عوامل ایجاد عشق و محبت، شکر و تعبد چیست؟

عوامل ایجاد محبت و عشق | عامل شکر | عامل تعبد

عامل عشق

عشق : محبت حالتی است که از روی شناخت ، در دل یک موجود با شعور پدید می آید . این محبت ، نسبت به چیزی است که با او و تمایل ها و خواسته هایش تناسبی داشته باشد . اگر محبت ، شدت یابد ، به آن «عشق » می گویند . محبت هم به امور محسوس تعلق می گیرد; مانند دوست داشتن گل و هم به امور غیرمحسوس ; مانند دوست داشتن صفاتی همچون شجاعت ، قدرت ، علم و.. .
عوامل ایجاد محبت عبارتند از:
1 . انسان به هر چیزی که باعث بقا ، دوام و کمال او بشود ، محبت دارد . دوست داشتن نفس ، شدیدترین مرتبه حب است .
2 . هرکسی به شخصی احسان کرد ، محبتش در قلب احسان شونده قرار می گیرد; لذا فرموده اند: «الإنسان عبدالإحسان .»
3 . گرایش به «زیبایی دوستی» در درون انسان ; به معنای دوست داشتن چیزی به خاطر خودش نه به خاطر بهره و استفاده از او که این حب را «حب حقیقی» می گویند . در حدیثی آمده است که : رسول اکرم (ص ) از سبزه و آب جاری خوششان می آمد; قطعاً این دوست داشتن فقط به علّت زیبایی آن هاست .
4 . برقراری انس و الفت بین انسان با دیگران از دیگر عوامل محبت است ; مانند: انس و الفت دو نفر در شهری غریب و.. . . اگر در عوامل ایجاد محبت دقت شود ، به دست می آید که همه آن ها در وجود خداوند متعال جمع است ; زیرا او باعث بقا و دوام وجود انسان است و او بهترین نعمت ها را بدون هیچ گونه چشم داشتی به موجودات عطا می کند و در تنهایی ها بهترین دوست و یاور انسان است و او تمام صفات کمالیه را دارد و منشأ همه زیبایی هاست . هر چه انسان به عوامل یاد شده معرفت داشته باشد ، محبّت او به خدا بیشتر می شود .•
عواملی که باعث تشدید محبت (عشق ) به خداوند می شود عبارتند از:
1 . قطع دل بستگی های دنیوی و خارج کردن حب غیر خدا از دل : «مّا جعل اللّه لرجل مِّن قلبین فی جوفه ; (احزاب ، 4) خداوند برای هیچ کس بیش از یک دل در درون او قرار نداده است .» اگر کسی بخواهد دلش منحصراً جایگاه محبت خدا باشد و محبت غیرخدا در دل او راه نیابد ، باید این حقیقت را درک کند که هیچ موجودی جز خدا هیچ نوع استقلالی از خودش ندارد .
2 . تلاش برای شناخت بیشتر خداوند; ساده ترین راه همگانی برای شناخت و درک کمالات بی نهایت خداوند (غیر از براهین فلسفی و عرفانی) این است که انسان هرچه بیشتر درباره نعمت های گرانبها و فراوانی که خداوند به او ارزانی کرده تفکر کند .
 

عامل شکر

شکر: شکرگزاری در انسان یک گرایش فطری است ; یعنی هر انسانی این حالت را نسبت به کسی که نعمتی به او عطا کرده در خویش احساس می کند . پیدا شدن روحیه سپاسگزاری ، بستگی به شناخت و درک درست از منعم دارد . برای شناخت نعمت توجه به سه چیز مهم است :
1 . علم به اصل نعمت
2 . جهت نعمتیت و نعمت بودنش
3 . شناخت ذات و صفات منعم . خداوند نعمت های زیادی به انسان داده است : «و إن تعدّوا نعمت اللّه لاتحصوهآ; (ابراهیم ، 34) و قادر است که آن را در دنیا ادامه دهد و به آن بیفزاید و در آخرت نیز از نعمت های دیگری ، برتر و بالاتر و بیشتر از این نعمت ها برخوردار سازد و یا این که نعمت های دنیوی را از انسان بگیرد و در آخرت او را به عذاب و رنج ابدی مبتلا سازد . با تفکر صحیح در چنین شناختی از خداوند ، حالت شکر و سپاس در انسان به ذات مقدس خدا پدید می آید و روزافزون می گردد . در برابر ، عواملی چون : جهل و غفلت مانع از این صفت زیبا در انسان می شود .
غفلت ناشی از دو چیز می تواند باشد:
1 . این که بیشتر مردم نعمت های عمومی را مانند: هوا ، نور و.. . نعمت نمی دانند
2 . توجه نداشتن به نعمت های اختصاصی خود; مثلا: شخصی که مال و ثروت ندارد ، امّا حافظه خوبی برای فراگیری دانش و مهارت فنی دارد ، از این موهبت ویژه غافل می شود

عامل تعبد و بندگی

عبادت و بندگی (تعبّد): دو چیز می تواند نیرومندترین انگیزه انسان برای عبادت کردن خدا باشد:
1 . درک عظمت خداوند; چون اگر انسان بتواند عظمت الهی را ـ که میلیاردها برابر از افراد عادی برتر است ـ درک کند به تناسب اندازه توجه و معرفتش حالت کرنش و اطاعتی در نفس خود احساس می کند . پدید آمدن این صفت در انسان موجب به جا آوردن برخی اعمال و رفتار می شود که «عبادت » نام دارد; مانند درک عظمت یک شخص عادی که احساس خشوع ، خضوع ، ادب ، تعظیم و.. . را در انسان پدید می آورد .
2 . داشتن روحیه سپاسگزاری ; آن گاه که انسان وجوب شکر و سپاس در مقابل خدا را دانست ، ناخودآگاه به عبادت او همت خواهد گمارد; چون اگر بداند انجام دادن اعمال و رفتارهایی مطلوب خداوند است ، برای شکر و سپاس از او به عبادت روی خواهد آورد . البته عبادت مراتبی دارد: عالی ترین مرتبه عبادت ، آن است که انسان در مقابل یک موجود عظیم و غنی مطلق بدون هیچ چشم داشتی خضوع کند .
مراتب دیگرش عبارتند از:
1 . عبادت به خاطر محبت و دوستی خدا;
2 . عبادت به خاطر شکرگزاری ;
3 . عبادت به امید تحصیل ثواب و پاداش ;
4 . عبادت به خاطر ترس از عذاب و کیفر . به طور خلاصه می توان گفت : عامل اصلی در سه عنصر «عشق » (محبت ) ، «شکر» و «عبادت » ، شناخت خداوند متعال است : معرفت صفات جمال و کمال خداوند باعث «عشق »; معرفت مُنعِم بودنش موجب «شکر» و شناخت عظمت خداوند ، باعث خضوع ، کرنش و عبادت برای اوست .•
پی نوشت ها:
1 . المحجه البیضا فی تهذیب الاحیا ، ملامحسن فیض کشانی ، ج 8 ، ص 3 ـ 50 ، مکتبه ا 1 . المحجه البیضا فی تهذیب الأحیاء ، ملامحسین فیض کاشانی ، ج 7 ، ص 217 . 1 . ر .ک : اخلاق در قرآن ، استاد مصباح یزدی ، ج 1 ، ص 253 ـ 283 ، مؤسسه آموزشی

برچسب ها

نوشته های مشابه

پرسش و پاسخ

avatar
  اشتراک  
اطلاع از
دکمه بازگشت به بالا
بستن