چرا دیه زن نصف مرد یا کمتر از مرد است؟

چرا دیه زن نصف مرد است چرا دیه زن کمتر از مرده

چرا طبق آیات قرآن ، دیه و یا حقوق زن کمتر از مرده  و نصف مرد  است ؟ چرا حقوق زنان کمتر از مرد است ؟
متن پاسخقبل از هر چیز لازم به ذکر است که، آنچه حقیقت انسان را تشکیل می‏دهد قلب و روح انسانی است از دیدگاه قرآن زن و مرد از نفس واحده هستند. “یأیّها النّاس اتقوا ربکم الذی خلقکم من نفس وحده و خلق منها زوجها و بثّ منهما رجالاً کثیراً و نساء” (نساء/1)، بنابراین مایه اصلی زن و مرد یکی بوده و هیچ یک بر دیگری ترجیح ندارد، به بیان قرآن هر دو مکمل و نیازمند هم هستند. “و من ءَایتِهِ أن خلق لکم من أنفسکم أزوجاً لتسکنوا إلیها و جعل بینکم موده و رحمه ان فی ذلک لأَیت لقوم یتفکرون” (روم/21) عمده تفاوتهایی را که می‏توان در نظر گرفت، عبارتند از: تفاوتهای روحی روانی، که خداوند زن را با عاطفه‏تر و مرد را عقلانی‏تر خلق کرده که هر دو در کنار هم مکمل هم هستند؛ و تفاوتهای جسمانی؛ مذکر و مؤنث بودن -، اما در مسایل ارزشی قرآن هر دو را یکسان دانسته و ملاک برتری و ترجیح را تقوای بیشتر انسان قرار می‏دهد، چه زن باشد چه مرد. “یأیها الناس إنّا خلقنـکم من ذکر و انثی و جعلنـکم شعوباً و قبائل لتعارفوا انّ اکرمکم عنداللّه أتقئکم ان اللّه علیم خبیر”. (حجرات/13) خداوند در مورد اعمال، با مکلفین یکسان برخورد می‏کند. “انی لا اضیع عمل عـمل منکم من ذکر او انثی بعضکم من بعض…” (آل‏عمران/195)، نزد خداوند عمل صالح ملاک است، از هر کس که باشد “من عمل صـلحاً من ذکرا و انثی و هو مؤمن فلنحیینّه حیوه طیبه و لنجزینهم اجرهم باحسن ما کانوا یعملون” (نحل/97)، بنابراین اینجا باید میان مسایل حقوقی و ارزشی فرق گذاشت، چرا که قرآن در مسایل ارزشی زن و مرد را یکسان دانسته، چون انسانیت آنها مورد نظر است؛ اگر می‏بینیم قرآن در جایی از مردان شایسته سخن می‏گوید، (شخصیتی همچون لقمان حکیم؛ لقمان/12)، در جایی دیگر از زنان شایسته نیز نام می‏برد. (مثل: همسر فرعون، 11/تحریم و حضرت مریم؛ 43/آل‏عمران و…) و در این زمینه قرآن همچنان که همه حقایق را بیان کرده، از مقام والای زن نیز دفاع نموده و حقیقت وجودی شخصیت او را معرفی کرده است. اما در مسایل حقوقی چون تفاوتهایی میان زن و مرد وجود دارد و یکسان نیستند، به طور طبیعی حقوق این دو نمی‏تواند یکسان باشد؛ ممکن است حقوقی مربوط به زنها باشد و مردان از آن بی‏بهره باشند و بالعکس. در برخی از جوامع، حقوق زنان پایمال شده، مثل برخوردی که در دوران جاهلیت با دختران داشتند و آنها را زنده به گور می‏کردند، اما قرآن نهایت حمایت خود را از آنها نموده و می‏فرماید: “و اذا بشّر احدهم بالانثی ضللّ وجهه مسوداً و هو کظیم * یتواری من القوم من سوء ما بشّر به أیمسکه علی هون ام یدسّه فی التراب الأَ ساء ما یحکمون” (نحل/58، 59)، قرآن با توجه به اختلاف تکوینی زن و مرد ـ جز در موارد مخصوص که فرق گذاردن بین این دو جنس لازمه وجود و ذات آنان است ـ تمام حقوقی که برای مردان قرار داده، برای زنان نیز مقرر کرده است و در مواردی که برای یکی از این دو جنس حقوق بیشتری قرار داده، وظایف بیشتری نیز بر عهده او نهاده است. در زمینه تساوی حقوق می‏فرماید: “و لا تتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضکم علی بعض للرجال نصیب مما اکتسبوا و للنساء نصیب مما اکتسبن…” (نساء/32)، آرزو مکنید چیزهایی را که خداوند برخی را بر برخی دیگر به آن فزونی داده است، مردان را از آنچه کرده‏اند بهره‏ای است و زنان را از آنچه کرده‏اند بهره‏ای”. در این قسمت به بخشی از حقوق زنان در اسلام اشاره می‏کنیم: 1- حقوق اجتماعی؛ که از جمله حقوق اجتماعی، حقوق خانواده است: مثل: حق انتخاب همسر، مسکن، مهر، نفقه، حضانت اطفال تا