جایگاه انسان در عالم هستی از منظر قرآن

جایگاه انسان در عالم هستی از منظر قرآن

متن پرسش: الف ) این که گفته می شود انسان اشرف مخلوقات است و اصل هستی در انسان خلاصه می شود ، آیا از نظر قرآن کریم صحیح است ؟ ب ) اگر عظمت خداوند را فقط در آفرینش این کرات و انسان و موجودات و.. . بدانیم آیا برای خداوند کوچک نیست ؟ ج ) آیا فلسفه اجازه می دهد که اصل حیات و خلقت بررسی شود ؟

متن پاسخ:

الف) برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید جایگاه انسان در نظام آفرینش مشخص شود. مکتب‏های مختلفی که به بررسی مسایل مربوط به انسان می‏پردازند، انسان را از جهات مختلف و در ابعاد گوناگون مورد توجه قرار می‏دهند؛ ولی در این میان، دیدگاه کلی هر مکتب در زمینه جایگاه انسان در نظام آفرینش، نقش محوری دارد. برخی مانند “هابز” و “ماکیاولی” انسان را موجودی شرور و پست و فروتر از دیگر حیوانات دانسته و عده‏ای دیگر مانند: “ژوان ژاک رسو” و “راجرز” انسان را فراتر از دیگر حیوانات و دارای طبیعتی نیک و مایل به خوبی‏ها شمرده‏اند و گروهی نیز سرشت دوگانه انسان را مورد توجه قرار داده و معتقدند که تمایلات خیرخواهانه و شرورانه هر دو در انسان وجود دارد. قرآن مجید، ضمن تأکید بر این که انسان دارای تمایلات نیک و بد است، او را جانشین خداوند، امانتدار الهی و مورد تکریم پروردگار دانسته و بر این نکته تأکید شده است که بسیاری از پدیده‏های جهان هستی و دست کم جهان مادّی مشهود در جهت منافع او آفریده و تسخیر شده است. قلمرو بیانات قرآن در خصوص جایگاه انسان در نظام آفرینش، در برگیرنده جنبه‏های مادّی و کمالات معنوی است. برخی از آیات نظیر آیات تسخیر جهان برای انسان و آفریده شدن پدیده‏های زمینی و آسمانی او، بیشتر به جنبه‏های مادّی نظر دارند و در آیات خلافت (بقره، 30)، کرامت، (اسراء، 70) و امانتدار بودن انسان (احزاب، 72) ابعاد معنوی انسان مورد توجه است. قرآن کریم، انسان را خلیفه و جانشین خداوند بر روی زمین معرفی می‏کند (بقره، 30) و درباره ارجمندی و منزلت انسان بیانی دوگانه دارد. در بخشی از آیات از کرامت و ارجمندی انسان و برتری او بر دیگر موجودات سخن به میان آمده و در برخی دیگر، مورد نکوهش قرار گرفته و حتی فروتر بودن او از حیوانات مطرح شده است. انسان دارای دو نوع کرامت است: 1. کرامت ذاتی: یعنی که خداوند انسان را به گونه‏ای آفریده که در مقایسه با برخی موجودات دیگر از لحاظ ساختمان وجودی از امکانات و مزایای بیشتری برخوردار است و این نوع کرامت؛ حاکی از عنایت ویژه خداوند به نوع انسان است. 2. کرامت اکتسابی: مقصود آن است که انسان در پرتو ایمان و اعمال صالح اختیاری خود، به این کرامت دست می‏یابد که، برخی از انسان‏ها موفق به کسب این کرامت می‏شوند و عده‏ای نیز از آن محروم می‏مانند؛ بنابراین، عالم آفرینش در انسان خلاصه نشده است، و جهان هستی و دنیا نیز برای انسان نیست؛ بلکه نعمت‏های دنیا برای استفاده انسان است؛ چنان که جایگاه انسان در جهان آفرینش از نظر قرآن کریم گذشت.1

حتما بخوانید:  از دیدگاه قرآن پیدایش انسان به چه ترتیب بوده است؟

ب) عظمت خداوند متعال بالاتر از این است که ما آن را فقط در آفرینش این کرات و انسان و موجودات و… بدانیم؛ چنان که قرآن کریم می‏فرماید: “فسبحـن الّذی بیده ملکوت کلّ شی‏ء و إلیه ترجعون؛ (یس، 83) پس منزّه است خداوندی که مالکیت و حاکمیتِ همه چیز در دست اوست، و [همگی] به سوی او باز می‏گردید”. ج) نه تنها فلسفه، بلکه قرآن کریم نیز در آیات متعدد، پرسش و تفکر درباره اصل حیات و نظام آفرینش را به انسان‏ها توصیه می‏فرماید؛ “إنّ فی خلق السّموات و الأرض و اختلـف الّیل و النّهار و الفلک الّتی تجری فی البحر…؛ (بقره، 164) راستی که در آفرینش آسمان‏ها و زمین، و در پی یکدیگر آمدن شب و روز، و کشتی‏هایی که در دریا روانند، با آنچه به مردم سود می‏رساند، و آبی که خدا از آسمان فرو فرستاده، و با آن، زمین را پس از مردنش زنده گردانید، و در آن هرگونه جنبده‏ای پراکنده کرده، و [نیز در] گردانیدن بادها، و ابری که میان آسمان و زمین آرمیده است، برای گروهی که می‏اندیشند، واقعا نشانه‏هایی [گویا ]وجود دارد.” و همچنین آیات 190 و 191، سوره آل‏عمران و…

حتما بخوانید:  از دیدگاه قرآن پیدایش انسان به چه ترتیب بوده است؟

پی نوشت ها: 1. برگرفته از انسان شناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه‏الله، ص 70ـ79، نشر مؤسسه امام خمینی قدس‏سره

جایگاه انسان در عالم هستی از منظر قرآن
امتیاز: 5 از 5 رای

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن