آیا قسم خوردن به خدا و قرآن گناه است؟

الف ) آیا قسم خوردن گناه است ؟ و اگر گناه نیست ، باید به چه چیزهایی قسم یاد کرد ؟ب ) شوخی کردن چگونه باید باشد و آیا اگر با شوخی عیب کسی را به او بگوییم ، اشکالی دارد ؟ لطفاً توضیح بفرمایید ؟

الف) خداوند متعال می‏فرماید: “و لاتجعلوا اللّه عرضه لّأیمـنکم أن تبرّوا و تتّقوا… لاّ یؤاخذکم اللّه باللّغو فی أیمـنکم ولـکن یؤاخذکم بما کسبت قلوبکم و اللّه غفور حلیم؛ (بقره، 224 و 225) خدا را در معرض سوگندهای خود قرار ندهید! و برای این‏که نیکی کنید، و تقوا پیشه سازید [سوگند یاد نکنید]… خداوند شما را به خاطر سوگندهایی که بدون توجه یاد می‏کنید مؤاخذه نخواهد کرد، ولی به آن‏چه دل‏های شما کسب کرده [و سوگندهایی که از روی اراده و اختیار، یاد می‏کنید] مؤاخذه می‏کند و خداوند آمرزنده و بردبار است”.
از نظر اسلام یاد کردن قسم، کار پسندیده‏ای نیست؛ ولی با این حال حرام نمی‏باشد و اگر به خاطر هدف‏های مهم تربیتی و اجتماعی و اصلاحی انجام گیرد، ممکن است واجب یا مستحب گردد.
سوگندهایی که به غیر نام خدا باشد (حتی قسم خوردن به نام پیامبراکرم صلی‏الله‏علیه‏و‏آله و امامان معصوم علیهم‏السلام) و سوگندهایی که برای انجام دادن کار حرام یا مکروه یا ترک واجب و مستحب باشد واجب‏العمل نیست و مخالفت با چنین سوگندهایی کفاره ندارد؛ پس مثلاً اگر کسی قسم بخورد که با بستگان خویش ترک رابطه کند و یا قسم بخورد که اعمال واجب یا مستحب را به جا نیاورد، بی‏اعتبار است؛ ولی اگر موضوع قسم کار خوب و یا حداقل کار مباح و قسم به نام خدا باشد، وفا کردن به آن واجب بوده و اگر با آن مخالفت کند باید کفاره بپردازد. باید توجه داشت این‏که در آیه آمده: “خداوند شما را به خاطر سوگندهایی که بدون توجه یاد می‏کنید مؤاخذه نخواهد کرد، منظور سوگندهایی است که به طور معمولی و طبیعی و به صورت تکیه کلام برخی از انسان‏ها می‏باشد؛ مثلاً شخصی در هنگام سخن گفتن از جملاتی مانند واللّه‏ و… استفاده می‏کند؛ پس این گونه سوگندها جزء قسم‏هایی است که مؤاخذه ندارد.1
برای قسم و سوگند شرایطی در توضیح‏المسائل مراجع محترم تقلید آمده است.2
ب) اگر شوخی به حد افراط برسد و به دروغ و غیبت و تهمت و آزار مسلمان منجر شود، ممنوع و مذموم است؛ چنان‏که حضرت علی علیه‏السلام می‏فرماید: “شوخی و مزاح زیاد، بزرگی انسان را از بین می‏برد.”
انسان می‏تواند در حد اعتدال، عیوب برادر و خواهر مسلمانش را با صمیمیت و احترام و در قالب شوخی سالم به او تذکر دهد.3

پی نوشت ها:

  1. ر.ک: تفسیر نمونه، آیت اللّه‏ مکارم شیرازی و دیگران، ج 2، ص 148، دارالکتب الاسلامیه.
  2. برای آگاهی بیشتر ر.ک: توضیح‏المسائل مراجع، سیدمحمدحسن بنی‏هاشمی خمینی، ج 2، ص 555، مسأله 2671، فتاوای حضرت امام خمینی رحمه‏الله، انتشارات اسلامی.
  3. ر.ک: میزان الحکمه، محمّد محمدی ری‏شهری، ص 144.
دکمه بازگشت به بالا