Ultimate magazine theme for WordPress.

دستورالعمل ها و توصیه های اخلاقی و عرفانی برای ماه مبارک رمضان

توصیه های اخلاقی و عرفانی بزرگان برای ماه مبارک رمضان
توصیه های اخلاقی و عرفانی بزرگان برای ماه مبارک رمضان

در این نوشتار برای استفاده بیشتر و بهمره مندی از ماه مبارک رمضان، دستورالعمل ها و توصیه های اخلاقی و عرفانی بزرگانی چون امام خمینی و علامه طهرانی و آیت الله کشمیری را تقدیم شما می کنیم.

دستورات عرفانی علامه طهرانی

دستورات سلوکی و توصیه های ماه مبارک رمضان برگرفته شده از سخنرانی حجت الاسلام حاج شیخ محمد شاهرخ همدانی که طبق نظرات سلوکی حضرت علامه طهرانی رحمه الله علیه تبیین شده است. در این مقاله به دستورات باطنی و ظاهری برای آمادگی و استفاده هرچه بیشتر از مواهب این ماه اشاره شده است.

دستورات باطنی

آمادگی نفس برای حضور در ماه مبارک رمضان

قبل از هر دستوری، به عنوان دستور یا توصیه اول این باشد که کم کم در این روزهای آخر انسان باید خودش را آماده بکند، خودش را مهیّا بکند، اگر دینی بر گردنش هست، از آن حقوق مردم و دیون مردم بربیاید.اگر کسی از او ناراضی ست از او کسب رضایت بکند و حال خودش را تبدیل بکند به یک حال سرور و با یک حال ابتهاج و با یک حال شوق و یک حال رغبت وارد در این ماه شود.

« قد أقبل الیکم » ماهی ست که پیغمبر می فرمایند خدا با برکتش، با عظمتش، با تمام عشق و محبّت این معشوق دارد به سراغ ما می آید. خب آنوقت حال عاشق باید چه حالی باشد؟ حال سالک باید چه حالی باشد؟ حال مؤمن باید چه حالی باشد؟ باید مشتاق باشد.

اؤلیاء خدا می فرمودند که آنچه را که از دستورات در ماه رجب و برای ماه شعبان بوده به منزله آماده سازی مؤمن و عبد بوده برای حضور در ماه رمضان و ادراک آن اسرار و آن الطاف و آن انواری که خدا در این ماه قرار داده.خب چه حالی باید داشته باشیم؟ حال شوق، حال رغبت. حالا هوا گرم است که گرم است.چقدر روایات در این مورد داریم.

از حضرت مریم سلام الله علیها ست که وقتی که از دنیا رفتند، حضرت عیسی ایشان را خواب دید که مادر دوست داری باز هم به دنیا برگردی؟ فرمود: بله دوست دارم.چرا؟ برای گرفتن روزه در روزهای گرم و تهجّد و نماز شب در شبهای سرد.من دوست دارم برگردم.حضرت مریم که از خدا مرگش را طلب کرد می گوید من دوست دارم برگردم روزهای گرم و تابستان را روزه بگیرم.او در بهشت یکی از زنان بزرگ بهشت است دیگر. خیلی اینها نکته ست.او در بهشت دارد تقاضا و تمنّای دنیا را می کند، روزه در فصل گرما را طلب می کند.معلوم می شود اینجا بهشتش از آنجا بهشت تر است آقا.

خلوص در نیّت

پیغمبر خدا می فرمایند: « فأسال الله ربکم بالنیّات صادقه » انسان نیّت خودش را خالص کند در ماه رمضان و این روزه و عبادتها و دستوراتی را که می خواهد انجام دهد برای خدای متعال.

حضرت زهرا سلام الله علیها می فرمایند: « فرض الله صیاما تثبیتاً لاخلاص » اصلاً یکی از فلسفه های سلوکی و تربیتی روزه این است که انسان را به اخلاص می رساند. خود روزه انسان را به اخلاص می رساند. در افطار با اخلاص باشد، در سحرها، در نمازهایش، در جلساتی که می رود، در افطاری ها و اطعام هایی که انجام می دهد مخصوصاً، فقط و فقط باید خدا را در نظر گرفت.آنوقت اگر انسان خدا را در نظر بگیرد مجلس او نورانیّت دارد. افرادی را که می خواهد دعوت کند، این افراد را بر اساس ولایت، بر اساس محبّت خدا دعوت می کند.خیلی عالی ست آقا!

بله یکی هست از آن مقام بالاتر آن که انسان ببیند و رعایت اخلاص را بکند.آن یک مرتبه بالاتری ست.آن مرتبه عرفان است. از پس آن دیگر اولیاء خدا و سالکین راه خدا بر می آیند.این یک مطلب است.

صفای دل و طهارت قلب است. « فأسال الله هربکم بالنیات صادقه و قلوب طاهره »

قلب را انسان باید طاهر کند، از غیر خدا پاک کند.

خلوت دل نیست جای صحبت اضداد دیو چو بیرون رود فرشته در آید

آثار روزه اگر می خواهیم بر قلب ما و نفس ما بنشیند و روز آخر از آنهایی نباشیم که پیغمبر گفت: بدبخت آن کسی ست که یک ماه رمضان بر او بگذرد و آدم نشود.

