تفسیر آیه 92 سوره آل عمران با معنی (لن تنالوا البرّ حتی تنفقوا مما تحبون)

تفسیر آیه 92 سوره آل عمران با معنی (لن تنالوا البرّ حتی تنفقوا مما تحبون)

متن سوال: مفهوم دقیق آیه «لن تنالوا البرّ حتی تنفقوا مما تحبون » چیست ؟ چرا در این آیه ، به جای «برّ» مثلا ، خیر نیامده و یا مثلا به صورت «ایمان شما کامل نمی شد ، مگر این که آنچه را دوست دارید انفاق کنید» ، نیامده است ؟

متن پاسخ: برّ به معنای نیکی، خوبی و از واژه “بَرّ” به (فتح باء) به معنای خشکی گرفته شده است. و چون خشکی، وسعت و گستردگی دارد، به نیکی وسیع و گسترده “بِرّ” گویند؛ پس معنی برّ توسع در کار خیر است. از جهت لغوی، “برّ” نوعی خیر است؛ یعنی سودی است که به دیگران برسد، آن هم با توجه و از روی قصد. مقابل آن، عاقّ به معنای آزار و اذیت رساندن به دیگران است؛ امّا خیر گرچه بدون توجه هم واقع شود، به هر نوع نیکی اطلاق می‏شود و مقابل آن شرّ و کار ناپسند و بد است.1 آنچه در تفاسیر برای واژه “بر” گفته‏اند، عبارتند از: 1. ثواب 2. بهشت 3. اطاعت و تقوا 4. اکرام و تفضل خداوند به بنده‏اش؛ ولی با توجه به گستردگی معنای لغوی آن به نظر می‏رسد در این موارد نیز به معنای لغوی خود به کار رفته است؛ چرا که مراد از کار خیر، اعم است و افعال قلبی، همچون اعتقاد، حق، نیت پاک و افعال جوارحی، همچون: عبادت خداوند و انفاق در راه خدا را شامل می‏شود. در آیه 177 از سوره بقره، به هر دو قسم (برای اعتقادی، ایمان به خدا و برای امور انجام دادنی، اعطا و بخشش مال) اشاره شده است؛ آیه یاد شده، در مقام تعریف “برّ” بوده، آن را به همه امور خیر، اعم از اعتقادی و عملی نسبت داده است.2 با توجه به معنا و تفاوتی که برای “بر” و “خیر” بیان شد، می‏گوییم: “برّ” نیز نوعی کار خیر است؛ ولی خیری که از روی قصد و توجه انجام پذیرد و از آن‏جا که انفاق کردن از عبادات است و نیاز به قصد قربت دارد، به کار بردن کلمه “بر” مناسب‏تر از “خیر” می‏باشد. در این آیه خداوند می‏فرماید: برای رسیدن به مقام ابرار، شرایطی لازم است؛ از جمله انفاق کردن از اموال دوست داشتنی. در ادامه برای جلب توجه انفاق کنندگان می‏فرماید: “آنچه را در راه خدا انفاق کنید، به هرگونه‏ای که باشد، هرگز گُم نشده، از خدا مخفی نمی‏ماند.” برخی مفسران، درباره آثار این آیه بر مسلمانان روایاتی نقل کرده‏اند که برای نمونه، یکی را ذکر می‏کنیم: “یکی از یاران پیامبر صلی‏ الله ‏علیه‏ و‏آله به نام ابوطلحه انصاری در مدینه، نخلستان بسیار زیبایی داشت که زبانزد همگان بود. این باغ، در آمد خوبی داشت. او پس از نزول این آیه، خدمت پیامبر صلی‏ الله‏ علیه‏ و‏آله رسید و عرض کرد: “می‏دانی که محبوب‏ترین اموال من همین باغ است و می‏خواهم آن را در راه خدا انفاق کنم تا خیری برای آخرتم باشد.” حضرت فرمود: “به‏به! این مالی است که تو را سود می‏بخشد…” با توجه به گستردگی معنای برّ که مصادیق زیادی دارد. (ایمان به خدا، عمل صالح، جهاد، نماز، وفای به عهد و…)3 نمی‏توان به جای آن، “کامل شدن ایمان” را قرار داد؛ مفهوم آیه چنین نیست که اگر می‏خواهید ایمانتان کامل شود، انفاق کنید؛ بلکه می‏گوید: اگر می‏خواهید به مقام “بر” ـ که معنایی گسترده دارد و یکی از مصادیق آن ایمان است ـ برسید، چنین کنید. بله، انفاق کردن آنچه را انسان دوست دارد، بیانگر ایمان واقعی اوست. هم‏چنین از این آیه استفاده می‏شود که شهدا به خاطر انفاق جان خود ـ که دوست داشتنی‏ترین چیزهاست ـ برترین انسانهایی هستند که به این مقام می‏رسند.4

 

پی نوشت ها:

1. مفردات راغب، ص 114 و 300، دارالقلم، دمشق ـ صحاح اللغه، جوهری، ج 2، ص 651، دارالعلم للملایین ـ قاموس قرآن، قرشی ج 2، ص 317، ج 1، ص 180، دارالکتب الاسلامیه ـ مجمع‏البیان، علامه طبرسی، ج 2، ص 342، مؤسسه الاعلمی ـ المیزان، علامه طباطبایی، ج 3، ص 394، مؤسسه الاعلمی ـ تفسیر نمونه، آیه‏اللّه‏ مکارم و دیگران، ج 3، ص 2، دارالکتب الاسلامیه. 2. مجمع‏البیان، همان ـ المیزان، همان ـ تفسیر قمی، ج 1، ص 135، دارالسرور بیروت ـ التفسیر الکاشف، محمدجواد مغنیه، ج 2، ص 107، دارالعلم للملایین. 3. مجادله، 9 ـ مائده، 2 ـ بقره، 177 و 189. 4. ر.ک: مجمع‏البیان، همان، ص 342 ـ تفسیر نمونه، همان، ص 3، تفسیر کاشف، همان ـ تفسیر نور، محسن قرائتی، ج 2، ص 8-125، انتشارات در راه حق.
برچسب هاتعالیم آیه نود و دو سوره آل عمرانتعالیم آیه نود و دو سوره آل عمرانتعالیم آیه نود و دو سوره آل عمران

دکمه بازگشت به بالا