مراد از صراط مستقیم چیست؟

صراط مستقیم در قرآن چیست و یعنی چه؟
صراط مستقیم در قرآن | صراط مستقیم چیست و یعنی چه؟

صراط مستقیم چیست و یعنی چه؟

منظور از «صراط مستقیم » در سوره حمد چیست ؟ اگر مراد ، اسلام یا قرآن یا راه بهشت باشد ، «صراط مستقیم » درباره نمازگزاران و مؤمنان ـ که به سوی آن هدایت یافته اند ـ چه مفهومی خواهد داشت ؟ آیا این ، تحصیل حاصل نیست ؟

صراط مستقیم در قرآن

الف) کلمه “صراط” در لغت، به معنای “طریق و سبیل” آمده است، امّا از نظر عرف و اصطلاح قرآن کریم، به معنای “خداپرستی و دین حق و پایبند بودن به دستورهای خداوند متعال” است. در آیه صدوشصت‏ویک از سوره انعام، به این معنا اشاره شده است. چون راه مستقیم، همیشه، یک راه بیشتر نیست، بنابراین، “صراط مستقیم”، همان دین و آیین الهی در جنبه‏ های عقیدتی و عملی است، و به همین دلیل، نزدیک‏ترین راه ارتباط با خدا است. در این‏که بعضی از مفسران “صراط مستقیم” را به اسلام، یا قرآن، یا پیامبر و امامان علیهم‏ السلام معنا کرده‏اند، باید گفت، در واقع، بازگشت همه این معانی به همان دین و آیین الهی در جنبه‏ های اعتقادی و عملی است. در حدیثی از پیامبراکرم صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله نقل شده است که فرموده “صراط مستقیم، راه پیامبران است. همانان‏اند که مشمول نعمت‏های الهی شده‏اند.”.1

در روایات دیگر، صراط مستقیم، امیرالمؤمنین علی علیه ‏السلام یا شناخت امام علیه ‏السلام شمرد شده است. در واقع، بازگشت همه این‏ها، دعوت به همان دین و آیین الهی است. اگر در این عالم، به راه راست نبوّت، و طریق مستقیم ولایت، قدم زده باشیم، و از جاده ولایت علی بن‏ ابی‏طالب علیه‏ السلام انحراف و لغزش پیدا نکرده باشیم، در گذشتن از پل صراط، در آخرت، مشکلی نخواهیم داشت. در زیارت جامعه آمده است: “اأنتم السبیل الأعظم و الصراط الأقوم؛ شمایید راه بزرگ و استوار خدا”. بنابراین، هر کس، در این دنیا، در صراط ایشان قرار بگیرد و استقامت داشته باشد و پای‏اش نلرزد، در آخرت نیز نخواهد لغزید و مانند برق جهنده، از آن می‏گذرد. اگر در این عالم، مستقیم، حرکت کنیم، از پل صراط آخرت هم، مستقیم، رد می‏شویم و به چپ یا راست ـ که افتادن به هلاکت و جهنّم است ـ متمایل نمی‏شویم.

ب) تقاضا و طلب کردن هدایت و بر “صراط مستقیم” بودن، از طرف مؤمنان و حتّی پیامبران و امامان علیهم‏السلام تحصیل حاصل نیست؛ زیرا، اولاً، “صراط مستقیم” و آیین حق الهی، دارای مراتب و درجاتی است که همه افراد، در پیمودن این درجات، یک‏سان نیستند. بنابراین، “صراط مستقیم”، یک امر نسبی است، و همه افراد، نسبت به پیمودن آن، یک‏سان نیستند، بلکه دارای مراتب و درجات مختلف هستند. بنابراین، انسان، هر مقدار از این درجات را طی کند، باز، درجات بالاتر و والاتری وجود دارد که انسان با ایمان، از خدا بخواهد تا او را به آن درجات هدایت کند. ثانیا، برای انسان‏ها، [غیر از معصومان علیهم‏السلام]، هر لحظه، بیم لغزش و انحراف در این مسیر هدایت، وجود دارد، به همین سبب انسان‏ها، باید خود را در اختیار پروردگار بگذارند و تقاضا کنند، که آنان را در راه راست، ثابت‏قدم نگهدارد. انسان، لحظه‏به‏لحظه، نیازمندِ دریافت هدایت است؛ زیرا، در مسیر معنوی ارتباطی‏اش با خداوند متعال، حتما، در طول زمان، موانعی مانند: کژی‏ها، ظلم‏ها، ناپاکی‏ها، …، ایجاد خواهد شد و پیونداش را از آن منبع هدایت، قطع خواهد کرد. این، و همان لحظه انحراف از صراط مستقیم خواهد بود. پس ما، با گفتن “اهدنا الصراط المستقیم”، از خدا طلب می‏کنیم که این موانع پیش نیاید، و ما، بر صراط مستقیم، ثابت بمانیم. ثالثا، چون هدایت، همان پیمودن طریق نامحدود تکامل است، و انسان، تدریجا، مراحل نقصان را، در آن، پشت سر می‏گذارد، بنابراین، جای تعجّب نیست که حتّی پیامبران و امامان معصوم علیهم‏السلام نیز از خدا، تقاضای هدایت در “صراط مستقیم” را بکنند؛ چون، تنها، خداوند متعال، کمال مطلق است و غیر او، همه، در مسیر تکامل هستند، پس چه مانع دارد که آنان نیز درجات بالاتری را از خداوند متعال تقاضا بکنند؟2

 

 

ویدیو زیرا را حتما ببینید

کلید ورود به صراط مستقیم از بیان آیت الله خوشوقت

پی نوشت ها:

1. بحارالأنوار، ج 82، ص 20، نشر إحیاءالتراث العربی.

2. ر.ک: المیزان، علامه طباطبایی، ج 1، ص 28، نشر اسلامی/ تفسیر نمونه، آیه‏اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 1، ص 45 ـ 51، دارالکتب الاسلامیه / تفسیر سوره حمد، امام خمینی رحمه‏الله، ص 234، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام.

دکمه بازگشت به بالا