Ultimate magazine theme for WordPress.

مجوس و صابئین در قرآن

مجوس، زردشت و صابئن در قرآن

مقصود قرآن از کلمه «مجوس » و «الصابئین » چیست و امروزه به چه دین و آیینی گفته می شود و در کجای قرآن از آن دو کلمه استفاده شده است ؟
واژه مجوس تنها یک بار در قرآن آمده است. (حج، 17) دلایل مختلفی ـ از جمله این که نام آنها در قرآن کنار ادیال آسمانی و در برابر مشرکان قرار گرفته است ـ نشان می‏دهد آن‏ها دین و کتاب و پیامبری داشته‏اند. در این باره، روایاتی نیز وارد شده است؛ چنان که در روایتی از پیامبر گرامی اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله می‏خوانیم: «مجوس، پیامبر و کتاب آسمانی داشتند؛ پیامبرشان را به قتل رساندند و کتاب او را آتش زدند».1

مجوس و زردشت در قرآن

امروزهم مجوسبه پیروان زردشت گفته می‏شود و یا دست کم پیروان زردشت، بخش مهمی از آنان را تشکیل می‏دهند. (برخی از محققان، مراد از مجوس را پیروان «مانی» می‏دانند؛ چرا که آیین مانوی در عربستان، پیش از اسلام رواجی داشته و اعراب مانویان را به نام مجوس می‏شناخته‏اند. «شهرستانی» نیز در کتاب «ملل و نحل»، مجوس را اعم از زردشتی می‏داند و این ملت را به سه فرقه «کیومرثیه» و «زروانیه» و «زرتشتیه» تقسیم کرده است.2

البته تاریخ خود زردشت چندان روشن نیست و دوران او را قرن‏ها پیش از میلاد دانسته‏اند. از عقاید آنان نیز مطالب زیادی در دست نیست؛ ولی چیزی که امروزه بیش از همه شهرت دارد، مسئله اعتقاد به دو مبدأ «خیر و شر» و یا «نور و ظلمت» است؛ به این ترتیب که خدای نیکی‏ها «اهورا مزدا» و خدای شر و ظلمت را «اهریمن» می‏دانند و به عناصر چهارگانه، به ویژه «آتش» احترام بسیار می‏گذارند تا آن جا که آن‏ها را «آتش پرست» می‏خوانند و هر جا آن‏ها هستند، آتشکده‏ای کوچک یا بزرگ نیز وجود دارد.3

صابئین در قرآن

صابئین: واژه «صابئین» دوبار در قرآن آمده است: (بقره، 62؛، حج، 17) واژه صابئین مشتق از مصدر «صبأ» و به معنای کسانی است که از دین خارج شده و به دین دیگری گرویده‏اند. برخی از پژوهشگران آن را مشتق از ریشه عبری «ص ـ ب ـ ع) به معنای فرو رفتن در آب (و به اصطلاح تعمید کنندگان) دانسته‏اند و این گفته دور از اعتقاد آن‏ها نیست؛ چرا که صابئین برای آب، احترام خاصی قائلند؛ وجوه دیگری نیز گفته شده است.4

ذکر صابئین در ردیف مؤمنان و یهود و نصارا نشان می‏دهد که آنان مردمی متدین به یکی از ادیان آسمانی بوده و به خداوند و قیامت نیز ایمان داشته‏اند. درباره چونگی آیین و اعتقاد صابئین، بین مفسران و علمای ملل و نحل اختلاف است. علت اختلاف درباره این طایفه آن است که آنان اصرار زیادی در نهان داشتن آیین خود دارند و از تبلیغ دین خود منع می‏کنند. به نظر برخی از محققان، آنان پیروان حضرت یحیی بن زکریا ـ علی‏نبیناوآله‏وعلیه‏السلام ـ هستند که به انحراف کشیده شده‏اند. برخی از محققان نیز صابئین را از نظر محل سکونت و عقاید و کیفیت پیدایش به دو دسته تقسیم کرده‏اند: یکی صابئین موحد که از یهودیت و یا مسیحیّت به پرستش کواکب میل کرده‏اند و دیگر صابئین مشرک که از ابتدا، آیینشان ستاره پرستی بوده است.

البته تقسیمات دیگری نیز درباره صابئین از سوی پژوهشگران مطرح است که به جهت رعایت اختصار از بازگو کردن آن‏ها خودداری می‏کنیم.5 ناگفته نماند که شماری از پیروان این آیین، هم اکنون در خوزستان (کنار رود کارون) و اهواز، خرمشهر، آبادان و شادگان به سر می‏برند. جمعیت آنان رفته رفته کم شده، آیینشان رو به انقراض است.6

پی نوشت ها: 1. وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی رحمه‏الله، ج 11، باب 49، ص 96 – 98، دار احیاء التراث العربی. 2. ر.ک: اعلام القرآن، دکتر محمد خزائلی، ص 547، امیر کبیر / الملل والنحل، شهرستانی، ج 1، ص 233 – 243، دار المعرفه، بیروت. 3. ر.ک: تفسیر نمونه، ج 14، ص 44 و 45 . 4. ر.ک: اعلام القرآن خزایلی، صابئین / لغت نامه دهخدا. 5. ر.ک: اعلام القرآن خزایلی، صابئین. 6. ر.ک: تفسیر نمونه، ج 1، ص 288 ـ 291 / ملل و نحل، مذهب صابئین / قاموس قرآن، سید علی اکبر قرشی، مدخل صابی / تفسیر کوثر، یعقوب جعفری، ج 1، ص 192 ـ 242، انتشارات هجرت / پژوهشی درباره صابئین مؤلف.

دیدگاه بگذارید

avatar
  اشتراک  
اطلاع از