اگر می خواهیم شامل این مسئله نباشیم باید قلب را یک جارو بزنیم.یک جارو بزنیم از غیر خدا، از کینه ها، از حقدها و این مسائل.مگر می شود مؤمن در قلبش کینه داشته باشد؟ این معنا ندارد.آنوقت این چطور می خواهد راه خدا را طی بکند؟ اصلاً معنا ندارد که مؤمن در قلب خودش کینه و حقد داشته باشد.دشمنی کسی را در قلب خودش بیاورد و خاک بکند و دفن بکند و این را دائم مرور بکند و نمی دانم دائم به زبان بیاورد.اینکه معنا ندارد.نخیر، باید از همین الان این را پاک کرد، این را طاهر کرد.بنا را بر صفا، بنا را بر محبّت و عطوفت گذاشت و از همه گذشت.بله بعضی ها را انسان نباید منزلشان برود.نباید آنها منزلش بیایند.نباید رفت و آمد داشته باشد.بعضی ها را حتی سلام و علیک هم با اینها نباید کرد.در روایات داریم.اما دشمنی او را نباید در قلب راه داد.کینه از او نباید در قلب آورد.چه برسد حالا مؤمنی هست،عبدی هست، خطایی کرده.فرزندی ست، خواهری، برادری، زن و شوهر خدای نکرده مسئله ای پیش آمده…تمام این کدورت ها را باید قبل از ماه مبارک رمضان کنار گذاشت و بنا را بر رحمت گذاشت.

تحصیل همت در ماه رمضان

باید همّت را بلند کرد. بسیار بسیار بلند کرد. در دعای قنوت نماز روز عید فطر چه می گوییم؟ می گوییم خدایا آنچه را که به محمّد و آل محمّد صلی الله علیه و آله وسلم عطا می کنی به ما هم عطا بفرما.ما آن را می خواهیم.ببینید همّت بلند است.یعنی این ماه رمضان، خدا از انسان می خواهد که همتش را بلند بکند.

مرحوم شیخ انصاری به پسرش گفت:( خب شیخ اعظم می گویند.بسیار در علم، در عمل، در فهم، در معنا، در معرفت پیشتاز بود ایشان.) تو می خواهی چه شوی؟ چه کاره شوی؟ گفت: من می خواهم مثل تو بشوم.مثل بابام شیخ انصاری بشوم.گفت: هیچی نمی شوی! من روز اول گفتم می خواهم بشوم امام صادق؛ شدم این.خب چرا انسان همتش را بلند نکند و نگوید همان امام صادق می خواهم بشوم.خدایا همانی را که به پیغمبر و امام زمان در این ماه دادی من هم همان را می خواهم.

همّتم بدرقه راه کن ای طایر قدس که دراز است مقصد و من نوسفرم

آیه قرآن دارد: « و لو أراد الخروج …..» اگر می خواهید نجات پیدا بکنید باید برای خودتان مهیّا بکنید.خلاصه به قول بزرگان می فرمودند: ماهی ست که انسان را می خواهند به زور ببرند بهشت.

این عین محبّت و عین رحمت خداست.ماه، ماه رحمت و محبّت است.لذا شما نگاه بکنید در اکثر دعاها ما به خدا عرضه می داریم: یا غافر الخطیئات! ای کسانی که از گناهان ما می گذری.ماه، ماه رحمت است.

امام رضا علیه السلام فرمودند: ماه رمضان، بهانه ای ست برای محبّت، بهانه ای ست برای رحمت.بهانه ای ست که محبّت خدا بیاید در دل ما.

بنا را بر تغییر گذاشتن

مطلب دیگر، بنا را از همین ابتدا بر تغییر و بر اصلاح در اخلاق و در گفتار و در رفتار بگذاریم.

پیامبر خدا می فرمایند که هر کس در ماه رمضان اخلاقش را نیکو کند، زبانش را اصلاح کند چقدر خوب است.خب گاهی انسان تندی می کند، گاهی عصبانی می شود، گاهی انسان خشونت دارد، مسئله ای هست، بداخلاقی هایی داریم؛ اینها را بنشینیم در نظر بگیریم.از این قوّت و از این قدرت ماه رمضان و دستگیری خدا و برکت و رحمت و مغفرت استفاده کنیم و اینها را اصلاح کنیم.ظرف آن پیامبر می فرمایند که ماه رمضان است.آن وقت فرمودند که هر کس اخلاقش را درست بکند روزی که پاها می لرزد او ثابت قدم است.« ثبّت اقدامنا » این از اخلاق در ماه رمضان است.

نسبت به حق داران مخصوصاً به پدر و مادر انسان اصلاح کند. نسبت به فرزند، نسبت به خواهر و برادر، آنهایی که حق دارند، نسبت به استاد، این رفتار را خیلی انسان باید از اصلاح بالاتر تقویت بکند.

احترام به حریم ماه مبارک رمضان در باطن و ظاهر

مسئله دیگری که حتماً و حتماً باید رعایت شود احترام وحرمت ماه مبارک رمضان هست.خب کسانی که روزه دار هستند اظهار شوق، اظهار رغبت و اظهار محبّت و عشق و برکت و رحمت از این روزه و کسانی که نمی توانند روزه بگیرند نیّت کنند: « نیت المؤمن خیرٌ من عمله » سحرها بلند شوند، از مواهب سحر استفاده کنند.خدمت کنند به اهل روزه در افطار در سحر، در مسائل دیگر با آنها همراه شوند.

