احکام دفن میت | آداب دفن میت | تلقین میت

احکام دفن میت | آداب دفن میت | تلقین میت

 

براى دفن میت، آدابى ذکر شده است که در سه بخش بدان اشاره مى‏شود:

الف) آداب قبل از دفن میت‏

1. قبر را به اندازه قدّ انسان متوسط، گود کنند.[1]

 

2. میت را در نزدیک‏ترین قبرستان دفن نمایند، مگر آن که قبرستان دورتر، از جهتى بهتر باشد مثل آن که مردمان خوب در آنجا دفن شده باشند یا مردم براى فاتحه اهل قبور، بیشتر به آنجا بروند.[2]

3. جنازه را در چند قدمى قبر، زمین بگذارند و تا سه مرتبه، کم‏کم نزدیک ببرند و در هر سه مرتبه، زمین بگذارند و بردارند و در نوبت چهارم وارد قبر کنند.[3]

4. اگر میت مرد است، در دفعه سوم، طورى زمین بگذارند که سر او طرف پایین قبر باشد و در دفعه چهارم از طرف سر وارد قبر نمایند.

5. اگر میت زن است، در دفعه سوم به طرف قبله قبر بگذارند و به پهنا وارد قبر کنند.

6. دعاهاى وارد شده پیش از دفن را بخوانند، به این ترتیب:

هنگام بیرون آوردن میت از تابوت بگویند:

بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ عَلَى مِلَّهِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه و آله و سلم اللَّهُمَّ إِلَى رَحْمَتِکَ لَا إِلَى عَذَابِکَ اللَّهُمَّ افْسَحْ لَهُ فِی قَبْرِهِ وَ لَقِّنْهُ حُجَّتَهُ وَ ثَبِّتْهُ بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ وَ قِنَا وَ إِیَّاهُ عَذَابَ الْقَبْرِ[4]

به نام خدا و سوگند به خدا و بر آیین رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم. خدایا، به سوى رحمتت مى‏آید، نه به سوى عذابت، خدایا قبر او را وسیع گردان و حجتش را به او یادآورى کن و ایمانش را ثابت گردان و ما را و او را از عذاب قبر حفظ فرما.

 

و براى زن دعاى فوق را با این عبارات بگویند: لها- قبرها- لقنها- ایّاها

هنگام دیدار قبر بگویند:

اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ رَوْضَهً مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّهِ وَ لَا تَجْعَلْهُ حُفْرَهً مِنْ حُفَرِ النِّیرَانِ‏[5]

خدایا، این قبر را باغى از باغ‏هاى بهشت قرار ده، نه گودالى از گودال‏هاى آتش.[6]

ب) آداب هنگام دفن‏

1. مستحب است کسى که میت را در قبر مى‏گذارد، با طهارت و سر برهنه و پابرهنه باشد.[7]

2. اگر میت زن است، کسى که با او محرم است او را در قبر بگذارد و اگر محرمى نباشد، خویشانش او را در قبر بگذارند.

3. جنازه را به آرامى از تابوت بگیرند و وارد قبر کنند.

4. دعاهاى وارد شده موقع دفن را بخوانند. به این ترتیب که هنگام قرار دادن میت در قبر بگویند:

براى مرد:

اللَّهُمَّ انَّ هَذَا عَبْدُکَ وَ ابْنُ عَبْدِکَ وَ ابْنُ أَمَتِکَ نَزَلَ بِکَ وَ أَنْتَ خَیْرُ مَنْزُولٍ بِهِ‏[8]

براى زن:

اللَّهُمَّ انَّ هَذهِ أَمَتُکَ وَ ابْنَهُ عَبْدِکَ وَ ابْنَهُ أَمَتِکَ نَزَلَت بِکَ وَ أَنْتَ خَیْرُ مَنْزُولٍ بِها

خدایا این بنده تو و فرزند بنده تو و فرزند کنیز توست که به تو وارد شده است و تو بهترین کسى هستى که به او روى آورده شده.

و بعد از قرار دادن در قبر بگویند:

براى مرد:

اللَّهُمَّ جَافِ الْأَرْضَ عَنْ جَنْبَیْهِ وَ صَاعِدْ عَمَلَهُ وَ لَقِّهِ مِنْکَ رِضْوَاناً[9]

براى زن:

اللَّهُمَّ جَافِ الْأَرْضَ عَنْ جَنْبَیْها وَ صَاعِدْ عَمَلَها وَ لَقِّها مِنْکَ رِضْوَاناً

خدایا، زمین را از دو طرف او خالى کن و عملش را بالا بر و دیدار بهشت را روزى او گردان.

و هنگام قرار دادن در لحد بگویند:

بِسمِ الله وَ بِالله وَ عَلى مِلَّهِ رَسولِ الله صلى الله علیه و آله و سلم‏

آنگاه سوره حمد و آیه الکرسى و ناس و فلق و اخلاص را بخوانند و از شرّ شیطان به خداوند پناه برند و تا زمانى که به امر دفن مشغولند، سپس دعاى زیر را براى میت مرد بخوانند:

اللَّهُمَّ صِلْ وَحْدَتَهُ وَ آنِسْ وَحْشَتَهُ وَ آمِنْ رَوْعَتَهُ وَ أَسْکُنْهُ مِنْ رَحْمَتِکَ رَحْمَهً تُغْنِیهِ بِهَا عَنْ رَحْمَهِ مَنْ سِوَاکَ‏[10]

و اگر میت زن است این دعا خوانده شود:

اللَّهُمَّ صِلْ وَحْدَتَها وَ آنِسْ وَحْشَتَها وَ آمِنْ رَوْعَتَها وَ أَسْکُنها مِنْ رَحْمَتِکَ رَحْمَهً تُغْنِیها بِهَا عَنْ رَحْمَهِ مَنْ سِوَاکَ‏

خدایا، تنهایى‏اش را جمعیت بخش و ترسش را همنشین و ایمنى بخش و از رحمتت، آن‏گونه به او عنایت فرما تا از رحمت غیر تو بى‏نیاز شود.

5. بعد از آن‏که میت را در لحد گذاشتند، گره‏هاى کفن را باز کنند و صورت راست میت را روى خاک بگذارند.

6. بالشى از خاک، زیر سر او بسازند و پشت میت، خشت خام یا کلوخ بگذارند تا بدن میت به پشت بر نگردد.

7. مقدارى از تربت سید الشهداء علیه السلام را مقابل صورتش قرار دهند و فاصله آن به‏گونه‏اى باشد که اگر پیکر او متلاشى شد، اجزاى آن به تربت نرسد.

8. از مستحبات دفن، طلب رحمت براى میت است.[11]

تلقین میت‏

پیش از آن که لحد را بپوشانند، دست راست را به شانه راست میت و دست چپ را بر شانه چپ میت بگذارند و دهان را نزدیک گوش او ببرند و به شدت حرکتش دهند و سه مرتبه بگویند:

براى مرد:

اسمَع افهَم یا فُلانَ بنَ فُلان‏

(به جاى فلان اول نامش را بگویند و به جاى فلان دوم نام پدرش را)

براى زن:

اسمَعى افهَمى یا فُلانَ بنتَ فُلان‏

پس از آن بگویند:

هَلْ (براى مرد: أَنْتَ و براى زن: أَنْتِ)

عَلَى الْعَهْدِ الَّذِی فارَقْتَنا عَلَیْهِ مِنْ شَهادَهِ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللّهُ وَحْدَهُ لا شَرِیکَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ سَیِّدُ النَّبِیِّینَ وَ خاتَمُ الْمُرْسَلِینَ وَ أَنَّ عَلَیَّاً أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ سَیِّدُ الْوَصِیِّینَ وَ إِمامٌ افْتَرَضَ اللّهُ‏ طاعَتَهُ عَلَى الْعالَمِینَ وَ أَنَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ وَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ وَ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ وَ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ وَ عَلِىَّ بْنَ مُوسى وَ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ وَ عَلِىَّ بْنَ مُحَمَّدٍ وَ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ وَ الْقائِمَ الْحُجَّهَ الْمَهْدِىَّ صَلَواتُ اللّهُ عَلَیْهِمْ أَئِمَهُ الْمُؤْمِنِینَ وَ حُجَجُ اللّهِ عَلَى الْخَلْقِ أَجْمَعِینَ وَ أَئِمَّتُکَ أَئِمَّهُ هُدىً أَبْرارٌ یا فُلانَ‏

(براى مرد: بْنَ و براى زن: بنت)

فُلانٍ إِذا أَتاکَ الْمَلِکانِ الْمُقَرَّبانِ رَسُولَیْنِ مِنْ عِنْدِ اللّهِ تَبارَکَ وَ تَعالَى‏

(براى مرد:

وَ سَأَلاکَ عَنْ رَبِّکَ وَ عَنْ نَبِیِّکَ وَ عَنْ دِیْنِکَ وَ عَنْ کِتابِکَ وَ عَنْ قِبْلَتِکَ وَ عَنِ أَئِمَّتِکَ فَلا تَخَفْ وَ لا تَحْزَنْ وَ قُلْ‏

و براى زن:

وَ سَأَلاکِ عَنْ رَبِّکِ وَ عَنْ نَبِیِّکِ وَ عَنْ دِیْنِکِ وَ عَنْ کِتابِکِ وَ عَنْ قِبْلَتِکِ وَ عَنِ أَئِمَّتِکِ فَلا تَخَافى وَ لا تَحْزَنى وَ قُولى) فِی جَوابِهِما اللّهُ رَبّی وَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ نَبِیِّی وَ الْاسْلامُ دِیْنى وَ الْقُرْآنُ کِتابى وَ الْکَعْبَهُ قِبْلَتِی وَ أَمیْرُ الْمُؤمِنیْنَ عَلیُّ بْنُ ابِی طالِبٍ إِمامى وَ الْحَسَنُ بْنُ عَلیٍّ المجْتَبى إِمامی و الْحُسَیْنُ بْنُ عَلیٍّ الشَّهِیدُ بِکَرْبَلاءَ إِمامِی وَ عَلِىٌّ زَیْنُ الْعابِدِیْنَ إِمامی وَ مُحَمَّدٌ الْباقِرُ إِمامِی وَ جَعْفَرٌ الصّادِقُ إِمامى وَ مُوْسَى الْکاظِمُ إِمامِی وَ عَلیٌّ الرِّضا إِمامِی وَ مُحَمَّدٌ الْجَوادُ إِمامِی وَعَلِىٌّ الْهادِىُ إِمامِی وَ الْحَسَنُ الْعَسْکَرِىُّ إِمامِی وَ الْحُجَّهُ الْمُنْتَظَرُ إِمامِی هؤلاءِ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِیْنَ أَئِمَّتِى وَ سادَتی وَ قادَتى وَ شُفَعائِی بِهِمْ أَتَوَلّى وَ مِنْ أَعْدائِهِمْ أَتَبرَّأُ فِی الْدُّنیا وَ الْآخِرَهِ ثُمَ‏

(براى مرد:

اعْلَمْ یا فلان بن فلان‏

و براى زن: اعْلَمِىْ یا فلان بنت فلان)

أَنَّ اللّهَ تَبارَکَ وَ تَعالى نِعْمَ الرَّبُّ وَ أَنَّ مُحَمَّداً صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ نِعْمَ الرَّسُولُ وَ أَنَّ عَلِىَّ بْنَ أَبِىْ طالِبٍ وَ أَوْلادَهُ الْمَعْصُومِیْنَ الْائِمَّهَ الْاثْنى عَشَرَ نِعْمَ الْائِمَّهُ وَ أَنَّ ما جاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ حَقٌّ وَ أَنَّ الْمَوْتَ حَقٌّ وَ سُؤالَ مُنْکَرٍ وَ نَکیرٍ فِى الْقَبْرِ حَقٌّ وَ الْبَعْثَ حَقٌّ وَ النُّشُوْرَ حَقٌّ وَ الصِّراطَ حَقٌّ وَ الْمِیْزانَ حَقٌّ وَ تَطایُرَ الْکُتُبِ حَقٌّ وَ الْجَنَّهَ حَقٌّ وَ النّارَ حَقٌّ وَ أَنَّ السّاعَهَ آتِیَهٌ لا رَیْبَ فِیها وَ أَنَّ اللّهَ یَبْعَثُ مَنْ فِى الْقُبُورِ

پس بگوید: (براى مرد:

أَ فَهِمْتَ یا فلان بن فلان ثَبَّتَکَ اللّهُ بِالْقَوْلِ الثّابِتِ وَ هَداکَ اللّهُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقیمٍ‏

و براى زن:

أَ فَهِمْتِ یا فلان بنت فلان ثَبَّتَکِ اللّهُ بِالْقَوْلِ الثّابِتِ وَ هَداکِ اللّهُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقیمٍ)

(براى مرد:

عَرَّفَ اللّهُ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ أَوْلِیائِکَ فى مُسْتَقَرٍّ مِنْ رَحْمَتِهِ اللّهُمَّ جافِ الْارْضَ عَنْ جَنْبَیْهِ وَ اصْعَدْ بِرُوحِهِ الَیْکَ وَ لَقِّهِ مِنْکَ بُرْهاناً

و براى زن:

عَرَّفَ اللّهُ بَیْنَکِ وَ بَیْنَ أَوْلِیائِکِ فى مُسْتَقَرٍّ مِنْ رَحْمَتِهِ اللّهُمَّ جافِ الْارْضَ عَنْ جَنْبَیْها وَ اصْعَدْ بِرُوحِها الَیْکَ وَ لَقِّها مِنْکَ بُرْهاناً) اللّهُمَّ عَفْوَکَ عَفْوَکَ‏[12]

بشنو، بفهم اى فلان بن فلان: آیا بر آن پیمانى که از ما بر پایه آن جدا شدى مى‏باشى، از گواهى بر این که معبودى جز خدا نیست، یگانه و بى شریک است، و این که محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) بنده و فرستاده اوست، و سرور پیامبران و خاتم رسولان است، و اینکه علىّ امیر مؤمنان است و آقاى جانشینان، و امامى که خدا اطاعتش را بر جهانیان واجب کرده، و این که حسن و حسین، و على بن الحسین، و محمّد بن على، و جعفر بن محمّد، و موسى بن جعفر، و على بن موسى و محمّد بن على، و على بن محمّد، و حسن بن على، و قائم حجت مهدى (درودهاى خدا بر ایشان) امامان مؤمنان، و حجّت‏هاى خدا بر همه آفریدگانند، و امامانت امامان هدایت و نیکانند. اى فلان بن فلان، هنگامى که دو فرشته مقرّب، و دو فرستاده خداى تبارک و تعالى نزد تو آیند، از پروردگارت و پیامبرت و دینت و کتابت و قبله‏ات و امامانت از تو سؤال کنند، نترس، و در جواب آنها بگو: خدا (جلّ جلاله) پروردگارم و محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) پیامبرم و اسلام دینم و قرآن کتابم و کعبه قبله‏ام و امیرمؤمنان على بن ابیطالب امامم، و حسن بن على مجتبى امامم، و حسین بن على شهید در کربلا امامم، و على زین العابدین امامم، و محمّد شکافنده دانش پیامبران امامم، و جعفر صادق امامم، و موسى کاظم امامم، و علىّ الرضا امامم، و محمد جواد امامم، و على هادى امامم، و حسن عسگرى امامم، و حجّت منتظر امامم مى‏باشند. اینان که درودهاى خدا بر همگى آنان باد امامان من و آقایانم و پیشروانم و شفیعان من هستند. با آنان دوستى مى‏کنم و از دشمنانشان در دنیا و آخرت بیزارى مى‏جویم، سپس بدان اى فلان به‏ درستى که خداى تبارک و تعالى نیکو پروردگارى است، و محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) نیکو رسولى است، و امیر مؤمنان على بن ابیطالب، و فرزندانش یازده امام نیکو امامانى هستند، و آنچه را محمّد (درود خدا بر او و خاندانش) آورده حق است، و مرگ حق است، و سؤال نکیر و منکر در قبر حق است، و بعث و نشر حق، و صراط و میزان و پراکنى نامه اعمال حق است، و بهشت و دوزخ حق است، و قیامت آمدنى است، شکّى در آن نیست، و خدا هرکه را در گورها برانگیزد. اى فلان آیا فهمیدى؟ خدا بر گفتار ثابت، ثابت قدمت بدارد، به راه استوار هدایتت کند و بین تو و اولیائش در قرارگاهى از رحمتش آشنایى برقرار کند. خدایا زمین را از دو پهلویش خالى گذار، و روانش را به سویت بالا ببر، و از جانب خود حجّت را تلقین او فرما، خدایا ببخش و درگذر.

فرد متولى دفن میت، هنگام بیرون آمدن از قبر، از طرف پاى میت خارج شود و بگوید:

براى مرد:

إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ‏ اللّهُمَّ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ فِی عِلِّیینَ وَ اخْلُفْ عَلَى عَقَبِه فِی الْغابِرینَ وَ عِنْدَکَ نَحْتَسِبُهُ یا رَبَّ الْعالَمِینَ‏

و براى زن:

إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ‏ اللّهُمَّ ارْفَعْ دَرَجَتَها فِی عِلِّیینَ وَ اخْلُفْ عَلَى عَقَبِها فِی الْغابِرینَ وَ عِنْدَکَ نَحْتَسِبُها یا رَبَّ الْعالَمِینَ‏

همه از خداییم و به سوى او باز مى‏گردیم. خدایا، مرتبه او را در بلندترین مراتب بالا بر، و او را در میان بازماندگانش، جانشین باش و نزد خویش او را کفایت فرما.

