آداب برگزاری مراسم ختم | احکام مراسم ختم

آداب برگزاری مراسم ختم | احکام مراسم ختم و مجالس ترحیم

پرسش: حجله‏هایى که براى اموات مى‏گذارند و گل‏هاى طبیعى که روى جنازه و قبر مى‏ریزند آیا مصداق تبذیر است یا وجه شرعى دارد؟

پاسخ: آنچه مسلّم است این است که اگر وجوهى که در این راه مصرف مى‏شود صرف خیرات و دادن صدقه براى میت شود از جهات متعدد نیکو و موجب انتفاع میت است.[1]

پرسش: پول‏هایى که براى برگزارى مراسم ترحیم خرج شده است، از کجا باید تأمین شود؟ از اصل ترکه یا از ثلث مال؟

پاسخ: اگر متوفى وصیت کرده که مراسم ترحیم برگزار کنند، باید از ثلث مال تأمین شود، ولى اگر در این خصوص چیزى نگفته، ورثه مى‏توانند از اموال خودشان مصرف کنند و چنانچه میت، فرزند صغیر داشته باشد نمى‏توانند از مال او خرج کنند.[2]

پرسش: پذیرایى از شرکت کنندگان در مراسم عزا از اموال میّت که هنوز تقسیم نشده، چه حکمى دارد؟ و در صورت وجود افراد صغیر در وراث، اصل عمل و شرکت در آن مراسم چه حکمى دارد؟

پاسخ: آیه الله بهجت: تقسیم شدن میزان نیست، بلکه شاهد حال بر رضایت صاحبان حق، کافى است و با وجود وارث صغیر، باید با اذن ولىّ یا قیّم شرعى آن‏ها باشد.[3]

آیه الله مکارم: در صورت رضایت همه ورثه اشکال ندارد، ولى اگر وراث صغیر وجود داشته باشند، باید از سهم ورثه کبیر پرداخت شود.

آیه الله نورى: در فرض سؤال، افراد کبیر از اموال خودشان هزینه نمایند.

پرسش: آیا تلاوت قرآن در مجلس ترحیم تارک الصلوه جایز است؟

پاسخ: تقاضاى عفو و بخشش و انجام اعمال خیر براى همه مسلمانان هرچند که گناهکار باشند جایز است.[4]

– جایز نیست براى روشن کردن چراغ‏هاى حجله‏ها، از برق غیر مجاز شهرى استفاده شود.

پرسش: در مراسم هفت و چهلم، چه عملى باید انجام داد؟ و بردن گل‏هاى طبیعى چه حکمى دارد؟

پاسخ: بهتر آن است‏که براى میت خیرات بدهند و از کارهاى بى‏فایده پرهیز کنند.[5]

استاد مطهرى (ره) مى‏فرماید:

برخى مجلس ختم مى‏گیرند براى این که براى میت طلب مغفرت کند، ولى زن‏ها به گونه‏اى شرکت مى‏کنند که موجب صدها گناه مى‏شوند. شما را به خدا قسم، به این خانم‏ها بگویید لااقل این یک ساعت، احترام مسجد را حفظ کنند.[6]

پرسش: سکوت در موقع تلاوت کلام الله مجید واجب است یا مستحب؟ و با توجه به این مسأله که هتک قرآن کریم به هر عنوان حرام‏ است و در این عصر، مرسوم شده که در مجالس فاتحه که قارى پشت بلندگو قرآن مى‏خواند صداى آن در کوچه و خیابان مى‏رود و مردم در حال معامله و رفت و آمد و گفتگو مى‏باشند و در خود مجلس نیز مردم، سرگرم خوردن چاى و قهوه و صحبت مى‏باشند و خواندن قرآن صرفاً جنبه اعلان دارد که اینجا مجلس ترحیم است و بهره دیگرى منظور نمى‏گردد، حال آیا این نوع تلاوت آیات، هتک نیست؟

پاسخ: استماع قرآن، مستحب است و توجّه به مواعظ الهى نیز از مستحبّات موکّده است و هتک بودن قرائت قرآن در فرض فوق، معلوم نیست، ولى هر چه رعایت ادب و حفظ توجّه مردم و تعظیم از مجلس قرائت قرآن مجید شود سزاوار است.[7]

پرسش: آیا برگزار کردن جلسات ضیافت، در خانه متوفّى در شب اوّل و روز سوّم و هفتم و چهلم و شرکت مردم براى طلب مغفرت و تسلیت به بازماندگان، اشکالى دارد؟

پاسخ: تشکیل جلسات مذهبى و مجلس دعوت و ضیافت از مؤمنین جهت طلب مغفرت و آمرزش براى اموات، موجب اجر و ثواب است ولکن اگر میّت، صغیر دارد از سهم صغیر مصرف نکنند، بلى اگر بزرگان از ورثه بخواهند از سهم خود خرج کنند مانعى ندارد.[8]

– برپایى مجلس سوگوارى و اطعام مردم از طرف صاحبان عزا استحباب ندارد.[9]

پرسش: مخارجى که اقوام و بستگان شخصى که از دنیا رفته و احیانا فقیر و بى‏بضاعت هستند در ایام ثلاثه و شب هفتم و چهلم و … صرف مى‏کنند، چگونه است؟

پاسخ: تحمل این‏گونه مخارج نه تنها واجب نیست، بلکه شبهه دارد، زیرا که فقرا را به زحمت مى‏اندازد و چه بسا آبروى آنها را مى‏برد.[10]

پرسش: در برخى مناطق پارچه نوشته‏هایى جهت عرض تسلیت از طرف اطرافیان به مصیبت‏زدگان هدیه مى‏شود که اطراف منزل صاحب عزا نصب مى‏شود، آیا چنین عملى مشروع است؟ و آیا این عمل، مصداق اسراف در پارچه و … نیست؟

پاسخ: این‏ها عمل خلاف شرع نیست و اسراف هم نیست.[11]

تذکراتى پیرامون مراسم ختم و مجالس ترحیم‏

1. لازم است در این مراسم‏ها از حق الناس و احکام آن گفته شود و براى میت از مردم طلب حلالیت کنند و اگر بدهى دارد بدهى‏اش را بدهند.

2. بر خانواده معزّى لازم است از ریخت و پاش و اسراف در مجالس ترحیم اجتناب ورزند.

3. مناسب است براى شادى روح متوفى به هنگام نمازهاى یومیه نماز اول وقت به جماعت خوانده شود.

4. لازم است شرکت‏کنندگان در مجالس ترحیم، رعایت شئونات مسجد را بنمایند.

پی نوشت ها:

[1] . جامع الاحکام صافى، ج 1، ص 53.
[2] . همان.
[3] . استفتائات بهجت، ج 1، س 1398.
[4] . استفتائات مکارم، ج 1، ص 513، س 1679.
[5] . جامع المسائل فاضل، ج 1، ص 75، س 228.
[6] . پانزده گفتار، مطهرى، ص 206.
[7] . مجمع المسائل گلپایگانى، ج 1، س 106.
[8] . همان، س 124.
[9] . فرهنگ فقه، ج 2، ص 476.
[10] . جامع المسائل فاضل، ج 1، س 227.
[11] . استفتائات بهجت، ج 1، س 1403

دکمه بازگشت به بالا