آنهایی که نمی توانند روزه بگیرند.حالا مشکل دارند، مریضی دارند.نیّت بکنند قطعاً اینها بهره مند خواهند شد.داریم که افطاری بدهند.خب روزه نمی توانی بگیری افطاری بده.کسی که روزه نمی گیرد و افطاری می دهد در ثواب روزه تمام آن افرادی که دعوت کرده شریک است.علی ایّ حال..

دستورات ظاهری

بیداری و تهجّد در سحر

مطلب بعدی انجام همان دستورات سلوکی ست که مرحوم قاضی بیان فرمودند برای رجب و شعبان.همانها را در ماه رمضان هم تأکید داشتند، تقویت می کردند که مهمترین آن در ماه مبارک رمضان مسئله سحر هست.دأب اولیاء خدا و ائمه اطهار بر این بوده که در روز استراحت می کردند و به هیچ وجه از شبهای ماه مبارک رمضان، نه فقط از سحر؛ کل شب را بیدار بودند.مرحوم حداد اینطور بودند، مرحوم علامه، آقازاده ایشان می گفتند ما ایشان را نمی دیدیم شبها بخوابند.مرحوم علامه طباطبایی می فرمودند که من یاد ندارم که شبهای ماه رمضان را خوابیده باشم.

خب در طول روز آن اوقات فراغت را جبران می کردند.حالا شغلشان به نوعی بوده که شبها می توانند بیدار بمانند.خود بنده گاهی مطالعاتم و نوشتنی هایم را شبها قرار می دهم.در روز انسان می تواند استراحت کند.آنهایی که کارشان در روز است، حالا کارمند هستند و اینها. خب انسان باید تدبیر کند.حالا ظهر استراحت کند، قبل از افطار استراحت کند.بعد از افطار هم میشود یک مقداری استراحت کرد و یا سر شب و اینها.آن نزدیک به سحر دیگر بیدار باشد.

مراقبه در طول روز

در طول روز آن دستورات مراقبه و اینها که آن روزه خاص، که روزه ای ست که انسان از گناه امساک بکند، از آن خطورات شیطانی امساک بکند و روزه خاص الخاص که روزه اولیاء است که غیر خدا را اصلاً در دل نمی اورند.این دو مرتبه روزه در روز برای انسان حاصل می شود و تحصیل آن در روزاست.خطورات و این مسائل در روز است.لذا باید اهتمام داد.

خواندن ادعیه ماه مبارک رمضان

دعاهایی که در ماه مبارک رمضان در طول روز هست، یا علی و یا عظیم، اینها خوب است بعد از نماز خوانده شود.امّا یک دعاهایی هست، آن دعاهای سی گانه، دعاهای روزانه ماه مبارک رمضان؛ این دعاها اصلاً سندی ندارد و دعاهایی ست که مستند صحیحی ندارد و اصلاً علامه این را نهی می کردند و حقیقتاً هم همینطور است.یک مضامینی ست که بیشتر به شعر می خورد تا دعا.بنده در آن مطلبی که در سایت هست نوشته ام که یکی از خصوصیّات ادعیه اهل بیت این است که توحید منتهی به مسئله ولایت می شود.

در عوض این شبهای دهه آخر ماه رمضان دعا دارد.آن دعاها بسیار دعاهای عالی هست.

تاکید بر ختم قرآن در ماه رمضان

در طول روز قرائت قرآن هست.بهتر این است حداقل یک جزء.اما تأکید بوده که اگر کسی می تواند در واقع روزی دو جزء یا دو دور قرآن را ختم بکند.بعضی ها بودند سه دور یا بیشتر.حداقل روزی یک جزء قرآن باشد.بهتر است در روز باشد و بهتر باز در عصر است.البته آن قرآن هایی که در بین الطلوعین دستور رفقا هست آن سر جای خودش باشد.این ختم قرآن در ماه مبارک رمضان است.

آداب باز کردن روزه و سفره افطار

خب در افطار هم که مستحب هست با خرما، اما حالا قبل از آن بهتر هست، یعنی سیره مرحوم علامه این بود که ابتدا با یک نصف استکان آب جوش، یک مقدار شیرین هم میکردند، گاهی بعضی رفقا گلاب هم می زدند، ابتدا با آن افطار می کردند.حالا اگر انسان آب متبرّک زمزم را دارد به آن اضافه می کند، تبرّک می جوید و بعد با خرما.

بعد آن مسئله افطار هم همان سفره افطار باشد. متاسفانه چند سالی ست رسم شده است که افطار را می آورند و جمع می کنند و بعد شام می آورند.این غلط است، این بی احترامی به افطار و سفره افطاری ست.کانّه این به حساب نمی آید، این یک دست گرمی می گویند آقا؟ گاهاً می گویند آقا نخور، صبر کن، می آید.نه آقا هر چه هست و همین سفره افطار کفایت می کند و اینکه یک بار اینجا غذا خورد و دوباره سفره شام بیاورند هم بی احترامی ست، هم انسان را سنگین می کند.هر چه هست همان سفره افطار باشد.طبق آن دستوراتی که پزشکان و اطباء هم بیان می کنند که باید قدری غذا سبک باشد، معده آرام باشد که بتواند برای سحر بلند شود. امّا سحری را نه، می فرمودند خوب بخورید.غذای بهتر را انسان در سحر میل کند.