غیر از خویشان میت، کسانى که حاضرند، با پشت دست خاک بر قبر بریزند و بگویند:

إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ‏

(براى مرد: اللّهُمَّ جافِ الأَرْضَ عَنْ جَنْبَیْهِ وَ اصْعَدْ إِلَیْکَ بِرُوحِه وَ لَقِّه مِنْکَ رِضْواناً وَ أَسْکِنْ قَبْرَهُ مِنْ رَحْمَتِکَ ما تُغْنِیهِ بِهِ عَنْ رَحْمَهِ مَنْ سِواکَ و براى زن: اللّهُمَّ جافِ الأَرْضَ عَنْ جَنْبَیْها وَ اصْعَدْ إِلَیْکَ بِرُوحِها وَ لَقِّها مِنْکَ رِضْواناً وَ أَسْکِنْ قَبْرَها مِنْ رَحْمَتِکَ ما تُغْنِیها بِهِ عَنْ رَحْمَهِ مَنْ سِواکَ)

و نیز بگویند:

إِیْماناً بِکَ وَ تَصْدِیقاً بِبَعْثِکَ هذا ما وَعَدَنا اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ صَدَقَ اللّهُ وَ رَسُولُهُ اللّهُمَّ زِدْنا إِیْماناً وَ تَسْلِیماً[13]

ج) آداب بعد از دفن‏

1. قبر را به اندازه چهار انگشت از زمین بلند کنند و نشانه‏اى روى آن بگذارند که اشتباه نشود.

2. روى قبر آب بپاشند و بعد از آن، حاضران دست‏ها را بر قبر گذارند و انگشت‏ها را باز کرده، در خاک فرو برند و هفت مرتبه سوره قدر را بخوانند و براى میت، طلب آمرزش کنند.

3. پس از رفتن کسانى که تشییع جنازه کرده‏اند، مستحب است ولىّ یا کسى که از طرف ولى اجازه دارد، دعاهایى را که دستور داده شده، به میت تلقین کند.[14]

4. مستحب است چهل تن از مؤمنان، به خوب بودن میت شهادت دهند. امام صادق علیه السلام فرمود:

إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ فَحَضَرَ جَنَازَتَهُ أَرْبَعُونَ رَجُلًا مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنَّا لَا نَعْلَمُ مِنْهُ إِلَّا خَیْراً وَ أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنَّا قَالَ اللَّهُ‏

 

تَبَارَکَ وَ تَعَالَى قَدْ أَجَزْتُ شَهَادَاتِکُمْ وَ غَفَرْتُ لَهُ مَا عَلِمْتُ مِمَّا لَا تَعْلَمُونَ‏[15]

هرگاه شخص مؤمنى از دنیا برود و در کنار جنازه او، چهل مرد مؤمن حاضر شوند و بگویند: «خدایا ما جز خیر و خوبى چیزى از او نمى‏دانیم و تو نسبت به او از ما داناترى» آنگاه خداى متعال مى‏فرماید: «همانا شهادت شما را قبول نمودم، و آمرزیدم چیزهایى از میت را که شما از آن خبر ندارید.»

پی نوشت ها

[1] . توضیح المسائل مراجع، م 628.
[2] . همان، م 628.
[3] . فرهنگ فقه، ج 3، ص 641؛ توضیح المسائل مراجع، م 628.
[4] . کافى، ج 3، ص 197؛ عروه الوثقى، ج 1، ص 440.
[5] . من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 171؛ عروه الوثقى، ج 1، ص 440.
[6] . توضیح المسائل مراجع، م 628.
[7] . همان، م 629.
[8] . کافى، ج 3، ص 197؛ عروه الوثقى، ج 1، ص 440.
[9] . همان، ص 194؛ عروه الوثقى، ج 1، ص 440.
[10] . بحارالانوار، ج 79، ص 54؛ عروه الوثقى، ج 1، ص 440.
[11] . عروه الوثقى، ج 1، ص 339.
[12] . غایه القصوى، ج 1، ص 257.
[13] . غایه القصوى، ج 1، ص 256.
[14] . توضیح المسائل مراجع، م 631.
[15] . من لایحضره الفقیه، ج 1، ص 165؛ خصال، ج 2، ص 538.

دکمه بازگشت به بالا