راههای رسیدن به خدا در عرفان

راههای رسیدن به خدا در عرفان

لطفاً راه رسیدن به عرفان را بیان کنید؟
متن پاسخ«عرفان » در لغت به معنای درک و شناختن است راغب می گوید : «معرفت و عرفان ، درک و شناخت شیی ء با تفکر و تدبر نمودن در اثر آن است ». معرفت بشر به خداوند متعال نیز با تفکر در آثار اوست نه با درک ذاتش ; بنابراین، عرفان اخص از «علم » است ; چون از تفکّر در آثار شی ء ناشی می شود. طبق این معرفت یکی از راه های رسیدن به «عرفان » تفکر و تدبر در آیات الهی است . در قرآن کریم ، به تفکر و تدبر اهمیت زیادی داده شده است ; لذا در آیات زیادی برای تفکر و اندیشیدن از الفاظی ; مانند: «یتفکرون »، «یتدبرون »، «یعقلون »، «یعلمون » و «اولی الالباب » استفاده شده است و در «اصطلاح » به معنای یافتن حقایق اشیاء به طریق کشف و شهود و یا به توجه مستمر درونی و انصراف فکری به سوی خداوند متعال به منظور تابش نور حق گفته می شود ; عرفان به این معنا هیچ گاه بدون «زهد» و «عبادت » میسّر نخواهد شد . (به مراحل و منازل عارفان ، در کتاب مجموعه آثار استاد شهید مطهّری(رحمه الله) اشاره شده است .)

برخی از راه های دیگر در رسیدن به عرفان و شناخت خداوند متعال عبارتند از :

1 . سیر آفاقی و انفسی : «و فی الأرض ءایـات لّلموقنین * و فی أنفسکم أفلا تبصرون ; (ذاریات ، 20 ـ 21) و ]بدانید که [ در روی زمین برای اهل یقین ادله قدرت الهی پدیدار است و هم در نفوس خود شما مردم آیا در خویش به چشم بصیرت نمی نگیرد ؟» عجایب و نشانه های روشنی که در زمین و خشکی و دریا ، کوه ها ، تل ها ، چشمه ها ، نهرها ، معادن و منافع آن ها و هزاران نوع از گیاهان و حشرات و حیوانات و عجایبی که در آن ها وجود دارد و همچنین آیات و نشان هایی که در نفوس خود بشر است ، (نوع ترکیب و فعل و انفعالات اعضا و رابطه منظم آن ها با هم ، تعلق روح به بدن و.. .) همگی دلایلی برای اثبات وحدانیت خدای متعال است و یکتایی او را در ربوبیت ثابت می کند . در حدیثی از پیامبراکرم(صلی الله علیه وآله) چنین نقل شده است : «من عرف نفسه فقد عرف ربه ; کسی که خویش را بشناسد ، خدای خویش را شناخته است .»1 آری طبق این روایت «خودشناسی » در تمام مراحل آن ، راهی برای «خداشناسی » است .

2 . راه دل و فطرت : در وجود همه انسان ها منبع و مرکزی است که انسان می تواند از طریق آن به شناخت هایی برسد که از طریق حس و عقل ممکن نیست ; البته این شناخت در صورتی است که انسان شرایط استفاده از این حواس قلبی را در خود ایجاد نماید و موانع آن را رفع سازد . در روایت دیگری از رسول اکرم(صلی الله علیه وآله) نقل شده است که : «همه مردم ، بدون استثنا دو چشم در صورت دارند که با آن ها محسوسات و امور مربوط به جهان مادّه را می بینند و دو چشم در قلب دارند که با آن ها امور نامحسوس و آن چه را مربوط به جهان آخرت است ، مشاهده می نمایند . هنگامی که خداوند ]بر اساس حکمت[ خیر کسی را بخواهد ، دو چشم قلب او را باز می کند و او با دیده های دل ، وعده های غیبی خدا را مشاهده می کند و با دیده های غیبی به غیب ایمان می آورد .»2

3 . راه عقل و براهین عقلی : از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) چنین نقل شده است : «افرادی که از دریچه عقل به هستی نگاه می کنند ، به افراد بینایی تشبیه شده اند که نه تنها دیوارهای اطراف خانه را می بینند ، بلکه آن سوی دیوارها را هم مشاهده می کنند و دنیا برای آنان مانند پلی است که برای رسیدن به هدف از آن استفاده می کنند .»3 «لوکان فیهمآ ءالهه إلاّ اللّه لفسدتا ; (انبیاء ، 22) اگر در آسمان و زمین خدایانی جز «الله» بود فاسد می شدند ]و نظام جهان بر هم می خورد[ .» این آیه یکی از براهین دقیق فلسفی است که از آن به «برهان تمانع » یاد می کنند . این برهان می گوید : این هماهنگی قوانین و نظامات آفرینش حکایت می کند که از مبدأ واحدی سرچشمه گرفته است ; چرا که اگر مبدأ متعدد بود و اراده ها مختلف ، این هماهنگی هرگز وجود نداشت و همان چیزی که قرآن از آن به «فساد» یاد کرده ، در عالم به روشنی دیده می شد .4

پی نوشت ها: 1. سفینه‏البحار، ج 2، ص 603.

2. میزان الحکمه، ج 8، ح 16642.

3. میزان الحکمه، ح 5795 / نهج‏البلاغه، خطبه 133.

4. برای آگاهی بیشتر، ر.ک: مجموعه آثار، استاد شهید مطهّری، ج 7، ص 111، نشر صدرا / حماسه و عرفان، آیه‏اللّه‏ جوادی آملی، ص 42، نشر اسراء / مبانی شناخت، محمّد محمّدی ری شهری، ص 197، نشر دارالحدیث / شرح و تفسیر لغات قرآن، جعفر شریعتمداری، ج 3، ص 153، آستان قدس رضوی.
 

دکمه بازگشت به بالا