حال سالک بعد از افطار

بعد از افطار مرحوم علامه می فرمودند که حال انسان و حال سالک و مؤمن باید معلّق باشد بین خوف و رجاء.یعنی مبادا این روزه ای که گرفته، سحری که بلند شده، دعاهایی که خوانده، قرآنی که قرائت کرده، اینها برای انسان عجب بیاورد، غرور بیاورد.این خطرناک است، همه را خراب می کند.نه! خائف باشد، کأنّه قبول نشد و از آن طرف امیدوار نه به روزه خودش به رحمت خدا.

سالک باید از خودش و عملش نا امید، اما امیدش به کَرم و رحمت پروردگار باشد.

نماز تراویح

نماز تراویح که بعد از افطار وقت آن است که بین نماز مغرب و عشاء خوانده می شود.نماز تراویح نمازی بود که پیغمبر در طول ماه مبارک رمضان شبها می خواندند.مجموعاً هزار رکعت است که از شب اول تا شب بیستم هشت رکعت بعد از نافله مغرب و دوازده رکعت بعد از نافله عشاء که در این بیست شب می شود چهارصد رکعت.از شب بیست و یک تا شب سی ام هشت رکعت بعد از نافله مغرب و بیست و دو رکعت بعد از نافله عشاء که جمعاً می شود سیصد رکعت که روی هم شد هفتصد رکعت.در شبهای قدر غیر از آن نمازی که بوده، صد رکعت هم اضافه می شود.این هم می شود سیصد رکعت.منتها این صد رکعت تا سحر وقت هستکه جمعاً شد هزار رکعت.بسیار بسیار تأکید داشتند.پیامبر تشریف می بردند در مسجدالنبی می خواندند دوباره می آمدند منزل.دوباره برای عشا که می رفتند بعد از نافله عشا می خواندند.در سیره اهل بیت هم آنهایی که در مدینه بودند همینطور بوده.مرحوم علامه و رفقای ایشان مقیّد بودند و این نماز را می خواندند.الان اهل تسنن این را به جماعت می خوانند که خلاف سنّت است.از آن بدعت هایی بود که آن غاصبین خلافت گذاشتند.امیرالمؤمنین می خواستند برگردانند، صدای مردم در آمد.گفتند خب هر جور دوست دارید بخوانید.بعد دیگر همینطور به جماعت مانده.جماعت آن حرام است.سیره پیغمبر بر فرادی بوده چون نماز مستحبی ست.

حالا آن صد رکعت را در شبهای قدر اگر کسی خواست آن را نشسته هم می تواند بخواند.حالا دیگر هرکسی به توان خودش.

دعای افتتاح

دعای افتتاح، باز بعد از افطار بسیار مستحب هست، بسیار مؤکّد هست.دعایی ست از ناحیه امام زمان علیه الصّلوه و السلام و تعلیم فرمودند به نائب دومشان محمد بن عثمان و دستور دادند شیعیان هر شب این دعا را بخوانند.

دعای ابو حمزه ثمالی

و همینطور دعای ابوحمزه.دعای ابوحمزه مضامین بسیار عالی دارد.شبی چند صفحه خوب است که انسان این را بخواند.

مرحوم آقا می فرمودند که: ( البته این را راجع به جامعه کبیره می فرمودند، دعاهایی که زیاد هست) ورق بزنید ببینید چند صفحه تا آخر دعا مانده.مثلاً نگاه می کنیم می بینیم پنج صفحه مانده.ببینید آیا رغبت دارید یا نه.اگر دارید ادامه دهید اگر ندارید ترک کنید.داریم از بعضی از اولیاء خدا که می فرمودند: ما به دلمان ماند که این دعا را تمام کنیم! اینقدر باحضور، اینقدر با حال، اینقدر با عشق می خواندند.اینطور نبوده که اول مفاتیح را باز کنند تا آخر بروند جلو.نخیر، حضور قلب داشتند.تا آنجایی که انسان حضور قلب دارد.ببینید برای ادامه آن چقدر رغبت هست، چقدر میل هست، به آن مقدار ادامه دهید.

صدقه دادن برای امام زمان علیه السلام در طول ماه

صدقه برای امام زمان علیه الصّلوه و السلام

افطاری دادن

و یکی دیگر از دستوراتی که بسیار در روایات ما هم تأکید شده همان مسئله افطاری هست.

ان شاء الله که همه ما مشمول آن الطاف و رحمت، رحمت خاص، رحمت خاصّ الخاص پروردگار در این ماه قرار بگیریم.قلب های ما، نفس های ما، ظاهر ما، باطن ما، آماده و آراسته بشود برای این ضیافت الهی ان شاء الله به مدد خدا و اولیاء خدا و وجود امام زمان علیه الصّلوه و السلام.

دستورالعمل های آیت الله کشمیری برای ماه مبارک رمضان

حتما دقایقی از ساعات رازآمیز روزه داری خود را به برترین عبادت اختصاص دهید و آن هم چیزی نیست جز «تفکر» باخود وخدای خود خلوت‌ کنید. خصوصاً به نوع رابطه حضرتش با خودتان بیندیشد امید است ابوابی از معرفت به رویتان باز شود.

