حضور قلب در نماز / چگونه در نماز حضور قلب داشته باشیم؟

حضور قلب در نماز

چه کنیم در هنگام نماز خواندن در فکر چیزی جز کلمات و ذکرهای آن نباشیم؟ چگونه در نماز حضور قلب داشته باشیم؟
متن پاسخ: خداوند در آیه 2 سوره مؤمنون می فرماید: ]مؤمنان[ کسانی ]هستند[ که در نمازشان خاشعند . بنابراین خشوع در نماز علامت ایمان است نه نماز خواندن . برای تحصیل خشوع و حضور قلب در نماز امور ذیل توصیه شده است : 1- اندیشه در اهمیت و آثار نماز: اگر گوهر گران بهایی و یا یک انگشتر ، به ارزش صد هزار تومان ، گم کنیم تا مدتی آشفته خاطر می گردیم و شبها خوابمان نمی برد ، این در حالی است که دو رکعت نمازی را که به همه دنیا و لذت های آن می ارزد ، از دست می دهیم و ناراحت نمی شویم . ! پس در مرحله اول باید در اهمیت و آثار ارزشمند نماز بیندیشیم تا پی ببریم با این نمازهای فاقد حال و توجه و حضور قلب ، خود را از چه فواید و برکاتی محروم ساخته ایم ! . قرآن کریم کسالت در نماز و بی میلی به این فریضه الهی را از اوصاف منافقین برشمرده درباره آنان می فرماید: .. .و چون به نماز می ایستند با حال بی میلی نماز می گذارند و برای مردم ریا می کنند و جز اندکی یاد خدا نمی کنند (نساء/142) . 2- کنترل افکار خود قبل از شروع نماز: از جمله کارهایی که برای تحصیل حضور قلب و توجه باید انجام داد ، این است که انسان ، پیش از نماز لحظاتی را به تفکر مشغول گردد و توجه خود را به خدا معطوف سازد ، برای چند دقیقه در محل نماز ، خود را از غیر خدا فارغ کند ، دل را از افکار و خیال های واهی خالی سازد و با متمرکزساختن حواس خود ، و فراموش کردن گرایش های دنیوی ، سعی کند حضور قلب پیدا کند . البته با تفکر و پشیمانی در اثر از دست دادن منافع معنوی نماز ، و جبران زیان و خسارت های گذشته ، این مهم بهتر حاصل می گردد . 3- اندیشه در عظمت خداوند: وقتی که انسان در برابر هم نوع خود قرار می گیرد ، مواظب رفتارش هست و حواسش را جمع می کند ، وقتی باور کردیم که در حضور خدا هستیم و خداوند از روی لطف به ما اجازه داده در حضور او بایستیم و با او سخن گوییم و به درد دل و مناجات بپردازیم ، آیا جا دارد از او غافل شویم ؟ به همین جهت است که در روایت آمده است . کسی که نماز می خواند ، ولی دل به نماز نمی سپرد ، آیا نمی ترسد که او را به صورت الاغ مسخ کنم یعنی ، غفلت و بی توجهی در نماز آن قدر زشت است که کسی به آن مبتلا گردد ، مستحق این است که به صورت حیوانی مسخ شود . قرآن درباره نمازگزارانی که از یاد خداوند غافل هستند می فرماید: فویل للمصلین * الذین هم عن صلاتهم ساهون * الذین هم یرآءون ; یعنی: پس وای بر نمازگزاران * که دل از یاد خدا غافل دارند * آنان که ریا می کنند (ماعون /4 – 6) 4- در هنگام نماز سعی کنیم ، معانی جملاتی را که بر زبان جاری می کنیم ، تصور کنیم و در آنها بیندیشیم و با تأمل نماز بخوانیم . به طوری که اگر قبلاً در یک دقیقه ، یک رکعت می خواندیم ، اینک یک رکعت را در دو دقیقه بخوانیم و این برای کسی که می خواهد به حضور خدا برود وقت زیادی نیست . 5- امام سجاد(ع ) می فرماید: وقتی نماز می خوانی فرض کن (در آستانه مرگ هستی) و آخرین نمازت را می خوانی . اگر انسان بداند ، از عمرش تنها به اندازه خواندن چند رکعت نماز باقی مانده است ، حواسش را جمع می کند و سعی می کند نمازش را بهتر و شایسته تر بجا آورد و از کاستی هایش توبه می کند . حال که ما نمی دانیم عمرمان تا کی باقی است ، فرض کنیم این آخرین نمازی است که بجا می آوریم . چنین تصوری باعث می گردد در برابر شیطان مقاومت کنیم و او را از خود برانیم ، از لحظات و دقایقی که در نماز سپری می کنیم ، بهره شایان ببریم . 6- سعی کنیم دعاهایی را که برای قبل از شروع نماز و نیز بعد از نماز وارد شده ، بخوانیم . کسی که به مجرد گفتن : السّلام علیکم و رحمه اللّه و برکاته از جای برمی خیزد و به دنبال کارش می رود ، گویا تا حال نزد خدا زندانی بود و انتظار می کشید هرچه زودتر درِ زندان و قفس گشوده شود ، تا خود را نجات دهد . پس لازم است بعد از نماز ، انسان دست به دعا بلند کرده و برای خود و دیگران دعا کند .1

پی نوشت ها: 1. راهیان کوی دوست، مصباح یزدی، ص 77 ـ 88، انتشارات شفق قم، 1375 ش. جهت آگاهی بیشتر در این زمینه ر.ک: به کتاب حضور قلب در نماز از دیدگاه عالمان ربانی و عارفان الهی، نوشته محمد بدیعی و صلاه‏الخاشعین آیت‏اللّه شهیددستغیب.

دکمه بازگشت به بالا