سنین معین، حق دریافت اجرت برای کارهای خانه و… 2- حق مالکیت به نحو استقلالی در کنار مردان. “للرجال نصیب مما ترک الولدان و الأقربون و للنساء نصیب مما ترک الولدان و الأقربون مما قل منه أو کثر نصیباً مفروضاً” (نساء/7) مگر در مورد نذر در مسایل فقهی که احکام خاص خود را دارد. 3- از نظر قرآن حضور زن در اجتماع و بیرون از خانه در صورتی که موجب اخلال در روابط خانوادگی و عفاف او نشده و شوهرش او را منع نکند، جایز است، چنانکه دختران شعیب چنین بودند. (قصص/23 – 28) 4- در اسلام با توجه به لطافت روحی و جسمی زن که مقتضای آفرینش حکیمانه اوست، از برخی کارهای سخت و دشوار همچون شرکت در جهاد و قضاوت و… – مگر در موارد خاص – معاف شده است. در پایان لازم به ذکر است که نوشتن تمام حقوق زنان در اسلام مستلزم وقت، حوصله و امکانات بیشتری است که می‏توان برای اطلاع بیشتر به منابع ذیل مراجعه نمود. همچنین زن در برابر حقوقی که دارد، وظایفی نیز دارد که باید به آنها عمل کند که در قرآن به بسیاری از آنها اشاره شده است.1 پاسخ بخش دوم: در اسلام، بین زن و مرد، تفاوت حقوقی است نه ارزشی، و هر کدام از تفاوت‏های حقوقی، بر اساس دلیل و فلسفه خاصِ عقلی و عرفی و موقعیت اجتماعی و طبیعی استوار است. آیات متعددی، عدم تفاوت ارزشی و انسانی را بیان می‏کند: آیه 35 احزاب، زن و مرد را همچون دو کفه ترازو در کنار یکدیگر قرار می‏دهد. در آیه 97 نحل “من عمل صـلحا من ذکرٍ أو أنثی…” ملاک پاداش الهی را در عمل‏صالح برای هر دو قایل است. در آیه 13 حجرات “إنّ أکرمکم عند اللّه أتقئکم” ملاک برتری و فضیلت را برای هر دو بیان کرده. در آیات “یأیّها النّاس” و “یـأیّها الّذین ءامنوا” هر دو را در یک صف قرار داده و… . افزون بر اینکه به دلیل مظلومیت زن در طول تاریخ، قرآن بیشتر از آنها دفاع کرده است که در صورت تمایل می‏توانید به تفسیر نمونه، جلد 2، صفحات 113 و 105، 112، 110 و جلد 3، صفحات 274، 319، 224، 263، و جلد 4 ص 147، و جلد 11 ص 274، جلد 17 ص 308 و 313، ج 20 ص 483، ج 22 ص 35، ج 23 ص 418 و… مراجعه کنید. تنها مطلبی را که باید به آن توجه کرد، مسأله تفاوت‏های روحی و جسمی و موقعیت زن و مرد و تفاوت حقوقی آنها است. و مسأله دیه هم از همین قبیل است. کمتر بودن دیه زن از مرد، در ظاهر بیان کننده فضیلت مرد است؛ در حالی که اولاً، این یک مسأله حقوقی است نه ارزشی، و ثانیا، این کار عین عدالت و حکمت است. همان طور که در مورد ارث و… چنین است. ما فقط یک بُعد قضیه را می‏بینیم؛ امّا اسلام تمامی‏ابعاد را ملاحظه می‏کند؛ به عنوان نمونه، چون مردان غالبا عضو مؤثر اقتصادی در خانواده هستند، اگر دیه بیشتری به آنان تعلق نگیرد به خانواده و فرزندان او لطمه وارد می‏شود؛ مثلاً اگر مردی زنی را بکشد، اولیای دم می‏توانند قصاص کنند، در صورتی که نصف دیه مرد را پرداخت نمایند؛ به خلاف آنجا که زنی مردی را بکشد؛ چون درست است که مرد گناه‏کار است؛ امّا زن و بچه او که واجب‏النفقه او هستند. گناهی مرتکب نشده‏اند و اسلام با رعایت حقوق آنها، از این خلأ اقتصادی خانواده جلوگیری می‏کند. در ضمن زنانی که خودشان نان آور هستند، موارد استثنایی‏اند و احکام و قوانین الهی بر محور کل مردان با کل زنان دور می‏زند.2 ============================= 1. ر.ک: سوره ممتحنه/12؛ ر.ک: زن در آینه جلال و جمال، جوادی آملی، مبحث زن در قرآن، ص 66 – 67، مرکز نشر فرهنگی رجاء؛ شخصیت زن از دیدگاه قرآن، هادی دوست‏محمدی، معاونت فرهنگی سازمان تبلیغات، ص 23 – 32؛ حقوق مدنی زوجین در زمان زناشویی دائم از نظر قرآن، دکتر محمدباقر محقق، نشر بنیاد قرآن؛ نظام حقوق زن در اسلام، شهید مطهری؛ حقوق خانواده، لنگرودی و… . 2. تفسیر نمونه، ج 17، ص 313ـ314 و ج 1، ص 611.

دکمه بازگشت به بالا