هرچه کوته نظرانند برایشان پیمای
که ‌حریفان ز مُل و من ز تأمل مستم

یکی از مهمترین حالتهای بندگی خصوصا در رمضان المبارک حالتیست که توصیه مؤکد نبی مکرم(ص) است و آن « سجده طولانی» می باشد. فقط خداو اولیاء الهی می دانند می دانند هنگام سجده عبودیت چه بارانی از ابر رحمت و چه برکاتی از عالم ربوبیت بر سرشما می بارد.حتماً در روز یک سجده طولانی داشته باشید.

بر آستان جانان گر سر توان نهادن
گلبانگ سر بلندی بر آسمان توان زد

آغاز ماه رمضان حتماً نیت کنید که لله روزه بگیرید فقط لله.آداب روزه داری را تا آنجا که نشاط دارید انجام دهید .کمیت گرا نباشید کیفیت جو باشید.دنبال ختم آیات وادعیه نباشید. درپی هضم آنها باشید. غذای اندک را خوب بجوید تا جزء جانتان شود. بزرگترین مشکل ما قشری نگری به دین و شریعت است.با خود فکر کنید آنقدر در سال های قبل با ولعِ زیاد خوانی اعمال انجام دادید به کجا رسیدید.

به مجاز این سخن نمی گویم
به حقیقت نگفته ای الله

حتی المقدور بر سفره خانه خود افطار کنید حتی در مساجد افطار نکنید.بگذارید برکت افطار و دعای مستجاب لحظه ی افطار به خانواده وخانه شما تعلق گیرد. در ضمن هنگام افطار دِلال کنید.

لقمه کآمد از طریق مشتبه
خون‌خور وخاک وبرآن دندان منه
کان تورا در راه دین مفتون کند
نور عرفان از دلت بیرون کند

دلال چیست ؟

در اول دعای افتتاح عرض می کنیم « مدلاً علیک»، دلال با کسر دال یعنی ناز کردن. هنگام افطار برای خدا ناز کنید چون برایش روزه‌گرفتین وحضرتش خوان کرم گسترده لقمه اول را نزدیک دهان ببرید اما نخورید و دعا کنید. یعنی به خدا عرض می کنید اگه حاجتم را بدهی افطار می کنم به این حالت دلال می گویند؛ معجزه می کند.

رمز ماندگاری در ضیافت الهی رمضان کیمیای« حُسن خلق » است. با فرزندان، خویشان و دوستان خود با اکسیر حسن خلق ومهربانی برخورد‌کنید. همیشه خصوصاً در این ماه خوش برخورد باشید.لحظه عصبانیت و خشم شما همان لحظه اخراج شما از این مهمانی الهیست.

به حسن خُلق توان کرد صیدِ اهل نظر
به دام و دانه نگیرند مرغ دانا را

کشتی رؤیایی رمضان سوار بر امواج دریای «اشک» به ساحل نجات می رسد. ازخدای سبحان در این ماه خصوصاً اسحار سحرآمیز آن اشک و گریه درخواست کنید. البته شرط سحرخیزی واشک ریزی دلشکسته داشتن است.

اشک را کز بهر حق بارند خَلق
گوهراست و اشک پندارند خلق

از ابتدای ماه رمضان باید هدف گذاری شما « لیله القدر» باشد که جان جان رمضان است. در این خصوص سخن زیاد است لیکن« مصلحت نیست که از پرده برون افتد راز». فقط سعی کنیم شب قدر در ما واقع شود نه درماه.

تو لیله القبری برو تا لیله القدری شوی
چون‌ قدر مر ارواح را کاشانه شو کاشانه شو

این ماه ماه «ربیع القرآن» ماست. در این بهار قرآنی هرروز یک آیه را انتخاب کنید و تا افطار به طور متناوب تلاوت و در پیرامون آن تدبر نمایید امید است دم دمای افطار آن آیه برای شما پرده از رخسار بردارد .

معنی قرآن زقرآن پرس وبس
وزکسی کآتش زده اندر هوس

بالامام تمام الصلاه والصیام. در سراسر ماه رمضان توجه شما به روزه دارحقیقی و انسان کامل یعنی وجود ذی جود حجه بن الحجج البالغه (عج)نمی بایست منقطع شود. روزه و نماز وبندگی شما از کانال آن حضرت به بارگاه باری تعالی بار می یابد.

تو‌مگو ما را بدان شه بار نیست
با کریمان کارها دشوار نیست

توصیه های اخلاقی امام خمینی (ره) درباره ماه رمضان

طبق فرمایش حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) به حسب خطبه اى که به آن حضرت منسوب است، همه بندگان در ماه مبارک رمضان به مهمانى خداوند تعالى دعوت شده اند و مهمان پروردگار خود می باشند. آنجا که می فرماید: «ایّها الناس، إنه قد اقبل الیکم شهر الله … وقد دُعیتم فیه إلى ضیافه الله». مردم ماه خدا به سوى شما روى آورد … و شما در این ماه به مهمانى خدا خوانده شدید.(1)
شما در این چند روزى که به ماه مبارک رمضان مانده به فکر باشید؛ خود را اصلاح کرده توجه به حق تعالى پیدا نمایید؛ از کردار و رفتار ناشایسته خود استغفار کنید؛ اگر خداى نخواسته گناهى مرتکب شده اید، قبل از ورود به ماه مبارک رمضان توبه نمایید؛ زبان را به مناجات حق تعالى عادت دهید. مبادا در ماه مبارک رمضان از شما غیبتى، تهمتى، و خلاصه گناهى، سربزند، و در محضر ربوبى با نعم الهى و در مهمانسراى بارى تعالى آلوده به معاصى باشید.
شما در این ماه شریف به ضیافت حق تعالى دعوت شده اید: «دُعیتم فیه إلى ضیافه الله» خود را براى مهمانى باشکوه حضرت حق آماده سازید. لااقل به آداب صورى و ظاهرى روزه پایبند باشید. (آداب حقیقى باب دیگرى است که به زحمت و مراقبت دایم نیاز دارد.)
معناى روزه فقط خوددارى و امساک از خوردن و آشامیدن نمی باشد؛ از معاصى هم باید خوددارى کرد. این از آداب اولیه روزه می باشد که براى مبتدی هاست. (آداب روزه براى مردان الهى که می خواهند به معدن عظمت برسند غیر از این می باشد.) شما حداقل به آداب اولیه روزه عمل نمایید؛ و همان طور که شکم را از خوردن و آشامیدن نگه می دارید، چشم و گوش و زبان را هم از معاصى باز دارید. از هم اکنون بنا بگذارید که زبان را از غیبت، تهمت، بدگویى و دروغ نگه داشته، کینه، حسد، و دیگر صفات زشت شیطانى را از دل بیرون کنید. اگر توانستید، انقطاع إلى الله حاصل نمایید؛ اعمال خود را خالص و بی ریا انجام دهید؛ از شیاطین انس و جن منقطع شوید؛ لیکن به حسب ظاهر از رسیدن و دست یافتن به چنین سعادت ارزنده اى مأیوس می باشیم؛ اقلا سعى کنید روزه شما همراه با محرمات نباشد.
در غیر این صورت اگر روزه شما صحیح شرعى باشد، مقبول الهى نبوده و بالا نمی رود. بالا رفتن عمل و مقبولیت آن، با صحت شرعى خیلى تفاوت دارد. اگر با پایان یافتن ماه مبارک رمضان، در اعمال و کردار شما هیچ گونه تغییرى پدید نیامد و راه و روش شما با قبل از ماه صیام فرقى نکرد، معلوم می شود روزه اى که از شما خواسته اند محقق نشده است؛ آنچه انجام داده اید روزه عامه حیوانى بوده است.

تصمیم بگیرید لااقل در این یک ماه از خود مراقبت به عمل آورید؛ از گفتار و کردارى که خداوند تبارک و تعالى راضى نیست اجتناب ورزید.
در این ماه شریف، که به مهمانسراى الهى دعوت شده اید، اگر به حق تعالى معرفت پیدا نکردید یا معرفت شما زیادتر نشد، بدانید در ضیافه الله درست وارد نشدید و حق ضیافت را به جا نیاوردید. نباید فراموش کنید که در ماه مبارک، که «شهر الله» می باشد و درهاى رحمت الهى به روى بندگان باز است و شیاطین و اهریمنان- به حسب روایت-(2) در غل و زنجیر به سر می برند، اگر شما نتوانید خود را اصلاح و مهذب نمایید، نفس اماره را تحت مراقبت و کنترل خود درآورید، هواهاى نفسانیه را زیر پا گذاشته علاقه و ارتباط خویش را با دنیا و مادیت قطع کنید، بعد از پایان یافتن شهر صیام مشکل است بتوانید این مسائل را به مرحله عمل درآورید.
بنابراین، از فرصت استفاده کنید و پیش از آنکه این فیض عظمى سپرى گردد، در مقام اصلاح، تزکیه و تصفیه امور خود برآیید؛ خود را براى انجام وظایف ماه صیام آماده و مهیا سازید.
«صبغه الله»(3) مقابل صبغه شیطان است. و کسى که دنبال هواى نفس رفت و از شیطان متابعت کرد، بتدریج به صبغه او درمی آید. شما تصمیم بگیرید لااقل در این یک ماه از خود مراقبت به عمل آورید؛ از گفتار و کردارى که خداوند تبارک و تعالى راضى نیست اجتناب ورزید. از هم اکنون در همین مجلس با خداى خود عهد ببندید که در ماه مبارک رمضان از غیبت، تهمت، و بدگویى نسبت به دیگران، خوددارى کنید. زبان، چشم، دست، گوش، و سایر اعضا و جوارح، را تحت اراده خود درآورید.
اعمال و اقوال خود را مراقبت نمایید، شاید همین عمل شایسته موجب گردد که خداوند تبارک و تعالى به شما توجه فرموده توفیق عنایت کند؛ و پس از سپرى شدن شهر صیام که شیاطین از زنجیر رها می گردند شما اصلاح شده باشید و دیگر فریب شیطان را نخورید و مهذب گردید.

