه بمیرد و بیرون آوردنش ممکن نباشد و همچنین‏‎ ‎‏نشود او را رو به قبله قرار داد، چنانچه ملک غیر نباشد باید درب (دهانه) چاه را‏‎ ‎‏ببندند و همانجا را قبر او قرار بدهند، و اگر ملک غیر باشد و اجازه بدهد نیز باید‏‎ ‎‏همان جا را قبر او قرار داد.‏

مساله 7 ـ ‏اگر بچه ای در رحم مادر بمیرد و بودنش در رحم برای مادر خطر‏‎ ‎‏داشته باشد، باید به آسانترین راه اگرچه به ریزه ریزه کردن بچه هم شد بیرون‏‎ ‎‏آورد، در مرتبۀ اول شوهر باید مباشر بیرون آوردن شود، اگر ممکن نشد به وسیلۀ‏‎ ‎‏زنی که استاد باشد و اگر ممکن نشد به وسیلۀ محارم زن، چنانچه ممکن نشد به‏‎ ‎‏وسیلۀ نامحرم باید بچه را بیرون آورد. اگر مادر بمیرد وبچه دررحم او زنده باشد،‏‎ ‎‏واجب است بچه را بیرون بیاورند، به این طریق: جایی را که می شود بچه را‏‎ ‎‏سالمتر بیرون آورد شکافته و بعد از بیرون آوردن طفل آنجا را بدوزند و اگر برای‏‎ ‎‏بیرون آوردن، همۀ مواضع مساوی باشد احوط بیرون آوردن ازطرف چپ است.‏

مساله 8 ـ جایز نیست میت را در جای غصبی دفن کنند و اقوی جایز‏‎ ‎‏نبودن دفن در مساجد است.‏

مساله 9 ـ ‏جایز نیست دفن کردن کفّار در قبرستان مسلمانان، و چنانچه دفن‏‎ ‎‏کردند باید او را بیرون بیاورند. و همچنین جایز نیست دفن کردن مسلمان در‏‎ ‎‏قبرستان کفار و چنانچه عمداً یا سهواً دفن شد، اقوی جواز بیرون آوردن او‏‎ ‎‏است، امّا در صورتی که نسبت به میت بی احترامی باشد واجب است از آنجا‏‎ ‎‏بیرون آورند.‏

مساله 10 ـ ‏مستحب است گودی قبر تا چنبرۀ گردن، یا به اندازۀ قامت‏‎ ‎‏انسان متوسط باشد. و نیز مستحب است اگر میت مرد است قبل از داخل نمودن‏‎ ‎‏در قبر، نزدیک قبر به نحوی که سر میت در پایین قبر و اگر زن است در طرف قبله‏‎ ‎‏قبر بگذارند و یک دفعه داخل قبر ننمایند، بلکه در دو سه ارشی قبر به زمین‏‎ ‎‏گذاشته و کمی صبر نموده، پس از آن به نحوی که گفته شد کنار قبر بگذارند و‏‎ ‎‏سپس داخل در قبر کنند. و نیز مستحب است که بندهای کفن را بعد از گذاشتن‏‎ ‎‏در قبر باز کنند، و صورت میت را روی خاک بگذارند و بالشی از خاک زیر سرش‏‎ ‎‏قرار دهند و به پشت میت خشتی یا کلوخی قرار دهند که بر پشت برنگردد، و‏‎ ‎‏مستحب است کسی که میت را در قبر می گذارد با طهارت و سر برهنه و پا برهنه‏‎ ‎باشد و تکمه های جامه را باز کند، و چنانچه میت زن است، شوهر یا محارم او‏‎ ‎‏در قبرش بگذارند، و چنانچه محرمی نباشد خویشانش او را در قبر قرار دهند. و‏‎ ‎‏نیز مستحب است، میت را به دعاهای ماثوره بعد از گذاشتن لحد و قبل از‏‎ ‎‏پوشاندن، تلقین کنند. و مستحب است قبر را به اندازۀ چهار انگشت بسته و یا باز‏‎ ‎‏از سطح زمین بلند کنند و قبر را مربّع و مسطح بسازند و آب بر آن بپاشند و بهتر‏‎ ‎‏آن است از طرف سر قبر شروع نموده تا به پایین قبر پاشیده و از آنجا دور زده به‏‎ ‎‏بالای سر برسند و بعد از پاشیدن آب انگشتها را باز نموده و بر روی قبر فرو برند‏‎ ‎‏به نحوی که اثر انگشت باقی باشد و هفت بار سورۀ مبارکۀ «انا انزلناه» را بخوانند‏‎ ‎‏و بعد از تمام شدن دفن و مراجعت تشییع کنندگان، ولی میت یا به دستور ولی‏‎ ‎‏میت، او را به دعاهای ماثوره، تلقین کنند. و مستحب است قبر را محکم بسازند.‏‎ ‎‏و مستحب موکّد است بعد از دفن، صاحبان عزا را تسلیت گفته و تا سه روز برای‏‎ ‎‏اهل خانۀ میت غذا بفرستند.‏

‏و نیز مستحب است در شب اول قبر دو رکعت نماز وحشت برای میت به‏‎ ‎‏طریق زیر بخوانند: در رکعت اول بعد از حمد سورۀ توحید دو بار و در رکعت‏‎ ‎‏دوم بعد از حمد سورۀ «الهیکم التکاثر» ده بار خوانده شود و بعد از سلام بگوید:‏‎ ‎«اللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و ابعث ثوابها الی قبر فلان بن فلان»‏ و به جای‏‎ ‎‏آن نام میت و پدرش را ببرد.‏

‏به طریق دیگر می توان نماز وحشت را خواند و آن طریق این است که در‏‎ ‎‏رکعت اول بعد از حمد آیه الکرسی را تا «فیها خالدون» بنابر احتیاط یک بار‏‎ ‎‏خوانده و در رکعت دوم بعد از حمد سورۀ «انّا انزلناه» ده بار خوانده شود و بعد‏‎ ‎‏از سلام بگوید: ‏«اللهم صلّ علی محمّد و آل محمّد و ابعث ثوابها الی قبر فلان بن‎ ‎فلان»‏ و به جای آن نام میت و پدرش را ذکر کند. و نماز وحشت را می توان در هر‏‎ ‎‏موقع از شب اول دفن خواند، ولی بهتر آن است که در اول شب بخوانند. و اقوی‏‎ ‎‏جواز اجرت گرفتن برای نماز وحشت است.‏

مساله 11 ـ مکروه است دو میت را در یک قبر بگذارند، و نیز مکروه است‏‎ ‎‏پدر در قبر پسر وارد شود، و همچنین کراهت دارد که خویشاوندان میت بر روی‏‎ ‎‏قبر او خاک بریزند. و بعد از خراب شدن قبر و کهنگی آن، کراهت دارد که آن را‏‎ ‎‏تعمیر نمایند، مگر قبور انبیاء و صلحاء و علماء. و نیز مکروه است بلند کردن قبر‏‎ ‎‏بیش از چهار انگشت به نحوی که ذکر شد. گذاشتن میتی در قبر میت دیگر در‏‎ ‎‏صورتی که صدق نبش قبر کند، حرام است و در غیر این صورت، یعنی میت‏‎ ‎‏قبلی خاک شده باشد، اشکالی ندارد.‏

مساله 12 ـ ‏کراهت دارد انتقال دادن میت به بلد دیگر غیر از مشاهد‏‎ ‎‏مشرفه، و امّا انتقال به مشاهد مشرّفه فضیلت دارد، ولی اگر در مدت انتقال به‏‎ ‎‏بلد دیگر غیر از مشاهد یا برای مشاهد نیز فاسد می شود یا موجب بی احترامی‏‎ ‎‏میت و یا سبب اذیت دیگران می شود، احتیاط واجب در ترک انتقال است به‏‎ ‎‏مشاهد مشرّفه و حرام است انتقال به غیر مشاهد.‏

مساله 13 ـ ‏جایز نیست نبش کردن قبر میت جهت انتقال به بلدی که غیر از‏‎ ‎‏مشاهد مشرّفه است و برای مشاهد مشرّفه نیز اینکه در زمان ما متعارف و‏‎ ‎‏معمول شده، میت را بر غیر وجه شرعی به خاک می سپارند که بعداً او را به‏‎ ‎‏مشاهد مشرفه انتقال دهند، مورد اشکال است، بلکه اقوی وجوب دفن میت‏‎ ‎‏است بر وجه و طریق شرعی که مذکور گردید.‏

مساله 14 ـ ‏جایز نیست انسان در مرگ کسی، صورت یا بدن را بخراشد و به‏‎ ‎‏خود لطمه بزند و احتیاط واجب آن است در گریه بر میت صدا را خیلی بلند‏‎ ‎‏نکند. دریدن پیراهن در مرگ غیر پدر و برادر جایز نیست. اگر زن در عزای میت‏‎ ‎‏صورت خود را بخراشد که خون بیاید باید یک بنده آزاد کند، یا به ده فقیر طعام‏‎ ‎‏داده و یا آنان را بپوشاند، و همچنین است بنابر احتیاط واجب اگر بخراشد و‏‎ ‎‏خون نیاید، و اگر مرد در مرگ زن خود یا فرزند خود جامه اش را بدرد نیز بر او‏‎ ‎‏همین امور واجب است.‏

