مراد از ذبح عظیم در قرآن چیست؟

کلمات کلیدی: مراد از ذبح عظیم چیست؟ منظور از ذبح عظیم کیست؟ ذبح عظیم در قرآن، ذبح عظیم و امام حسین، در سوره صافات آیه 107 منظور از ذبح عظیم کیستو فدیناه بذبح عظیم، کدام آیه از قرآن به ذبح عظیم اشاره دارد؟

متن سوال: از جمله تفسیرهاى آیه «و فدینـه بذبح عظیم » ، این است که گفته اند: منظور از «ذبح عظیم » ، حضرت سیدالشهدا امام حسین (ع ) است . با توجه به این که ظاهر معناى آیه این است : «امام حسین (ع ) را فداى اسماعیل کردیم .» و این مطلب از نظر عقلى صحیح به نظر مى رسد؟ چگونه آن را توضیح می دهید ؟

متن پاسخ: تنها تعداد انگشت شماری از مفسران به تفسیر یاد شده اشاره کرده اند .

• منشأ این تفسیر ، روایتی است که مرحوم صدوق (ره ) در کتاب خصال نقل می کند که پیش از بیان پاسخ آن را بیان می کنیم : «هنگامی که خداوند ، گوسفندی را به جای ذبح اسماعیل ، برای حضرت ابراهیم (ع ) فرستاد ، حضرت درخواست کرد که فرزندش را ذبح کند ، تا با تحمل غم و اندوه دل پدری که به دست خویشتن ، فرزندش را ذبح کرده است درجاتش بالا رود . خداوند از او پرسید: محبوب ترین مخلوقاتم نزد تو کیست ؟» پاسخ داد: «محبوب تر از حبیبت محمد(ص ) نیافریدی .» فرمود: «نزد تو ، او محبوب تر است یا خودت ؟» گفت : او ، فرمود: «فرزند او نزد تو محبوت تر است یا فرزند خودت ؟» گفت : «فرزند او» فرمود: «این که فرزند او را دشمنانش از روی ستم ذبح کردند ، تو را بیشتر اندوهگین می سازد یا این که فرزندت را به دست خود ذبح کنی ؟» گفت : «پروردگارا ! ذبح او به دست دشمنانش دلم را اندوهگین کرد .» فرمود: «ای ابراهیم ! شخصی از امت محمّد ، فرزندش حسین را بعد از او ، از روی ظلم همچون گوسفند ذبح می کند و با این کار گرفتار غضب من می شود .» دل ابراهیم اندوهگین شد و ناله و گریه سر داد . وحی آمد که ای ابراهیم ! ناله ات را پذیرفتم و آن را جایگزین ناله و زاری برای فرزندت ـ اگر او را ذبح می کردی ـ کردم و برایت درجات اهل ثواب بر مصیبت ها را واجب کردم و این همان قول خداوند است که فرمود: «و فدینـهُ بذبح عظیم .» (صافات ، 107)

• با توجه به روایت فوق سه نکته را بیان می کنیم : 1ـ روایت یاد شده ، ظاهراً از نظر سند مشکلی ندارد; زیرا راویان آن عبارتند از: 1ـ عبدالواحدبن محمدبن عبدوس نیشابوری العطّار (استاد مرحوم صدوق ) 2ـ علی بن محمدبن قتیبه النیشابوری 3ـ فضل بن شاذان (از اصحاب ائمه (علیهم السلام )) که همه آنان یا مورد اعتماد و ستایش قرار گرفته اند و یا از اصحاب و بزرگان هستند .

• بر فرض چشم پوشی از سند روایت ، به نظر می رسد ، روایت یاد شده این مقام را فقط شایسته حضرت سیدالشهداء(ع ) می داند . توضیح این که : در این صورت عبارت «قدیناه » ، به معنای «عوّضناه » است ; یعنی خداوند مصیبت شهادت امام حسین (ع ) را ـ که به دست دشمنانش ذبح خواهد شد ـ ، به جای مصیبتی که بنا بود حضرت ابراهیم (ع ) متحمل شود ، قرار دارد; به این معنا که حضرت ابراهیم (ع ) برای بالا بردن درجات خویش می تواند بر مصیبت امام حسین (ع ) بگرید; بنابراین ، از این روایت ، هرگز استفاده نمی شود که امام حسین (ع ) فدایی اسماعیل شد . این برداشت از روایت ناصحیح است .

• 2 . بر فرض که بتوان امام حسین (ع ) را به جای «ذبح عظیم » گذاشت ، با توجه به معنای «فدیناه » مقصود این خواهد بود: از آنجا که مقام ذبح عظیم که با گریستن بر آن ، درجات انسان بالا می رود ، فقط شایسته امام حسین (ع ) بود ، ذبح عظیمی را جایگزین ذبح حضرت ابراهیم (ع ) کردیم . 3 . بر فرض پذیرفتن دلالت روایت لسان این گونه از روایات ، تأویل آیات است نه تفسیر ، و تأویل با ظاهر معنای آیات ارتباطی ندارد ، بلکه مربوط به بطون قرآن بوده ، از عهده قضاوت ما خارج است .

 

پی نوشت ها: 1 . ر .ک : تفسیر کنزالدقائق ، محمدرضا قمی ، ج 11 ، ص 171 ـ 172 ، وزارت فرهنگ و ا 1 . ر .ک : خصال ، شیخ صدوق ، ج 1 ، ص 58 ـ 59 ، مؤسسه نشر اسلامی ـ ترجمه آزاد . 1 . ر .ک : طبقات اعلام الشیعه تا شیخ آغا بزرگ تهرانی ، ج 1 ، ص 205 ، اسماعیلیان 1 . ر .ک : خصال ، همان ، ص 59 ، حاشیه ، علی اکبر غفاری .

دکمه بازگشت به بالا