باز تکرار می کنم تصمیم بگیرید در این سى روز ماه مبارک رمضان مراقب زبان، چشم، گوش، و همه اعضا و جوارح خود باشید، و دائما متوجه باشید این عملى که می خواهید انجام دهید، این سخنى که می خواهید بر زبان آورید، این مطلبى که دارید استماع می کنید، از نظر شرع چه حکمى دارد؟ این آداب اولى و ظاهرى صوم است؛ اقلا به این آداب ظاهرى صوم پابند باشید. اگر دیدید کسى می خواهد غیبت کند، جلوگیرى کنید و به او بگویید ما متعهد شده ایم که در این سى روز رمضان از امور محرمه خود دارى ورزیم. و اگر نمی توانید او را از غیبت باز دارید، از آن مجلس خارج شوید؛ ننشینید و گوش کنید. مسلمین باید از شما در امان باشند. کسى که دیگر مسلمانان از دست و زبان و چشم او در امان نباشند، در حقیقت مسلمان نیست(4)؛ مسلمان ظاهرى و صوری می باشد؛ لا اله الاّ الله صورى گفته است.
اگر خداى نخواسته، خواستید به کسى جسارت کنید، اهانت نمایید، مرتکب غیبت شوید، بدانید که در محضر ربوبى هستید؛ مهمان خداى متعال می باشید، و در حضور حق تعالى به بندگان او اسائه ادب می کنید؛ و اهانت به بنده خدا اهانت به خداست. اینان بندگان خدا هستند؛ خصوصا اگر اهل علم بوده در صراط علم و تقوى باشند. گاهى می بینى که انسان به واسطه این امور به جایى می رسد که در وقت مرگ خدا را تکذیب می کند! آیات الهى را منکر می گردد: «ثُمَّ کانَ عاقبهُ الّذین أساؤا السّواى أن کَذَّبوا بآیاتِ اللّه و کانوا بها یَسْتَهْزِؤن» سپس سرانجام کار آنان که کردار زشت مرتکب شدند این شد که آیات خدا را تکذیب کردند و بر آن فسوس کردند.(5)
این امور بتدریج واقع می شود. امروز یک نظر غیر صحیح، فردا یک کلمه غیبت، و روز دیگر اهانتى به مسلمان و … کم کم این معاصى در قلب انباشته می گردد، و قلب را سیاه کرده انسان را از معرفه الله باز می دارد؛ تا به آنجا می رسد که همه چیز را انکار کرده حقایق را تکذیب می نماید.

طبق بعضى آیات، به تفسیر برخى از روایات، اعمال انسان به رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و ائمه طاهرین (علیهم السلام) عرضه می شود و از نظر مبارک آنان‏ می گذرد. چنانکه آیه 105 سوره توبه اشاره دارد: «وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إلى‏ عالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَهِ فَیُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ».( و اى پیغمبر بگو [هر چه مى‏ خواهید] انجام دهید. خدا و رسول خدا و مؤمنین اعمال شما را مى ‏بینند و به زودى برگردانده مى ‏شوید به سوى خداى داناى پنهان و آشکار، پس خبر دهد شما را به آنچه مى‏ کردید.) و أبو بصیر از امام صادق(علیه السلام) روایت کرده که فرمود:
«تُعرض الأعمال على رسول الله، صلّى الله علیه و آله أعمال العباد کلّ صباح أبرارها و فجّارها فاحذروها. و هو قول الله تعالى «إعْمَلُوا فَسَیَرَى اللهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ». اعمال بندگان، نیکوکار و بدکار، در هر بامداد بر رسول خدا(صلی الله علیه وآله) عرضه مى‏ شود. پس بر حذر باشید. همین است معناى کلام خداوند بلند مرتبه: «إعْمَلُوا فَسَیَرَى اللهُ عملکم و رسولُه».(6)
وقتى که آن حضرت به اعمال شما نظر کنند و ببینند که از خطا و گناه انباشته است، چه قدر ناراحت و متأثر می گردند؟ نخواهید که رسول خدا ناراحت و متأثر شوند؛ راضى نشوید که قلب مبارک آن حضرت شکسته و محزون گردد. وقتى آن حضرت مشاهده کند که صفحه اعمال شما مملو از غیبت و تهمت و بدگویى نسبت به مسلمان می باشد و تمام توجه شما هم به دنیا و مادیت است و قلوب شما از بغض، حسد، کینه و بدبینى به یکدیگر لبریز شده، ممکن است در حضور خداى تبارک و تعالى و ملائکه الله خجل گردد که امت و پیروان او نسبت به نعم الهى ناسپاس بوده و این گونه افسار گسیخته و بی پروا به امانات خداوند تبارک و تعالى خیانت می کنند.
فردى که به انسان مربوط است، اگر چه نوکر انسان باشد، اگر خلافى مرتکب شد، مایه خجلت انسان می گردد. شما مربوط به رسول الله (صلی الله علیه وآله) هستید، به آن حضرت برمی خورد، بر ایشان گران می آید؛ ممکن است خداى نخواسته شما را نفرین کند. راضى نشوید که رسول خدا (صلی الله علیه وآله) و ائمه اطهار (علیهم السّلام)، نگران و محزون گردند.
قلب انسان مانند آینه صاف و روشن است، و بر اثر توجه فوق العاده به دنیا و کثرت معاصى کدر می شود؛ ولى اگر انسان لا اقل صوم را برای حق تعالى خالص و بی ریا انجام دهد (نمی گویم عبادات دیگر خالص نباشد، همه عبادات لازم است خالص و بی ریا انجام گیرد) این عبادت را که اعراض از شهوات، اجتناب از لذات، و انقطاع از غیر خداست در این یک ماه بخوبى انجام دهد، شاید تفضل الهى شامل حال او شده آینه قلبش از سیاهى و کدورت زدوده گردد؛ و امید است که او را از عالم طبیعت و لذات دنیوى منحرف و منصرف سازد؛ و آن گاه که می خواهد وارد «شب قدر» شود، نورانیتهایى که در آن شب براى اولیا و مؤمنین حاصل می شود به دست آورد.
و جزاى چنین روزه اى خداست؛ چنانکه فرموده است: «الصّوم لی و انا أجزى به».(7) چیز دیگر نمی تواند پاداش چنین روزه اى باشد. جنات نعیم در مقابل روزه او بی ارزش بوده و نمی تواند پاداش آن به حساب آید.

مهمان باید لااقل میزبان را بشناسد و به مقام او معرفت داشته باشد، و به آداب و رسوم مجلس آشنا بوده و سعى کند عملى بر خلاف اخلاق و نزاکت از او سرنزند.
ولى اگر بنا باشد که انسان به اسم روزه دهان را از غذاها ببندد و به غیبت مردم باز کند و شبهاى ماه مبارک رمضان، که مجالس شب نشینى گرم و دایر بوده وقت و فرصت بیشترى است، با غیبت، تهمت و اهانت به مسلمانان به سحر انجامد، چیزى عاید او نمی شود و اثرى بر آن مترتب نمی گردد.
بلکه چنین روزه دارى آداب مجلس مهمانى حق را رعایت نکرده، حق ولی نعمت خود را ضایع نموده است- ولی نعمتى که پیش از آفرینش انسان، همه گونه وسایل زندگى و آسایش را براى او فراهم کرده؛ اسباب تکامل را تهیه دیده است؛ انبیا را براى هدایت فرستاده؛ کتابهاى آسمانى نازل فرموده است؛ براى رسانیدن انسان به معدن عظمت و نور قدرت‏ داده؛ عقل و ادراک عنایت کرده؛ کرامتها فرموده است، و اکنون از بندگانش دعوت به عمل آورده که به مهمانخانه او وارد شده بر خوان نعمت او بنشینند، و شکر و سپاس حضرتش را تا آنجا که از دست و زبان آنان برمی آید ادا نمایند.
آیا صحیح است که بندگان از خوان نعمت او بهره مند گردند، از وسایل و اسباب آسایشى که در اختیار آنان قرار داده استفاده کنند، و با مولى و میزبان خود مخالفت ورزند و بر ضد او قیام نمایند؟ اسباب و وسایلى که او به آنان ارزانى داشته علیه او و بر خلاف خواست او به کار برند؟ آیا این ناسپاسى و نمک ناشناسى نیست که انسان سر سفره مولاى خویش بنشیند، و با اعمال و کردار گستاخانه و بی ادبانه خود نسبت به میزبان محترم که ولی نعمت او می باشد اهانت و جسارت کند، کارهایى را که نزد میزبان زشت و قبیح است مرتکب گردد؟
مهمان باید لااقل میزبان را بشناسد و به مقام او معرفت داشته باشد، و به آداب و رسوم مجلس آشنا بوده و سعى کند عملى بر خلاف اخلاق و نزاکت از او سرنزند. مهمان خداوند متعال باید به مقام خداوندى حضرت ذى الجلال عارف باشد- مقامى که ائمه علیهم السّلام، و انبیاى بزرگ الهى همیشه دنبال معرفت بیشتر و شناخت کامل آن بوده اند و آرزو داشتند که به چنین معدن نور و عظمتى دست یابند. «و أنر أبصار قلوبنا بضیاء نظرها إلیک، حتّى تخرقَ أبصارُ القلوب حجب النّور فتصل إلى معدن العظمه».
ضیافه الله همان «معدن عظمت» است. خداوند تبارک و تعالى براى ورود به معدن نور و عظمت از بندگانش دعوت فرموده است، لیکن بنده اگر لایق نباشد نمی تواند به چنین مقام با شکوه و مجللى وارد گردد. خداوند تعالى بندگان را به همه خیرات و مبرّات و بسیارى از لذات معنوى و روحانى دعوت فرموده است، ولى اگر آنان براى حضور در چنین مقامات عالیه اى آمادگی نداشته باشند، نمی توانند وارد آن شوند.
با آلودگی هاى روحى، رذایل اخلاقى، معاصى قلبیه و قالبیه، چه گونه می توان در محضر ربوبى حضور یافت و در مهمانسراى رب الارباب که «معدن العظمه» می باشد وارد شد؟ لیاقت می خواهد؛ آمادگى لازم است. با روسیاهی ها و قلبهاى آلوده که به حجابهاى ظلمانى پوشیده شده است این معانى و حقایق روحانى را نمی توان درک کرد. باید این حجابها پاره گردد و این پرده هاى تاریک و روشنى که بر قلبها کشیده شده و مانع وصال إلى الله گردیده کنار رود، تا بتوان در مجلس نورانى و با شکوه الهى وارد شد.

پی نوشت:

  1. وسائل الشیعه، ج 7، ص 227
  2. وسائل الشیعه، ج 7، ص 224
  3. «رنگ خدایى». برگرفته از آیه 138 سوره بقره: «صِبْغَهَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّه صِبْغَهً وَ نَحْنُ لَهُ عابِدُونَ».
  4. اصول کافى، ج 3، ص 331
  5. روم، 10
  6. اصول کافى، ج 1، ص 318
  7. فروع کافى، ج 4، ص 63

منبع: جهاد اکبر، امام خمینی رحمه الله علیه

منبع: پایگاه گوهر حکمت و پایگاه راسخون

پرسش و پاسخ

avatar
  اشتراک  
اطلاع از