  • منبع: کتاب رسالۀ نجاه العباد صفحه 59

احکام دفن میت از نظر  آیت الله سیستانی

مسأله ۶۰۲ ـ واجب است میت را طوری در زمین دفن کنند که بوی او بیرون نیاید، و درندگان هم نتوانند بدنش را بیرون آورند، و اگر ترس آن باشد که جانور بدن او را بیرون آورد، باید قبر را با آجر و مانند آن محکم کنند.
مسأله ۶۰۳ ـ اگر دفن میت در زمین ممکن نباشد، می‌توانند بجای دفن، او را در بنا یا تابوت بگذارند.
مسأله ۶۰۴ ـ میت را باید در قبر به پهلوی راست طوری بخوابانند که جلوی بدن او رو به قبله باشد.
مسأله ۶۰۵ ـ اگر کسی در کشتی بمیرد، چنانچه جسد او فاسد نمی‌شود و بودن او در کشتی مانعی ندارد، باید صبر کنند تا به خشکی برسند و او را در زمین دفن کنند، وگرنه باید در کشتی غسلش بدهند و حنوط و کفن کنند پس از خواندن نماز میت او را در خمره بگذارند و درش را ببندند و به دریا بیندازند، یا اینکه چیز سنگینی به پایش بسته و به دریا بیندازند، و اگر ممکن است باید او را در جایی بیندازند که فوراً طعمه حیوانات نشود.
مسأله ۶۰۶ ـ اگر بترسند که دشمن قبر میت را بشکافد و بدن او را بیرون آورد و گوش یا بینی یا اعضای دیگر او را ببرد، چنانچه ممکن باشد باید به‌طوری که در مسأله پیش گفته شد او را به دریا بیندازند.
مسأله ۶۰۷ ـ مخارج انداختن در دریا، و مخارج محکم کردن قبر میت را در صورتی که لازم باشد، می‌توانند از اصل مال میت بردارند.
مسأله ۶۰۸ ـ اگر زن کافره بمیرد و بچه در شکم او مرده باشد، چنانچه پدر بچه مسلمان باشد، باید زن را در قبر به پهلوی چپ پشت به قبله بخوابانند که روی بچه به طرف قبله باشد، و همچنین است ـ بنا بر احتیاط مستحب ـ اگر بچه‌ای که در شکم اوست هنوز روح به بدنش داخل نشده باشد.
مسأله ۶۰۹ ـ دفن مسلمان در قبرستان کفّار، و دفن کافر در قبرستان مسلمانان جایز نیست.
مسأله ۶۱۰ ـ دفن مسلمان در جایی که بی‌احترامی به او باشد، مانند جایی که خاکروبه و کثافت می‏ریزند، جایز نیست.
مسأله ۶۱۱ ـ دفن میت در جای غصبی و در زمینی که مثل مسجد برای غیر دفن کردن وقف شده، در صورتی که موجب ضرر به وقف یا مزاحم جهت وقف باشد جایز نیست. و همچنین است ـ بنا بر احتیاط واجب ـ اگر موجب ضرر یا مزاحمت نباشد.
مسأله ۶۱۲ ـ نبش قبر مرده‌ای برای آنکه مرده دیگر در آن دفن شود، جایز نیست، مگر آنکه قبر کهنه شده و میت اوّلی به کلّی از بین رفته باشد.
مسأله ۶۱۳ ـ چیزی که از میت جدا می‌شود، اگرچه مو و ناخن و دندانش باشد باید با او دفن شود، و چنانچه آن چیز بعد از دفن شدن میت پیدا شود ـ بنا بر احتیاط لازم ـ اگرچه مو یا ناخن یا دندانش باشد باید در جایی جدا دفن شود. و دفن ناخن و دندانی که در حال زندگی از انسان جدا می‌شود، مستحب است.
مسأله ۶۱۴ ـ اگر کسی در چاه بمیرد و بیرون آوردنش ممکن نباشد، باید درِ چاه را ببندند و همان چاه را قبر او قرار دهند.
مسأله ۶۱۵ ـ اگر بچه در شکم مادر بمیرد و ماندنش در رحم برای مادر خطر داشته باشد، باید به آسان‌ترین راه او را بیرون آورند، و چنانچه ناچار شوند که او را قطعه قطعه کنند اشکال ندارد، ولی باید به‌وسیله شوهرش اگر اهل‌فن است او را بیرون بیاورند. و اگر ممکن نیست، زنی که اهل‌فن باشد، او را بیرون آورد. و می‌تواند زن به کسی مراجعه کند که بهتر بتواند این کار را انجام دهد و به حال او مناسب‌تر باشد هرچند نامحرم باشد.
مسأله ۶۱۶ ـ هرگاه مادر بمیرد و بچه در شکمش زنده باشد، اگر امید زنده ماندن طفل هرچند در مدت کوتاهی باشد، باید هر جایی را که برای سلامتی بچه بهتر است بشکافند و بچه را بیرون آورند و دوباره بدوزند. و اما اگر علم یا اطمینان به مرگ طفل با این عمل باشد، جایز نیست.

  • منبع: توضیح المسائل آیت الله سیستانی

پی نوشت ها:
[1] . عروه الوثقى، ج 2، ص 112؛ جواهرالکلام، ج 4، ص 289.
[2] . مستمسک عروه، ج 4، ص 68.
[3] . عروه الوثقى، ج 2، ص 31.
[4] . فرهنگ فقه، ج 3، ص 643.
[5] . عروه الوثقى، ص 220، م 3.
[6] . مجمع المسائل گلپایگانى، ج 1، ص 574، س 13.
[7] . استفتائات بهجت، ج 1، س 1386.
[8] . اجوبه الاستفتائات، س 236.

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن