Ultimate magazine theme for WordPress.

احکام روزه طبق نظر آیت الله خامنه ای

در این نوشتار کامل ترین مجموعه احکام روزه طبق نظر آیت الله خامنه ای را تقدیم شما می کنیم. که شامل راههای تشخیص اول و احکام نیت روزه، مبطلات روزه، احکام پزشکی روزه، احکام روزه قضا، احکام روزه استیجاری، احکام کفاره و فدیه روزه و …. می باشد.

آیت الله خامنه ای
احکام روزه طبق نظر آیت الله خامنه ای

احکام روزه

معنای روزه

۱. «روزه» در شرع مقدس اسلام آن است که انسان در تمام روز (از طلوع فجر تا مغرب) با قصد اطاعت از فرمان خداوند از خوردن و آشامیدن و چیزهای دیگری که به تفصیل گفته خواهد شد خودداری کند.

انواع روزه

۲. روزه از یک نظر بر چهار نوع است: 
ـ روزه‌ی واجب، مثل روزه‌ی ماه مبارک رمضان.
ـ روزه‌ی مستحب، مثل روزه‌ی ماه رجب و شعبان.
ـ روزه‌ی مکروه، مثل روزه‌ی روز عاشورا.
ـ روزه‌ی حرام، مثل روزه‌ی عید فطر (اول ماه شوال) و قربان (دهم ماه ذی‌الحجه).

روزه‌های واجب

۳. روزه‌های واجب عبارتند از: 
ـ روزه‌ی ماه مبارک رمضان.
ـ روزه‌ی قضا.
ـ روزه‌ی کفاره.
ـ روزه‌ی قضای پدر و مادر.
ـ روزه‌ی مستحبی که به واسطه‌ی نذر و عهد و قسم واجب شده است.
ـ روزه‌ی روز سوم از ایام اعتکاف.
ـ روزه‌ی بدل از قربانی در حج تمتع*.

  • اگر حاجی در حج، قدرت بر قربانی نداشته و نتواند قرض کند باید به‌جای آن ده روز روزه بگیرد که سه روز آن را در سفر حج و هفت روز آن را در وطنش می‌گیرد.

روزه روز عاشورا

۴. آیا روزه گرفتن در روز عاشورا جایز است؟
ج) کراهت دارد.

روزه سکوت

۵. شنیده‌ام که گرفتن روزه سکوت حرام است، ولی بعضی می‌گویند در صورت نذر حلال است. آیا چنین گفته‌ای صحیح است؟ 
ج) حرام است.

روزه زن و فرزند

۶. در اقسام روزه‌های حرام می‌فرمایند: روزه زوجه اگر مزاحم حق زوج باشد، و روزه‌ی فرزند اگر موجب اذیت و رنج پدر و مادر گردد؛ حال سؤال این است که این روزه فقط شامل روزه‌ی مستحبی است یا شامل روزه‌ی واجب موسّع هم می‌شود؟
ج) شامل روزه‌ی واجب نمی‌شود.

شرایط وجوب روزه

۷. روزه بر افرادی واجب است که واجد شرایط زیر باشند:
ـ بلوغ.
ـ عقل.
ـ قدرت.
ـ بی‌هوش نبودن.
ـ مسافر نبودن.
ـ حایض و نفسا نبودن.
ـ ضرری نبودن روزه.
ـ حَرَجی نبودن روزه.

مشقت در گرفتن روزه

ناتوانی از گرفتن روزه در آغاز بلوغ

۸. دختری که به سن تکلیف رسیده، ولی به علت ضعف جسمانی توانایی روزه گرفتن ندارد، و بعد از ماه مبارک رمضان هم نمی‌ تواند قضای آن را به جا آورد تا این‌که ماه رمضان سال بعد فرا می‌‌ رسد، چه حکمی‌‌ دارد؟
ج) ناتوانی از گرفتن روزه و قضای آن به مجرد ضعف و عدم قدرت موجب سقوط قضای روزه نمی‌‌ شود، بلکه قضای روزه‌ های ماه رمضان که از او فوت شده، بر وی واجب است.

۹. دخترانی که تازه به سن تکلیف رسیده‌ اند و روزه گرفتن بر آن‌ها مقداری مشکل است، چه حکمی‌ دارند؟ آیا سن بلوغ شرعی دختران اکمال نه سال قمری است؟
ج) بنا بر نظر مشهور، بلوغ شرعی دختران همان تکمیل نه سال قمری است که در این هنگام روزه بر آن‌ها واجب است و ترک آن به مجرد بعضی از عذرها جایز نیست، ولی اگر روزه گرفتن برای ایشان ضرر داشته باشد یا تحمل آن برایشان همراه با مشقت زیاد باشد، افطار برای آن‌ها جایز است.

۱۰. اگر دختر نه ساله‌ ای که روزه بر او واجب شده، به دلیل دشواری، روزه‌ اش را افطار نماید، آیا قضا بر او واجب است یا خیر؟
ج) قضای روزه‌‌ هایی که از ماه رمضان افطار کرده، بر او واجب است.

۱۱. من بر اثر ضعف جسمانی از ابتدای سن بلوغ تا دوازده سالگی روزه نگرفته‌ ام، در حال حاضر چه تکلیفی دارم؟
ج) واجب است روزه‌‌ هایی را که در ماه مبارک رمضان نگرفته ‌اید با این‌که به سنّ تکلیف رسیده بودید، قضا کنید، و اگر افطار روزه ماه رمضان عمدی و اختیاری و بدون عذر شرعی بوده، کفّاره هم بر شما واجب است.

۱۲. کسی که در اوائل سن تکلیف بر اثر ضعف و عدم توانایی، نتوانسته روزه بگیرد، آیا فقط قضا بر او واجب است یا قضا و کفّاره با هم بر او واجب است؟
ج) اگر گرفتن روزه برای او حرجی نبوده و عمداً افطار کرده، علاوه بر قضا، کفّاره نیز بر او واجب است و اگر خوف داشته باشد که اگر روزه بگیرد مریض شود، فقط قضای روزه‌ ها بر عهده او می‌ باشد.

افطار به‌خاطر مشقت در اثنای روز

۱۳. اگر شخصی جهت شغلی که دارد و نمی‌‌تواند آن را رها کند چنانچه بر اثر تشنگی یا گرسنگی روزه برایش حرجی باشد، و همچنین افراد کم سن و سال که روزه گرفتن برای آن‌ها مشقّت شدید دارد آیا از اوّل روز می‌‌توانند افطار کنند یا این‌که حکم دیگری دارند؟
ج) در فرض سؤال، هر وقت دچار حرج و مشقّت شدند، می‌‌توانند افطار نموده و بعدا باید روزه آن روز را قضا نمایند.

راههای تشخیص اول ماه

راه‌های ثبوت اول ماه

۱۴. آیا اول ماه مبارک رمضان و آخر آن با رؤیت هلال ثابت می‌ شود یا با تقویم، هرچند ماه شعبان سی روز نباشد؟
ج) اول یا آخر ماه رمضان با رؤیت شخص مکلّف یا با شهادت دو فرد عادل یا با شهرتی که مفید علم است یا با گذشت سی روز و یا به وسیله حکم حاکم ثابت می‌ شود.

۱۵. در محل سکونت من بدون رویت هلال ماه و به صِرف گذشتن ۳۰ روز از شعبان جمعه را اول ماه رمضان اعلام نمودند، در حالی‌ که اول شعبان هم به تحقیق معلوم نبود. لذا استدعا دارد تکلیف حقیر و سایر دوستان در استفاده از شب‌های پر فیض قدر و قرائت دعای روزانه و اعمال مخصوص برخی شب‌ها و روزها را معیّن فرمایید.
ج) بعد از گذشتن سی روز از ماه شعبان حکم به اول ماه رمضان می‌شود هرچند هلال ماه رمضان را ندیده باشند، لیکن به شرط آن‌که اول ماه شعبان به طریق شرعی ثابت شده باشد وگرنه گذشت سی روز اعتبار ندارد. لیالی متبرّکه‌ی قدر وجود واحد مستمرّ است و در درک فضیلت شب قدر و درک فضیلت ادعیه‌ی خاصه‌ی زمان‌های خاصی از ماه مبارک رمضان، اگر خصوصیت زمان برای مکلّف محرز نباشد، می‌‌تواند با احتیاط و تکرار عمل، آن فضیلت را درک کند.

علم به حلول ماه رمضان در میان روز

۱۶. اگر پیش از ظهر اعلام کردند که امروز اول ماه رمضان است؛ تکلیف روزه آن روز چه می‌ شود؟

ج) اگر مبطلات روزه را مرتکب نشده، بنابر احتیاط واجب باید نیّت روزه کند و روزه بگیرد و بعداً نیز آن روز را قضا کند و اگر یکی از آنها را مرتکب شده، روزه او باطل است؛ ولی (به احترام ماه رمضان) باید تا اذان مغرب از کاری که روزه را باطل می‌ کند، خودداری نموده و بعد از ماه رمضان آن روز را قضا کند.

روزه در صورت عدم ثبوت اول ماه

۱۷. اگر تعیین اول ماه رمضان و عید سعید فطر به علت عدم امکان رؤیت هلال اول ماه به سبب وجود ابر در آسمان یا اسباب دیگر، ممکن نباشد و سی روز ماه شعبان یا ماه رمضان کامل نشده باشد، آیا برای ما که در ژاپن زندگی می‌ کنیم، جایز است که به افق ایران عمل کرده و یا به تقویم اعتماد کنیم؟ وظیفه ما چیست؟

ج) اگر اول ماه از طریق رؤیت هلال حتی در افق شهرهای مجاوری که اتحاد افق دارند، و یا از طریق شهادت دو فرد عادل و یا از طریق حکم حاکم ثابت نشود، باید احتیاط کرد تا اول ماه ثابت شود.

اختلاف نظر مراجع تقلید در ثبوت عید فطر

۱۸. اگر بین مراجع تقلید در ثبوت عید فطر، اختلاف پیش آید، وظیفه مکلف چیست؟ آیا هر مقلّد باید به نظر مرجع تقلید خود مراجعه کند؟
ج) در ثبوت اول ماه تقلید راه ندارد، بلکه اگر شخص از گفته و اعلام نظر مرجع تقلید، اطمینان به رؤیت ماه پیدا کند، باید روزه خود را افطار کند و اگر شک داشت، باید آن روز را روزه بگیرد.

احکام رویت هلال ماه

رؤیت هلال

اطمینان به تولد ماه نو

۱۹. اگر یقین و اطمینان به تولد هلال و قابل رؤیت بودنش پیدا شود، آیا تکیه و اعتماد بر آن حتى اگر در حال حاضر رؤیت نشود، امکان دارد؟
ج) اگر یقین به تولد هلال و قابل رؤیت بودن آن حاصل شود ـ یعنى به وجود ماه و امکان رؤیتش ـ علم به حلول ماه حاصل شده و آثار اول ماه بر آن مترتب مى‌‌شود، هر چند خود شخص فعلاً هلال را ندیده باشد.

ملاک داخل شدن ماه جدید

۲۰. ملاک داخل شدن در ماه جدید چیست؟ آیا خارج شدن قمر از تحت‌الشعاع یا خارج شدن آن از محاق است یا این که با شرط رؤیت هلال با چشم غیرمسلح مى‌ باشد و یا به شرط امکان رؤیتش؟
ج) معیار، خارج شدن ماه از تحت‌الشعاع و امکان رؤیتش ولو با چشم مسلح مى‌‌باشد.

عدم علم به امکان رؤیت هلال

۲۱. اگر یقین به تولد ماه داشته باشیم ولى یقین نداشته باشیم که امکان رؤیتش هست، حکم چیست؟
ج) کفایت نمى‌‌کند.

استهلال

۲۲. آیا استهلال در اول هر ماه واجب کفایى است یا احتیاط واجب؟
ج) استهلال فى‌نفسه واجب شرعى نیست.

زمان رؤیت هلال

۲۳. همان‌طور که مى‌‌دانید، وضعیت هلال در آخر یا اول ماه به یکى از حالت‌هاى زیر است:
الف. غروب هلال قبل از غروب خورشید باشد.
ب. غروب هلال مقارن با غروب خورشید باشد.
ج. غروب هلال بعد از غروب خورشید باشد.
لطفاً بیان فرمایید کدام یک از حالات سه‌گانه فوق را مى‌‌توان براى تعیین اول ماه به حساب آورد؟
ج) در هر سه فرض، رؤیت هلال براى اثبات حلول ماه قمرى جدید از شبى که پس از رؤیت است کفایت مى‌‌کند.

۲۴. در برخى از کشورها (مثل سوئد) امکان رؤیت هلال ماه شوال پس از غروب خورشید تا دو سه روز بعد از رؤیت ماه نو در ایران منتفى مى‌‌باشد چون در این مناطق ماه قبل از خورشید غروب مى‌‌کند حال اگر در این مناطق امکان رؤیت هلال قبل از غروب خورشید وجود داشته باشد آیا همین مقدار براى اثبات هلال ماه شوال کفایت مى‌‌کند یا نه؟
ج) اطمینان به امکان رؤیت هلال پیش از غروب براى اثبات حلول ماه قمرى جدید از شبى که پس از رؤیت است، کافى است.

اتحاد افق و ملاک آن

۲۵. آیا اتحاد افق در رؤیت هلال شرط است یا خیر؟
ج) بلى شرط است.

۲۶. هم افق به چه معنى مى‌‌باشد و نقاط هم افق چه نقاطى هستند؟
ج) مراد از «هم افق» مکانى است که از لحاظ امکان یا عدم امکان رؤیت با شهر مورد نظر، همسان باشد.

ثبوت هلال ماه نو در شهرهاى هم افق

۲۷. اگر هلال ماه مبارک رمضان در شهرى دیده شود، آیا در شهرهاى دیگرى که افق آنها یکسان بوده یا دو ساعت فرق دارند، اول ماه ثابت مى‌‌شود یا نه؟
ج) اگر ملازمه‌ى بین بلدین در امکان رؤیت هلال مُحرز باشد، براى‌ شهرهاى دیگر نیز کافى است؛ و صِرف اختلاف در وقت غروب میزان نیست.

اعتماد بر افق مناطق دیگر

۲۸. اگر روز بیست و نهم ماه در تهران و خراسان عید باشد، آیا براى افرادى هم که در شهرى مانند بوشهر مقیم هستند، جایز است افطار کنند؟ با توجه به این‌که افق تهران و خراسان با افق بوشهر یکى نیست.
ج) به‌طور کلّى اگر اختلاف بین افق دو شهر به مقدارى باشد که با فرض رؤیت هلال در یکى، هلال در دیگرى قابل رؤیت نباشد، رؤیت آن براى شهرهایى که احتمال رؤیت در آن به‌طور قطع و یقین منتفى باشد، کفایت نمى‌‌کند.

رؤیت هلال در بلاد شرقى

۲۹. اگر ماه در انگلیس دیده شود، آیا براى مردم کشورهایى که در غرب آن واقع شده است هم ثابت مى‌‌شود؟
ج) اگر رؤیت ماه در بلدى ملازم با رؤیت یا امکان رؤیت در بلد دیگر باشد، براى آن بلد دیگر هم کافى است، اما ممکن است در اثر اختلاف زیاد در عرض جغرافیایى، رؤیت در بلد شرقى ملازم با امکان رؤیت در بلد غربى نباشد.

۳۰. اگر ماه در کشورهاى شرقى رؤیت شود آیا براى کشورهاى غربى خودبه‌خود ثابت مى‌‌شود یا خیر؟ و حدود آن چیست؟
ج) رؤیت در بلد شرقى گرچه غالباً ملازم با امکان رؤیت به طریق اولى در بلد غربى است، لیکن گاهى به ملاحظه‌ى اختلاف زیاد در عرض جغرافیایى، چنین ملازمه‌اى منتفى است؛ و معیار کلّى ملازمه‌ى بین بلدین در امکان رؤیت هلال است.

هم عرض بودن مناطق در رؤیت هلال

۳۱. شمال کانادا در عرض جغرافیایى انگلیس قرار دارد، آیا با انگلیس هم‌افق است؟
ج) صِرف هم‌عرض بودن کافى نیست، بلکه میزان ملازمه بین رؤیت در یک بلد با امکان رؤیت در بلد دیگر است.

اشتراک دو منطقه در شب

۳۲. اگر یقین و اطمینان به تولد هلال و قابل رؤیت بودنش در غیر کشور مکلّف پیدا شود، در صورتى که آن کشور با کشور مکلّف در بخشى از شب مشترک باشد، آیا مى‌‌توان به این رؤیت ترتیب اثر داد؟
ج) صِرف مشترک بودن دو کشور در بخشى از شب، براى اشتراک حکم کفایت نمى‌‌کند.

ملاک رؤیت هلال

۳۳. رؤیت ماه نو با ابزار چه حکمى‌ دارد و آیا رؤیت تصویر هلال ماه با استفاده از دوربین مخصوص و انعکاس نور و بازخوانى اطلاعات ضبط شده توسط رایانه، براى اثبات اول ماه کفایت مى‌‏کند؟
ج) رؤیت با وسیله، فرقى با رؤیت به طریق عادى ندارد و معتبر است. ملاک آن است که عنوان رؤیت محفوظ باشد. پس رؤیت با چشم و با عینک و با تلسکوپ محکوم به حکم واحدند. اما در مورد انعکاس به رایانه که درآن صدق عنوان رؤیت معلوم نیست محل اشکال است.

شهادت دو فرد عادل به رؤیت هلال

شهادت به رؤیت هلال توسط دو عادل

۳۴. اگر چند نفر عادل شهادت بدهند که دو نفر عادل ماه را دیده‌ اند؛ آیا اول ماه رمضان یا شوال ثابت می‌ شود؟

ج) خیر، باید دو نفر عادل خودشان برای انسان شهادت بدهند که ماه را دیده‌ اند و اگر رؤیت ماه را با واسطه نقل کنند، کافی نیست؛ مگر آن‌که از گفته آنان، اطمینان به رؤیت هلال پیدا شود.

اختلاف بیّنه در رؤیت هلال

۳۵. اگر بین علمای یک شهر راجع به ثبوت هلال یا عدم آن اختلاف رخ دهد و عدالت آن‌ها هم نزد مکلّف ثابت بوده و به دقت همه آن‌ها در استدلال خود مطمئن باشد، وظیفه واجب مکلّف چیست؟

ج) اگر اختلاف دو بیّنه به‌صورت نفی و اثبات باشد، یعنی یکی مدعی ثبوت هلال و دیگری مدعی عدم ثبوت آن باشد، این اختلاف موجب تعارض دو بینه و تساقط هر دو است، و وظیفه مکلّف این است که هر دو نظر را کنار گذاشته و درباره افطار کردن یا روزه گرفتن به آن‌چه که مقتضای اصل است، عمل نماید.
ولی اگر بین ثبوت هلال و عدم علم به ثبوت آن اختلاف داشته باشند، به این صورت که بعضی از آن‌ها مدعی رؤیت هلال باشند و بعضی دیگر مدعی عدم مشاهده آن، قول کسانی که مدعی رؤیت هلال هستند، در صورت عادل بودن، حجت شرعی برای مکلّف است و باید از آن متابعت کند، و همچنین اگر حاکم شرعی حکم به ثبوت هلال نماید، حکم وی حجت شرعی برای همه مکلفین است و باید از آن پیروی کنند.

اطمینان پیدا کردن به رؤیت هلال

اعلام رؤیت هلال از رادیو و تلویزیون

۳۶. اگر هلال ماه شوال در یک شهر دیده نشود، ولی تلویزیون و رادیو از حلول آن خبر دهند، آیا کافی است یا تحقیق بیشتری واجب است؟

ج) اگر مفید اطمینان به ثبوت هلال گردد یا صدور حکم به هلال از طرف ولی فقیه باشد، کافی است و نیازی به تحقیق نیست.

حدس به رؤیت از گفته دیگران

۳۷. اگر از گفته عده‌ ای حدس بزنیم که فردا عید فطر است، آیا می‌ توانیم روزه بگیریم؟

ج) تا هنگامی‌ که برای شخص اطمینان پیدا نشود که فردا عید فطر و اول شوال است، نمی‌ تواند روزه را افطار کند.

اطمینان به صحّت محاسبات نجومی‌

۳۸. اگر اطمینان شخصی به صحّت محاسبات نجومی‌ در تولد ماه و قابل رؤیت بودنش با چشم عادی (غیرمسلح) حاصل شود، آیا می‌‌شود در اثبات ماه رمضان یا عید مثلاً بر این اطمینان اعتماد کرد؟ مخصوصاً اگر چنین گفته‌ای از متخصصین و اهل خبره در این خصوص صادر شده باشد.

ج) صِرف اطمینان به صحت محاسبات نجومی‌ اعتباری ندارد؛ ولی اگر اطمینان به وجود هلالِ قابل رؤیت حاصل شود، باید شخص بر این علم و اطمینان خودش ترتیب اثر دهد.

تبعیت از دولت غیر اسلامی‌ در رؤیت هلال

۳۹. اگر تبعیت از اعلام رؤیت هلال توسط یک دولت جایز شد، و آن اعلام معیاری علمی‌ برای ثبوت هلال سرزمین‌های دیگر را تشکیل دهد، آیا اسلامی‌ بودن آن حکومت شرط است، یا این‌که عمل به آن حتی اگر حکومت ظالم و فاجر هم باشد، ممکن است؟

ج) ملاک در این مورد، حصول اطمینان به رؤیت در منطقه‌ ای است که نسبت به مکلّف کافی محسوب می‌ شود.

تبعیت از اهل سنت در رؤیت هلال

۴۰. آیا تبعیت از عربستان سعودی در تعیین روز دهم ذی‌ حجه (عید قربان) واجب است؟ یا این که می‌‌شود در این مسأله مخالفت کرد؟

ج) برای حجّاج، عمل طبق ثبوت هلال نزد قاضی اهل سنت و حکم به رؤیت آن، مجزی است.

تعیین اول ماه با خصوصیات هلال در شب‌های بعد

۴۱. آیا کوچکی هلال و باریک بودن و اتصاف آن به خصوصیات هلال شب اول، دلیل بر این محسوب می‌ شود که شب قبل شب اول ماه نبوده، بلکه شب سی‌ ام ماه قبلی بوده است؟ اگر عید برای شخصی ثابت شود و از این راه یقین پیدا کند که روز قبل عید نبوده، آیا قضای روزه روز سی‌ ام ماه رمضان را باید به‌جا آورد؟

ج) مجرّد کوچکی و پایین بودن هلال یا بزرگی و بالا بودن و یا پهن یا باریک بودن آن دلیل شرعی شب اول یا دوم بودن نیست، ولی اگر مکلّف از آن علم به چیزی پیدا کند باید به مقتضای علم خود در این زمینه عمل نماید.

۴۲. آیا استناد به شبی که در آن ماه به‌صورت قرص کامل است (شب چهاردهم) و اعتبار آن به عنوان دلیل برای محاسبه اول ماه جایز است تا از این راه وضعیت یوم‌الشک معلوم شود که مثلاً روز سی‌ام ماه رمضان است و احکام روز ماه رمضان بر آن مترتّب شود، مثلاً بر کسی که این روز را بر اساس بیّنه روزه نگرفته، حکم به وجوب قضای روزه شود و کسی هم که به دلیل استصحاب بقای ماه رمضان روزه گرفته، بری ء‌الذمّه باشد؟

ج) امر مذکور حجت شرعی بر آن‌چه ذکر شد، نیست، ولی اگر مفید علم به چیزی برای مکلّف باشد، واجب است که طبق آن عمل نماید.

حکم حاکم در اعلام اول ماه

حکم حاکم

۴۳. این‌که گفته می‌‌شود مجتهد باید در مورد رؤیت هلال حکم دهد تا برای همگان لازم‌الاجرا باشد منظور چیست؟ و چه کسانی را شامل می‌‌شود؟

ج) منظور اظهار نظر و رأی راجع به اول ماه است و صِرف ثبوت ماه نزد وی حکم نیست. و منظور از حاکم، مجتهد جامع‌الشرایط و در درجه اول ولیّ فقیه است.

تبعیت از ولی فقیه بر ثبوت هلال

۴۴. اگر ولیّ امر مسلمین حکم نماید که فردا عید است و رادیو و تلویزیون اعلام کنند که هلال در چند شهر دیده شده است، آیا عید برای تمامی‌ نواحی کشور ثابت می‌ شود یا فقط برای شهرهایی که ماه در آن‌ها دیده شده و شهرهای هم افق با آن‌ها، ثابت می‌ گردد؟

ج) اگر حکم حاکم شامل همه کشور باشد، حکم او شرعاً برای همه شهرها معتبر است.

۴۵. همان‌گونه که می‌ دانید اکثر فقهای بزرگوار پنج راه برای ثبوت اول ماه شوال در رساله‌ های عملیه خود بیان کرده‌ اند که ثبوت نزد حاکم شرع در ضمن آن‌ها نیست، بنا بر این چگونه بیشتر مؤمنین به مجرد ثبوت اول ماه شوال نزد مراجع، روزه خود را افطار می‌ کنند؟

ج) تا حاکم حکم به رؤیت هلال نکرده، مجرد ثبوت هلال نزد او، برای تبعیّت دیگران از وی کافی نیست، مگر آن‌که اطمینان به ثبوت هلال حاصل نمایند.

اطلاع به حاکم شرع در صورت رؤیت هلال

۴۶. اگر شخصی هلال ماه را ببیند و بداند که رؤیت هلال برای حاکم شرع به هر علتی ممکن نیست، آیا او مکلّف است که رؤیت هلال را به حاکم اطلاع دهد؟

ج) اعلام بر او واجب نیست مگر آن‌که ترک آن مفسده داشته باشد.

اختلاف افق محل حاکم و مقلّد

۴۷. آیا حکمی‌ که حاکم در خصوص اول ماه صادر می‌‌کند برای کسانی که افق محل زندگیشان تفاوت زیادی با افق محل آن مجتهد دارد نیز، لازم الاجرا می‌‌باشد؟

ج) حکم حاکم برای بلادی که بین رؤیت هلال در بلد او و امکان رؤیت در آن بلاد ملازمه نیست، ساری نمی‌‌باشد.

کیفیت نیّت روزه

۴۸. روزه مانند همه‌ی عبادت‌های دیگر باید با نیّت همراه باشد، بدین معنی که خودداری انسان از خوردن و آشامیدن و سایر چیزهای باطل کننده‌ی روزه، به‌خاطر دستور خداوند باشد و همین که چنین عزمی‌ در او باشد کافی است و لازم نیست آن را بر زبان بیاورد.

نیّت هر روز یا برای کل ماه

۴۹. در ماه رمضان باید برای هر روز نیّت کرد، یا اینکه یک نیّت در اول ماه کافی است؟
ج) اگر شب اول ماه رمضان نیّت کند که یک ماه را روزه بگیرد، کافی است؛ ولی بهتر (احتیاط مستحب) است در هر شب ماه رمضان، برای روزه فردای آن نیز، نیّت کند.

وجوب روزه به صرف نیّت

۵۰. مادرم نیّت کرد که کل ماه را روزه بگیرد ولی بعد از هفت روز مریض شد، حالا وظیفه‌اش چیست؟
ج) صِرف نیّت، چیزی به عهده‌اش نمی‌‌آورد بنابراین در فرض مذکور روزه بر او واجب نیست.

کافی بودن نیّت ارتکازی در روزه

۵۱. شخصی شب نیّت روزه کرده و با همین نیّت تا بعد از اذان صبح خوابیده، وقتی بیدار شده حواسش نبوده و پس از نوشیدن آب یادش آمده بود که شب نیّت روزه کرده است، آیا در این صورت روزه‌اش صحیح است؟
ج) انجام سهوی مُفطِر ضرری به صحت روزه نمی‌‌زند و اگر نیّت قبلی ـ هرچند به‌صورت ارتکازی ـ موجود باشد، کفایت می‌‌کند.

زمان نیّت روزه

زمان نیّت روزه‌های واجب

۵۲. زمان نیّت روزه‌های واجب به‌طور عادی چه زمانی است؟
ج) نیّت برای روزه ماه رمضان و نذر معیّن، از اول شب تا اذان صبح و برای روزه غیر معیّن (مانند روزه قضا و نذر مطلق)، از اول شب تا ظهر روز بعد است.

زمان نیّت روزه‌ی مستحبّی

۵۳. روزه‌ی مستحبّی را در هر وقت از روز که به فکر روزه بیفتد می‌‌تواند نیّت کند و روزه‌ی او صحیح است، مشروط بر اینکه تا آن لحظه کاری که موجب باطل شدن روزه است از او سر نزده باشد.

تأخیر در نیّت روزه

۵۴. از آن‌جا که شروع روزه از اول فجر است، نیّت آن هم باید از آن لحظه به تأخیر نیفتد، و بهتر آن است که پیش از فرا رسیدن فجر، نیّت روزه کند.

۵۵. کسی که در ماه رمضان، هنگام فرا رسیدن اذان صبح، عمداً نیّت روزه نمی‌‌کند، اگر در اثنای روز نیّت روزه کند، روزه‌اش باطل است و در عین حال باید تا غروب آن روز از همه‌ی چیزهای باطل کننده‌ی روزه اجتناب کند و بعد از ماه رمضان هم قضای آن روز را به‌جا آورد.

۵۶. کسی که در ماه رمضان از روی فراموشی یا بی‌اطلاعی، نیّت روزه نکرده و در اثنای روز ملتفت شود، در صورتی که کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام داده باشد، روزه‌ی آن روز باطل است ولی تا غروب از کارهای باطل‌کننده‌ی روزه خودداری کند اما چنانچه تا هنگامی‌ که ملتفت روزه می‌‌شود، کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام نداده باشد اگر بعد از ظهر است روزه باطل است، و اگر پیش از ظهر است، بنابر احتیاط واجب باید نیّت روزه کند و روزه بگیرد و بعداً نیز روزه‌ی آن روز را قضا کند.

۵۷. اگر برای روزه‌ی واجب غیر ماه رمضان مانند روزه‌ی کفّاره یا قضا تا نزدیک ظهر نیّت نکند، چنانچه تا آن وقت کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام نداده باشد، می‌‌تواند نیّت کند و روزه‌ی او صحیح است.

۵۸. اگر شخصی نیّت روزه استیجاری را عمداً یا سهواً تا قبل از اذان ظهر به تأخیر بیندازد، آیا روزه آن روز ـ بدون آن که مبطلی را انجام داده باشد ـ صحیح است؟
ج) در موارد استیجار باید مورد اجاره طبق اجاره و نیز آنچه متعارف بین مؤمنین است انجام بگیرد؛ در غیر این صورت صحیح نبوده و مستأجر مستحقّ مال‌الاجاره نیست.

نیّت روزه مستحبی

نیّت روزه مستحبی با داشتن روزه قضا

۵۹. کسی که روزه‌ی قضای ماه رمضان بر او واجب است، نمی‌‌تواند روزه‌ی مستحبی بگیرد و چنانچه فراموش کند و روزه‌ی مستحبی بگیرد در صورتی که در اثنای روز یادش بیاید روزه مستحبی او باطل می‌‌شود حال اگر پیش از ظهر باشد می‌‌تواند نیّت روزه‌ی قضای ماه رمضان کند و روزه‌اش درست است.

۶۰. شخصی که روزه واجب بر عهده‌ اش است و قصد دارد که آن را بگیرد، ولی بر اثر پیشامدی نتواند روزه بگیرد مثلاً بعد از طلوع خورشید آماده مسافرت شد و به سفر رفت و بعد از ظهر برگشت و در بین راه هم مرتکب هیچ‌یک از مفطرات نشد، ولی وقت نیّت روزه واجب از وی فوت شد، و آن روز هم از روزهایی است که روزه در آن مستحبّ است، آیا می‌ تواند نیّت روزه مستحبّی کند یا خیر؟
ج) اگر قضای روزه ماه رمضان بر ذمّه‌ اش باشد، نیّت روزه مستحبّی حتی بعد از فوت وقت نیّت روزه واجب، از وی صحیح نیست.

نیّت روزه مستحبی به‌جای روزه قضا

۶۱. کسی که نمی‌ داند چه مقدار روزه قضا دارد و با فرض داشتن روزه قضا روزه مستحبّی بگیرد، اگر معتقد باشد که روزه قضا ندارد، آیا به عنوان روزه قضا محسوب می‌ شود؟
ج) روزه‌ هایی را که به نیّت استحباب گرفته به جای روزه قضایی که بر عهده‌ اش هست، محسوب نمی‌ شود.

۶۲. آیا پسر ارشدی که پدرش فوت نموده و روزه‌ی قضا داشته، می‌‌تواند روزه‌ی مستحبّی بگیرد؟
ج) مانع ندارد.

اضافه کردن نیّت‌های دیگر به روزه مستحبی

۶۳. به‌خاطر رسیدن به ثواب نیّت روزه کردم و همان وقت تصمیم گرفتم که چند کیلو از وزنم را کم کنم و این باعث شد که رغبت بیشتری به گرفتن روزه پیدا کنم، آیا نیّت من صحیح و خالص برای خدا بوده یا خیر؟
ج) اگر تصمیم بعدی قصد و نیّت تبعی بوده و انگیزه و غرض اصلی روزه بوده، اشکالی ندارد و الا باطل است. همچنین اگر هر کدام از آنها انگیزه به صورت ترکیبی بوده هم روزه باطل است.

مسائل متفرقه نیّت

خواب ماندن سحر

۶۴. اگر اول شب نیّت کرد که فردا روزه بگیرد و پس از آن به خواب رفت و تا بعد از اذان صبح بیدار نشد یا سرگرم کاری بود و از فرا رسیدن صبح غافل بود، و پس از آن توجه یافت، روزه‌ی او صحیح است.

۶۵. شب، قصد گرفتن روزه داشتم، اما سحر بیدار نشدم، نزدیک آفتاب از خواب بیدار شدم، آیا روزه‌ ام صحیح است؟
ج) روزه صحیح است.

نیّت روزه‌های مختلف با هم

۶۶. اگر روزه واجب نذری و روزه قضای ماه مبارک رمضان به گردنم باشد و مصادف شود با روز میلاد پیامبر اکرم(ص)، آیا برای صحّت روزه، معین کردن نیّت لازم است؟
ج) اگر روزه‌های متعدّدی از قضا و کفاره و نذر و مانند آن بر عهده‌تان باشد، واجب است که در نیّت روزه‌ای را که می‌‌خواهید بگیرید تعیین کنید؛ و روزه مستحبی هم برای کسی که روزه قضای ماه مبارک رمضان بر عهده‌اش می‌‌باشد، صحیح نیست.

خوب شدن مریض در اثنای روز ماه رمضان

۶۷. نیّت روزه مریضی که در اثنای روز ماه رمضان خوب شود چگونه است؟
ج) اگر مریض در اثنای روز ماه رمضان خوب شود، واجب نیست که نیّت روزه کند و آن روز را روزه بگیرد. ولی اگر پیش از ظهر باشد و کاری که روزه را باطل می‌‌کند از او سر نزده باشد احتیاط مستحب آن است که نیّت روزه کند و روزه بگیرد و پس از ماه رمضان باید آن روز را قضا کند.

نیّت در یوم الشک

۶۸. روزی که انسان شک دارد که آخر شعبان است یا اول ماه رمضان به چه نیّت روزه بگیرد؟
ج) روزی که انسان شک دارد که آخر شعبان است یا اول ماه رمضان (یوم الشک) واجب نیست روزه بگیرد، و اگر بخواهد روزه بگیرد نمی‌‌تواند نیّت روزه‌ی رمضان کند، بلکه می‌‌تواند قصد روزه‌ی مستحبی آخر شعبان یا روزه‌ی قضا یا مانند آن کند و اگر بعداً معلوم شود که رمضان بوده از رمضان حساب می‌‌شود و قضای آن روز لازم نیست، و اگر در اثنای روز بفهمد که ماه رمضان است باید از همان لحظه نیّت روزه‌ی رمضان کند.

روزه ما فی ‌الذمّه

۶۹. کسی که نمی‌ داند قضای روزه دارد، آیا می‌ تواند روزه ما فی‌الذمّه بگیرد؟ یعنی نیّت کند اگر روزه قضا داشته باشد، آن را به‌جا آورد؛ وگرنه به عنوان روزه مستحبّی حساب شود؟
ج) آری، با این نیّت می‌ تواند روزه بگیرد.

۷۰. تقریباً یک ماه روزه گرفته‌ ام به این نیّت که اگر روزه‌ ای بر عهده‌ ام باشد قضای آن محسوب شود و اگر روزه‌ ای بر عهده‌ ام نیست به قصد قربت مطلق باشد، آیا این یک ماه روزه به حساب روزه‌ های قضایی که بر ذمّه دارم، محسوب می‌ شود؟
ج) اگر به نیّت آن‌چه که در زمان روزه گرفتن شرعاً مأمور به آن بوده اید، اعم از روزه قضا یا مستحبّی، روزه گرفته اید و روزه قضا هم برعهده شما باشد، به عنوان روزه قضا محسوب می‌ شود.

تغییر نیّت روزه استیجاری بعد از انجام آن

۷۱. در روزه استیجاری، اگر موجر از پرداخت مبلغ قرارداد استنکاف ورزد، آیا مستأجر می‌‌تواند روزه و یا نماز را حواله شخص دیگری نماید؛ یعنی نیّت کند که آنچه به‌جا آورده قضای شخص دیگری باشد؟ و اساساً نیّت روزه که مثلاً این روزه به نیّت چه کسی باشد، آیا باید در ابتدا معیّن گردد یا می‌‌توان پس از اتمام نماز و روزه، شخص مورد نظر را معین نمود؟
ج) باید نیّت از اول معیّن باشد و پس از انجام عمل به نیّت یک فرد، قابل احاله به دیگری نیست و در فرض سؤال، ذمّه منوب‌عنه در صورت اشتغال برئ شده است. و موجر باید دین خود را بپردازد.

استمرار در نیّت

برگشتن از نیّت روزه در اثنای روز

۷۲. من در روز ماه رمضان به علّت اغوای شیطان تصمیم گرفتم روزه‌ ام را باطل کنم لکن قبل از این‌که عملی که روزه را باطل می‌ کند انجام دهم، از تصمیم خود منصرف شدم حکم روزه‌ ام چیست؟ و اگر این امر در روزه غیر ماه رمضان پیش آید چه حکمی‌ دارد؟
ج) در روزه ماه رمضان اگر در اثنای روز از نیّت روزه گرفتن بر گردد به‌طوری که قصد ادامه روزه نداشته باشد، روزه‌ اش باطل می‌ شود و قصد دوباره او برای ادامه روزه فایده ندارد، البته تا اذان مغرب باید از کاری که روزه را باطل می‌‌کند خودداری کند. امّا اگر دچار تردید شود به این معنی که هنوز تصمیم نگرفته است روزه را باطل کند، یا تصمیم بگیرد کاری را که موجب باطل شدن روزه است صورت دهد و هنوز آن را انجام نداده در این دو صورت صحّت روزه او محل اشکال است و احتیاط واجب آن است که روزه را تمام کند و بعداً هم آن را قضا نماید. هر روزه واجب معیّن دیگر ـ مانند نذر معیّن و امثال آن ـ نیز دارای همین حکم است.

۷۳. در اثنای روزه مستحبی یا واجب غیر معیّن تصمیم گرفتم روزه‌ ام را باطل کنم لکن قبل از این‌که عملی که روزه را باطل می‌ کند انجام دهم، از تصمیم خود منصرف شدم حکم روزه‌ ام چیست؟
ج) در روزه‌های مستحب و نیز روزه‌های واجب غیر معین که وجوب آن مخصوص به روز معینی نیست اگر تصمیم بر قطع روزه بگیرد ولی کاری که روزه را باطل می‌‌کند از او سر نزند و بعداً دوباره تا پیش از ظهر ـ و در مستحب تا غروب ـ نیّت روزه کند، روزه او صحیح است.

مبطلات روزه

چیزهایی که روزه را باطل می‌‌کند

۷۴. نُه چیز روزه را باطل می‌‌کند:
اول: خوردن و آشامیدن.
دوم: آمیزش جنسی.
سوم: آن‌که کاری کند که منی از او بیرون آید.(استمنا)
چهارم: دروغ بستن به خدا و پیامبر و ائمه (علیهم السلام).
پنجم: رسانیدن غبار غلیظ به حلق.
ششم: فرو بردن تمام سر در آب.
هفتم: با حال جنابت یا حیض یا نفاس به اذان صبح رسیدن.
هشتم: اماله (تنقیه) با چیزهای روان.
نهم: عمداً قی کردن. خصوصیات و احکام این نُه مورد در مسائل آینده گفته خواهد شد.
[موارد چهارم تا ششم بنابراحتیاط واجب مبطل است]

احکام هر یکی از مبطلات روزه را در ادامه میتوانید بخوانید.

خوردن و آشامیدن

ملاک خوردن وآشامیدن

۷۵. اگر روزه‌دار عمداً و آگاهانه چیزی بخورد یا بیاشامد روزه‌ی او باطل می‌‌شود خواه آن چیز از خوراکی‌ها و آشامیدنی‌های معمول باشد و خواه از چیزهای غیرخوراکی مانند کاغذ یا پارچه و امثال آن باشد و خواه زیاد یا کم باشد مانند قطره‌ی بسیار کوچک آب یا خرده‌ی کوچکی از نان.

خوردن روزه به‌خاطر مسابقه

۷۶. آیا می‌‌توان به دلیل داشتن مسابقه فوتبال و گرسنگی و تشنگی زیاد در آن روزه خود را خورد؟
ج) مورد سؤال مجوّز برای افطار محسوب نمی‌‌شود.

افطار روزه بر اثر تشنگی و گرسنگی

۷۷. اگر شخصی که در ماه رمضان روزه‌دار است، در یکی از روزها برای خوردن سحری بیدار نشود و لذا نتواند روزه را تا غروب ادامه دهد و در وسط روز حادثه‌ ای برای او اتفاق بیفتد و روزه را افطار کند، آیا کفّاره بر او واجب است؟
ج) اگر روزه را تا حدی ادامه دهد که روزه بر اثر تشنگی و گرسنگی برای او حرجی شود و در نتیجه آن را افطار نماید، فقط قضا بر او واجب است و کفّاره‌ ای ندارد.

خوردن سحری بعد از اذان صبح

۷۸. اگر در ماه رمضان برای سحری بیدار شویم وسحری بخوریم وبعد بفهمیم اذان گفته‌اند روزه قبول است یا باید روزه آن روز قضا شود؟
ج) اگر تحقیق نموده و با علم به اینکه هنوز صبح نشده خورده است و بعد فهمیده که صبح شده، روزه صحیح است و قضا ندارد.

۷۹. با توجّه به این‌که امروزه برای تنظیم کارهای روزانه از ساعت استفاده می‌‌شود و در شهرها معمولاً به دلیل ساختمان‌های بلند، دیدن طلوع فجر امکان ندارد، در صورتی که فردی با اعتماد به ساعتش که ساعت چهار را نشان می‌داده است مشغول خوردن سحری شود و بعد معلوم شود که باطری ساعت تمام شده و در واقع ساعت چهار و ربع بوده است. آیا روزه‌ی چنین فردی صحیح است؟ همچنین اگر فردی در اثر خطای چشم ساعت پنج را تصوّر کرده که ساعت چهار صبح است و مشغول خوردن سحری می‌‌شود و بعد متوجّه اشتباهش می‌‌شود و می‌‌فهمد بعد از طلوع فجر خورده است؟
ج) در هر دو صورت، اگر با اعتماد بر ساعت، اطمینان به بقاء شب داشته است و بعداً کشف خلاف شده است، روزه‌اش در ماه مبارک رمضان صحیح است.

۸۰. اگر موقعی که مشغول خوردن غذا است بفهمد صبح شده چه باید بکند؟
ج) باید لقمه را از دهان بیرون بیاورد، و اگر عمداً آن را فرو ببرد روزه‌اش باطل است.

حکم موادی که از معده وارد دهان شده در حال روزه

۸۱. گاهی اوقات انسان ترش می‌‌کند، یعنی موادی ترش مزه از معده او به فضای دهان او می‌‌آید.حال اگر روزه‌داری ترش کند و این مواد را سهواً یا عمداً قورت دهد، روزه‌اش چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر پس از آنکه به فضای دهان آمد عمداً و اختیاراً فرو برد، روزه‌اش باطل می‌‌شود ولی سهواً مبطل روزه نیست.

فرو بردن اخلاط سر و سینه در حال روزه

۸۲. هنگامی‌ که مبتلا به بیماری زکام بودم، مقداری از اخلاط سر و سینه در دهانم جمع شده بود که به جای بیرون انداختن، آن را فرو بردم، آیا روزه‌ ام صحیح است یا خیر؟ در بعضی از روزهای ماه مبارک رمضان در منزل یکی از اقوام بودم که بر اثر زکام و خجالت و حیا مجبور شدم با خاک، تیمّم بدل از غسل واجب بکنم و تا نزدیک ظهر غسل نکردم. این کار برای چند روز تکرار شد، آیا روزه‌ ام در آن روزها صحیح است یا خیر؟
ج) فرو بردن اخلاط سر و سینه ضرری به روزه نمی‌ رساند، ولی اگر به فضای دهان رسیده باشد بنا بر احتیاط واجب باید از فرو بردن آن خودداری نماید، و اما ترک غسل جنابت قبل از طلوع فجرِ روزی که می‌ خواهید روزه بگیرید و انجام تیمّم بدل از غسل به جای آن، اگر به‌خاطر عذر شرعی باشد و یا تیمّم در آخر وقت و به‌خاطر تنگی آن باشد، موجب بطلان روزه نیست و روزه شما با تیمّم صحیح است. در غیر این صورت، روزه شما در آن روزها باطل است.

فرو رفتن غذای باقی مانده بین دندان‌ها

۸۳. در یکی از روزهای ماه رمضان روزه گرفتم ولی دندان‌هایم را مسواک نزدم، و بدون این‌که باقی‌مانده غذاهای لابلای دندان‌ها را عمداً ببلعم، خودبه‌خود بلعیده شده است. آیا قضای روزه آن روز بر من واجب است؟
ج) اگر علم به وجود باقی‌مانده غذا در بین دندان‌هایتان و یا علم به رسیدن آن به حلق نداشته اید و فرو رفتن آن هم عمدی و با التفات نبوده، قضای روزه بر شما واجب نیست.

خلال کردن دندان

۸۴. خلال کردن دندان بعد از خوردن غذا برای کسی که فردایش قصد گرفتن روزه را دارد، چه حکمی‌ دارد؟
ج) خلال کردن بعد از غذا برای کسی که قصد روزه دارد واجب نیست حتی اگر احتمال دهد که خلال نکردن موجب داخل شدن غذای لابلای دندان‌ها به حلق می‌‌شود؛ و اگر بعد از آن سهواً هم غذا داخل حلق شد، روزه‌اش باطل نمی‌‌شود؛ بله اگر یقین داشته باشد که ترک آن باعث داخل شدن غذا به حلق می‌‌شود واجب است خلال کند و اگر نکرد، با فرض داخل شدن غذا به حلق بلکه مطلقاً (بنا بر احتیاط واجب) روزه‌اش باطل می‌‌شود.

مسواک با خمیر دندان

۸۵. آیا مسواک کردن با خمیر دندان، در حال روزه اشکال دارد؟ 
ج) اشکال ندارد؛ ولی باید از فرو رفتن آب دهان که آغشته با خمیر دندان و آب است جلوگیری شود.

استفاده از نخ دندان

۸۶. حکم استفاده از نخ دندان ـ که فلوراید و طعم نعنا دارد ـ در حال روزه چیست؟
ج) اگر آب دهان را فرو نبرد، اشکال ندارد.

جویدن آدامس و مکیدن کندر

۸۷. جویدن آدامس و مکیدن کندر برای روزه ‌دار چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر چیزی وارد حلق نمی‌‌شود مانعی ندارد، ولی مکیدن کُندر روزه را باطل می‌‌کند.

باطل کردن روزه با اصرار دیگری

۸۸. اگر روزه ‌دار باشم و مادرم مرا وادار به خوردن غذا یا نوشیدن کند، آیا روزه‌ ام باطل می‌ شود؟
ج) خوردن و آشامیدن روزه را باطل می‌ کند، هرچند بر اثر درخواست و اصرار شخص دیگری باشد.

انجام مبطلات روزه با اجبار دیگری

۸۹. اگر چیزی به زور وارد دهان روزه‌دار شود و یا سر او به همان صورت داخل آب گردد، آیا روزه‌ اش باطل می‌ شود؟ اگر وادار به باطل کردن روزه‌ اش شود، مثلاً به او بگویند که اگر روزه ‌ات را نخوری، ضرری به خودت یا مالت وارد می‌ سازیم، او هم برای دفع این ضرر غذا بخورد، آیا روزه‌ اش صحیح است؟
ج) روزه شخص روزه‌دار با داخل شدن چیزی در حلقش بدون اختیار و یا با فرو بردن سرش به همان صورت به زیر آب باطل نمی‌ شود، ولی اگر خودش بر اثر اکراه دیگری مرتکب مفطری شود، روزه‌ اش باطل خواهد شد.

حکم افطار سهوی

۹۰. اگر شخص روزه دار در اثر فراموشی چیزی بخورد، آیا تذکر دادن به او واجب است؟
ج) خیر، تذکر دادن به او واجب نیست.

ضرورت نوشیدن آب برای خلبان و مهمان‌دار روزه‌دار

۹۱. اگر هواپیما در ارتفاع بالا و مسیر طولانی در حال پرواز باشد و پرواز حدود دو ساعت و نیم تا سه ساعت طول بکشد، مهمان‌دار و خلبان هواپیما برای حفظ تعادل خود هر بیست دقیقه احتیاج به نوشیدن آب دارند، در این صورت آیا در ماه مبارک رمضان، کفّاره و قضای روزه بر آن‌ها واجب می‌ شود؟
ج) اگر روزه برای آن‌ها ضرر داشته باشد، جایز است که با نوشیدن آب افطار نمایند و قضای آن را به‌جا آورند و در این حالت کفّاره بر آن‌ها واجب نیست.

مضمضه و غرغره آب در حال روزه

۹۲. اگر روزه‌دار آب را به قصد رفع عطش در دهان گردانده و بیرون بریزد به‌طوری که هیچ مقداری از آب پایین نرود چه حکمی‌ دارد؟
ج) در فرض سؤال اشکال ندارد.

۹۳. آیا بعد از مضمضه کردن ـ چه برای وضو و چه غیر آن ـ در حال روزه ماه رمضان واجب است روزه‌دار سه مرتبه آب دهانش را بیرون بریزد؟
ج) چنین کاری واجب نیست. آنچه واجب است خارج کردن آب از دهان است و اگر یقین پیدا کرده که آب خارج شده چیز دیگری بر او واجب نیست.

۹۴. حکم غرغره کردن برای روزه‌ دار چیست؟
ج) اگر هنگام غرغره کردن، آب از حلق به پایین برود، روزه باطل می‌ شود.

خارج کردن زبان از دهان در حال روزه

۹۵. خارج کردن آب دهان و دوباره آن را وارد دهان کردن باطل کننده روزه است. آیا بیرون آوردن زبان هم همان حکم را دارد که اگر کسی زبانش به هر دلیلی بیرون بیاورد موجب باطل شدن روزه می‌‌شود؟
ج) صِرف این ضرری به صحّت روزه نمی‌‌زند.

احساس داخل شدن شکر در دهان در حال روزه

۹۶. وقتی در ماه رمضان به کارگاه قند و شکر می‌‌رویم، احساس می‌‌کنیم که شکر داخل دهان شده، آیا روزه‌مان باطل می‌‌شود؟
ج) صرف احساس داخل شدن آن در دهان و حتی داخل شدن در دهان بدون اینکه فرو برده شود، ضرری به صحت روزه نمی‌‌زند.

جماع (آمیزش جنسی)

روابط زناشویی روزه ‌دار

۹۷. مردی که نمی‌ تواند روزه بگیرد، آیا می‌ تواند با همسر روزه ‌دار خود نزدیکی کند؟
ج) خیر، جایز نیست.

شوخی و ملاعبه با همسر در حال روزه

۹۸. اگر مردی با همسرش در روز ماه رمضان شوخی و ملاعبه نماید، آیا به روزه‌ اش ضرر می‌ رساند؟
ج) اگر منجر به انزال منی نشود، به روزه خللی وارد نمی‌ کند.

جماع زوجین در حال روزه

۹۹. س اگر شوهر با همسر خود در ماه رمضان جماع نماید و زن نیز به آن راضی باشد چه حکمی‌ دارد؟
ج) بر هر یک از آنان حکم افطار عمدی جاری است و علاوه بر قضا، کفّاره هم بر هر دو واجب است.

جماع از روی فراموشی

۱۰۰. اگر شخص روزه دار در اثر فراموشی آمیزش جنسی کند آیا به روزه‌ اش ضرر می‌ رساند؟
ج) اگر فراموش کند که روزه است و آمیزش جنسی کند، روزه‌‌ی او باطل نمی‌‌شود، ولی هر لحظه که یادش آمد باید فوراً از حال آمیزش خارج شود وگرنه روزه‌اش باطل است.

باقی ماندن بر جنابت تا اذان صبح

۱۰۱. کسی که در شب ماه رمضان دچار جنابت است باید تا پیش از اذان صبح غسل کند. اگر جنب عمداً تا آن هنگام غسل نکند روزه‌اش باطل است. این حکم در مورد روزه‌ی قضای ماه رمضان ـ حتی در حالت غیر عمد ـ نیز جاری است.

۱۰۲. اگر در شب ماه رمضان جنب شود و بدون تعمد تا اذان صبح غسل نکند، مثل اینکه در خواب جنب شود و خواب او تا بعد از اذان صبح ادامه یابد، روزه‌اش صحیح است.

۱۰۳. کسی‌ که در بیداری جنب شده یا پس از جنب شدن در حال خواب، بیدار شده، و می‌‌داند که اگر به خواب رود، تا پیش از اذان صبح برای غسل بیدار نخواهد شد، جایز نیست قبل از غسل کردن بخوابد، و اگر خوابید و پیش از اذان غسل نکرد، روزه‌اش باطل است ولی‌ اگر احتمال می‌‌دهد که پیش از اذان صبح برای غسل بیدار خواهد شد و تصمیم بر غسل داشته باشد ولی بیدار نشود، روزه‌اش صحیح است ولی اگر دوباره خوابید و تا صبح بیدار نشد، باید قضای آن روز را به‌جا آورد.

۱۰۴. کسی‌ که در شب ماه رمضان وظیفه دارد غسل کند، اگر به دلیل تنگی وقت یا مضرّ بودن آب و امثال آن نتواند غسل کند، باید تیمم بدل از غسل به‌جا آورد.

۱۰۵. اگر در حال روزه در خواب جنب شود، روزه‌اش باطل نمی‌‌شود.

۱۰۶. اگر روزه‌‌دار در روز ماه رمضان و سایر ایام که روزه است در حال خواب جنب شد، پس از بیدار شدن واجب نیست فوراً غسل کند.

۱۰۷. زنی که از عادت ماهانه پاک شده و باید غسل کند و همچنین زنی که از نفاس (خونریزی زایمان) پاک شده و غسل بر او واجب است، اگر غسل را تا اذان صبح روز ماه رمضان تأخیر اندازد روزه‌اش باطل است.

۱۰۸. زن اگر در حال روزه دچار عادت ماهیانه و یا زایمان شد، روزه‌‌ی او باطل می‌‌شود.

جنابت عمدی در شب ماه رمضان با عدم امکان غسل

۱۰۹. کسی که آب در اختیار ندارد و یا به دلیل عذرهای دیگر غیر از تنگی وقت نمی‌ تواند غسل جنابت بکند، آیا جایز است عمداً خود را در شب‌های ماه مبارک رمضان از طریق حلال جنب کند؟
ج) اگر وظیفه او تیمّم باشد و بعد از این‌که خود را جنب کرده، وقت کافی برای تیمّم داشته باشد، این کار برای وی جایز است.

تیمّم در تنگی وقت با ترک عمدی غسل

۱۱۰. کسی که پیش از اذان صبح، با حالت احتلام از خواب بیدار می‌ شود، آیا می‌ تواند تا نزدیک اذان، غسل نکند و تیمّم کند؟
ج) اگر غسل را به تأخیر اندازد تا جایی که وقت تنگ شود، گناه کرده است. در این صورت باید پیش از اذان صبح، تیمّم کند و روزه او صحیح است.

۱۱۱. اگر فرد جنب در ماه رمضان عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود و با تیمم وارد صبح شود حکم روزه‌اش چیست؟
ج) روزه‌اش صحیح است گرچه در فرض سؤال مرتکب معصیت شده است.

غفلت روزه‌دار از غسل جنابت قبل از اذان صبح

۱۱۲. اگر غسل جنابت برای روزه ماه رمضان یا روزه‌ های دیگر فراموش شود و در اثناء روز به یاد انسان بیفتد، چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر در روزه ماه رمضان غسل جنابت را در شب تا طلوع فجر فراموش کند و با حالت جنابت صبح نماید، روزه‌ اش باطل است و احوط این است که قضای روزه ماه رمضان هم در این حکم به آن ملحق شود. ولی در سایر روزه‌ ها، روزه بر اثر آن باطل نمی‌ شود.

غفلت از احتلام قبل از اذان صبح

۱۱۳. شخصی در ماه مبارک رمضان قبل از اذان صبح بیدار شده و متوجه محتلم شدن خود نشده و دوباره خوابیده و در اثنای اذان صبح بیدار شده و علم به جنابت خود پیدا می‌ کند و یقین دارد که احتلامش قبل از اذان صبح بوده است، روزه او چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر پیش از اذان صبح متوجه احتلام خود نشده است، روزه‌ اش صحیح است.

شک در احتلام در شب ماه رمضان

۱۱۴. اگر مکلّف در شب ماه رمضان قبل از فجر شک کند که محتلم شده یا نه، ولی به شک خود اعتنا نکند و دوباره بخوابد و بعد از اذان صبح بیدار شود و متوجه گردد که قبل از طلوع فجر محتلم شده است، چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر بعد از بیداری اول اثری از احتلام در خود مشاهده نکند، بلکه فقط احتمال آن را بدهد و چیزی بر او کشف نشود و تا بعد از اذان بخوابد، روزه‌ اش صحیح است، هرچند بعد از آن معلوم شود که احتلام او مربوط به قبل از اذان صبح است.

روزه در صورت بقا بر جنابت تا اذان صبح

۱۱۵. اگر فردی به سبب برخی از مشکلات تا اذان صبح بر جنابت باقی بماند، آیا روزه گرفتن در آن روز برای او جایز است؟
ج) در غیر ماه رمضان و قضای آن اشکال ندارد، ولی نسبت به روزه ماه رمضان تفصیل دارد اگر معذور از غسل است، تیمّم کردن بر او واجب است و اگر تیمّم هم نکند، روزه‌ اش صحیح نیست.

۱۱۶. آیا جایز است شخص جنب بعد از طلوع آفتاب غسل جنابت نماید و روزه قضا یا مستحبّ بگیرد؟
ج) اگر عمداً تا طلوع فجر بر جنابت باقی بماند، روزه ماه رمضان و قضای آن از او صحیح نیست، ولی اقوی صحّت روزه‌ های دیگر به‌خصوص روزه مستحبّی است.

خوابیدن شخص جنب تا اذان صبح

۱۱۷. اگر مکلّف در شب ماه رمضان قبل از اذان صبح بیدار شود و ببیند که محتلم شده است و دوباره پیش از اذان صبح به امید این‌که برای غسل کردن بیدار می‌ شود بخوابد و تا بعد از طلوع آفتاب در خواب بماند و غسل خود را تا اذان ظهر به تأخیر بیندازد و بعد از اذان ظهر غسل کرده و نماز ظهر و عصر بخواند، روزه آن روز او چه حکمی‌ دارد؟
ج) در فرض سؤال که خوابِ اول است روزه‌اش صحیح است ولی اگر دوباره خوابید و تا صبح بیدار نشد باید قضای آن روز را به‌جا آورد.

۱۱۸. سال قبل در سحر ماه رمضان غسل جنابت بر من واجب شد و وقتی بیدار شدم با خود گفتم صبر می‌‌کنم تا وقت تنگ شود آنگاه تیمّم به نیابت از غسل می‌‌کنم ولی خوابم برد و بیدار نشدم تکلیف من چیست؟
ج) اگرچه بنا داشتید به وظیفه خود در تنگی وقت عمل کنید، لکن قضای آن روز بر شما واجب است بلی اگر وظیفه شما تیمَم بوده باشد و تصمیم بر تیمّم هم قبل از فجر داشته باشید لکن خوابتان برده باشد، در خواب اول روزه صحیح است.

فرا رسیدن وقت اذان در حین غسل واجب

۱۱۹. اگر فرد جنب نزدیک اذان صبح از خواب بیدار شده و اقدام به غسل نماید اما قبل از اتمام غسل اذان گفته شود، روزه او چه حکمی‌ پیدا می‌‌نماید؟
ج) اگر با علم یا گمان به اینکه وقت برای غسل دارد، شروع به غسل کرده، کفایت می‌‌کند و روزه‌اش صحیح است.

۱۲۰. اگر قبل از اذان صبح شروع به غسل کنم ولی در اثنای غسل، وقت اذان صبح فرا برسد، (مثلاً در حال شستن سر و گردن یا نیمه راست هستم که اذان شروع شود) آیا روزه‌ام صحیح است؟
ج) اگر اعتقاد داشته‌اید که وقت برای غسل دارید، روزه‌تان صحیح است.

ترک غسل و باقی‌ماندن بر جنابت از روی خجالت

۱۲۱. ما در منطقه سردسیری زندگی می‌ کنیم که نه حمام دارد و نه مکانی برای استحمام، وقتی در ماه مبارک رمضان به حالت جنابت از خواب بیدار می‌ شویم، با توجه به این‌که غسل کردن جوانان در نیمه شب در برابر مردم با آب مشک یا حوض عیب شمرده می‌ شود و آب هم در آن وقت سرد است، تکلیف ما برای روزه فردا چیست؟ آیا تیمّم جایز است؟ در صورتی که غسل نکند، افطار کردن روزه آن روز چه حکمی‌ دارد؟
ج) مجرد مشقّت یا عیب شمرده شدن اغتسال جوانان در نیمه شب، عذر شرعی محسوب نمی‌ شود، بلکه مادامی‌ که غسل، حرجی و موجب ضرر برای مکلّف نشود، غسل کردن به هر صورتی که امکان دارد واجب است، و در صورت حرج یا ضرر باید قبل از طلوع فجر تیمّم کند و با تیمّم بدل از غسل جنابت پیش از طلوع فجر روزه‌ اش صحیح است، و اگر تیمّم نکند روزه‌ اش باطل است، ولی امساک در طول روز بر او واجب می‌ باشد.

۱۲۲. شخصی در ماه رمضان در جایی مهمان شد و شب را در آن منزل خوابید و در نیمه‌ های شب محتلم گردید و چون مهمان بود و با خود لباسی نداشت، برای فرار از روزه، تصمیم گرفت بعد از طلوع فجر مسافرت نماید، لذا بعد از طلوع فجر بدون این‌که چیزی بخورد به قصد مسافرت، حرکت نمود. سؤال این است که آیا قصد سفر توسط او موجب سقوط کفّاره هست یا خیر؟
ج) اگر با حالت جنابت از خواب بیدار شود و علم به جنب بودن خود داشته باشد و قبل از فجر اقدام به غسل یا تیمّم نکند، مجرد قصد سفر در شب و یا مسافرت در روز برای سقوط کفّاره از او کافی نیست.

۱۲۳. در بعضی از روزهای ماه مبارک رمضان در منزل یکی از اقوام بودم که بر اثر زکام و خجالت و حیا مجبور شدم با خاک، تیمّم بدل از غسل واجب بکنم و تا نزدیک ظهر غسل نکردم. این کار برای چند روز تکرار شد، آیا روزه‌ ام در آن روزها صحیح است یا خیر؟
ج) ترک غسل جنابت قبل از طلوع فجرِ روزی که می‌ خواهید روزه بگیرید و انجام تیمّم بدل از غسل به جای آن، اگر به‌خاطر عذر شرعی باشد و یا تیمّم در آخر وقت و به‌خاطر تنگی آن باشد، موجب بطلان روزه نیست و روزه شما با تیمّم صحیح است. در غیر این صورت، روزه شما در آن روزها باطل است.

جهل در وجوب یا کیفیت غسل جنابت

روزه جاهل به وجوب غسل یا کیفیت آن

۱۲۴. کسی که به سن تکلیف رسیده ولی جاهل به وجوب غسل و کیفیت آن بوده و بعد از گذشت مدتی در حدود ده سال متوجه مسأله تقلید و وجوب غسل بر او شده است، چه حکمی‌ دارد؟ وظیفه او نسبت به قضای نمازها و روزه‌ های گذشته‌ اش چیست؟
ج) قضای نمازهایی که در حال جنابت خوانده، بر او واجب است، و همچنین قضای روزه هم در صورتی که می‌ دانسته جنب است، ولی جاهل به وجوب غسل بر جنب برای روزه گرفتن بوده، بر او واجب است.

۱۲۵. اگر شخصی در حال جنابت چند روز روزه بگیرد و نداند که طهارت از جنابت شرط صحّت روزه است، آیا کفّاره روزه‌ هایی که در حال جنابت گرفته بر او واجب است یا این‌که قضای آن‌ها کافی است؟
ج) در فرض مرقوم قضا کفایت می‌ کند.

۱۲۶. جوانی بر اثر نادانی قبل از چهارده سالگی و بعد از آن، اقدام به استمنا می‌ کرده که بر اثر آن از او منی خارج می‌ شده، ولی نمی‌ دانسته که خروج منی باعث جنابت می‌ شود و باید برای نماز و روزه غسل کند، تکلیف او چیست؟ آیا برای مدتی که استمنا می‌ کرده و منی از او خارج می‌ شده، غسل بر او واجب است؟ آیا نماز و روزه‌ های او از گذشته تا حال که در حال جنابت انجام گرفته باطل بوده و قضای آن‌ها واجب است؟
ج) برای هرچند بار خروج منی اگر تا به حال غسل نکرده است یک غسل جنابت کافی است، و باید همه نمازهایی را که یقین دارد در حال جنابت خوانده است، قضا نماید. و اگر این عمل در شب‌های ماه رمضان انجام گرفته و جاهل به موضوع جنابت بوده، روزه‌ های او قضا ندارد و محکوم به صحّت است. ولی اگر عالم به خروج منی و جنابت بوده و نمی‌ دانسته که برای صحّت روزه، غسل بر او واجب است، باید روزه همه روزهایی را که در حال جنابت گرفته است قضا نماید.

۱۲۷. آیا جماع از نشانه‌ های بلوغ محسوب می‌ شود و با انجام آن، تکالیف شرعی واجب می‌ گردند؟ و اگر فردی از آن آگاهی نداشته باشد و چندین سال بگذرد، آیا غسل جنابت بر او واجب می‌ شود؟ و آیا اگر اعمال مشروط به طهارت مانند نماز و روزه را قبل از غسل جنابت انجام بدهد، آن اعمال باطل هستند و قضای آن‌ها واجب است؟
ج) مجرّد جماع بدون انزال و خروج منی از نشانه‌ های بلوغ نیست، ولی باعث جنابت می‌ شود و واجب است هنگام رسیدن به سن بلوغ غسل کند و تا زمانی که یکی از نشانه‌ های بلوغ در فردی تحقق پیدا نکرده، شرعاً حکم به بلوغ او نمی‌ شود و مکلف به احکام شرعی نیست و کسی که در کودکی بر اثر جماع جنب شده و سپس بعد از رسیدن به سن بلوغ، بدون انجام غسل جنابت نماز خوانده و روزه گرفته، واجب است نمازهای خود را اعاده کند، ولی در صورتی که جهل به جنابت داشته، قضای روزه‌ هایش واجب نیست.

روزه انجام شده با غسل باطل

۱۲۸. من غسل جنابت را به این ترتیب انجام می‌ داده‌ ام که ابتدا سمت راست بدن بعد سر و سپس قسمت چپ بدن را می‌ شستم. در سؤال و تحقیق در این زمینه هم کوتاهی کرده‌ ام، نماز و روزه‌ ام چه حکمی‌ دارند؟
ج) غسل به کیفیت مذکور باطل است و موجب رفع حدث نمی‌ شود. لذا نمازهایی که با چنین غسلی خوانده شده، باطل و قضای آن‌ها واجب است. ولی روزه‌ ها با فرض این‌که معتقد به صحّت غسل به‌صورت مذکور بوده‌ اید و بقای شما بر جنابت، عمدی نبوده است، محکوم به صحّت است.

۱۲۹. شخصی بر اثر جهل به حکم شرعی، مدتی ترتیب را در غسل رعایت نکرده است، نماز و روزه او چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر غسل را به نحوی انجام داده که شرعاً باطل است، قضای نمازهایی که در این حالت با حدث اکبر خوانده، واجب است. ولی روزه‌ اش، اگر در آن هنگام اعتقاد به صحّت غسل خود داشته، محکوم به صحّت است.

۱۳۰. در حدود ۲ سال پیش در رساله چند مرجع، فتوای حضرت آقا در مورد رعایت ترتیب بین راست و چپ در غسل را این‌گونه یافتم که این رعایت بنا بر احتیاط واجب است. آن احتیاط را به مرجع دیگری که رعایت ترتیب را احتیاط مستحب می‌‌دانست، عدول کردم. حالا فهمیدم که فتوای آقا وجوب رعایت ترتیب است، تکلیف من نسبت به نماز و روزه‌هایم در طول این دو سال چگونه است؟
ج) نماز و روزه‌های گذشته محکوم به صحّت است.

روزه با یقین به بطلان یکی از غسل‌های جنابت

۱۳۱. اگر شخصی در ماه مبارک رمضان سه بار غسل جنابت کند، مثلاً در روزهای بیستم، بیست و پنجم و بیست و هفتم غسل نماید، و بعد یقین کند که یکی از آن غسل‌ها باطل بوده است، نماز و روزه او چه حکمی‌ دارد؟
ج) روزه‌ اش صحیح است، ولی بنا بر احتیاط، قضای نمازها به‌طوری که یقین به فراغت ذمّه پیدا کند، واجب است.

روزه در صورت غسل با آب نجس

۱۳۲. اگر شخصی در ماه مبارک رمضان با آب نجس غسل کند و بعد از یک هفته متوجه شود که آن آب نجس بوده است، نماز و روزه او در این مدت چه حکمی‌ دارد؟
ج) نمازش باطل و قضای آن واجب است، ولی روزه‌ های او محکوم به صحّت است.

وظیفه جنب با احتمال خروج منی در حال روزه

۱۳۳. شخصی مبتلا به بیماری بیرون آمدن مستمر قطرات بول به‌صورت موقت است، یعنی بعد از بول کردن، به مدت یک ساعت یا بیشتر قطرات آن از او خارج می‌ گردد. با توجه به این‌که وی در بعضی از شب‌ها جنب شده و گاهی یک ساعت قبل از اذان بیدار می‌ شود و احتمال می‌ دهد که بعد از آن منی با قطرات بول خارج شود، نسبت به روزه‌ اش چه تکلیفی دارد؟ وظیفه او برای این‌که با طهارت داخل وقت شود، چیست؟
ج) اگر قبل از اذان صبح، غسل جنابت و یا تیمّم بدل از آن انجام داده، روزه او صحیح است، هرچند بعد از آن بدون اختیار از او منی خارج شود.

استمنا (خود ارضایی)

۱۳۴. اگر روزه‌‌دار عمداً کاری کند که منی از او بیرون بیاید, روزه‌اش باطل می‌‌شود.

کفاره استمنا در حال روزه

۱۳۵. اگر مکلّف علم داشته باشد به این‌که استمنا روزه را باطل می‌ کند، ولی عمداً آن را انجام دهد، آیا کفّاره جمع بر او واجب می‌ شود؟
ج) اگر عمداً استمنا کند و منی هم از او خارج شود، کفّاره جمع بر او واجب نمی‌ شود لکن احتیاط مستحبّ آن است که کفّاره جمع بپردازد.

عادت به استمنا و حکم روزه

۱۳۶. شخصی چندین سال عادت به 
استمنا در ماه رمضان و غیر آن داشته است، نماز و روزه او چه حکمی‌ دارد؟
ج) استمنا مطلقاً حرام است و اگر منجر به خروج منی شود، موجب غسل جنابت هم می‌ شود، و اگر این عمل در حال روزه در روز ماه رمضان صورت بگیرد، در حکم افطار عمدی با حرام است، و اگر نماز و روزه را با حالت جنابت و بدون غسل و تیمّم انجام دهد، نماز و روزه‌ اش باطل و قضای آن‌ها واجب است.

جنابت روزه‌دار با نگاه به صحنه شهوت انگیز

۱۳۷. شخص روزه ‌داری در ماه رمضان به صحنه شهوت انگیزی نگاه کرده و جنب شده است. آیا با این کار روزه‌ اش باطل می‌ شود؟
ج) اگر نگاه‌کردن او به قصد انزال بوده و یا می‌ دانسته که اگر به آن منظره نگاه کند، جنب می‌ شود و یا عادت او بر این بوده است و در عین حال عمداً نگاه کرده و جنب شده، حکم جنابت عمدی را دارد یعنی هم قضا بر عهده او می‌ باشد و هم کفّاره.

جنابت روزه‌دار بر اثر صحبت با نامحرم

۱۳۸. در ماه مبارک رمضان بدون وجود هیچ‌یک از آثار استمنا فقط بر اثر حالتی که هنگام مکالمه تلفنی با یک زن نامحرم در خود احساس کردم مایع منی از من خارج شد، با توجه به این‌که مکالمه با او به قصد لذت نبوده، آیا روزه‌ ام باطل است یا خیر؟ در صورت بطلان، آیا کفّاره هم بر من واجب است یا خیر؟
ج) اگر خروج منی بر اثر صحبت با یک زن جزء عادت‌ های قبلی شما نبوده و به‌طور غیرارادی از شما خارج شده است، موجب بطلان روزه نمی‌ شود و چیزی هم بر اثر آن بر شما واجب نیست.

احتلام در حال روزه

۱۳۹. محتلم شدن در روز (خروج منی در حال خواب) روزه را باطل نمی‌‌کند، و هر گاه روزه‌‌دار بداند که اگر در روز بخوابد محتلم می‌‌شود، لازم نیست از خواب خود جلوگیری کند.

۱۴۰. اگر روزه‌‌دار در حال بیرون آمدن منی از خواب بیدار شود، واجب نیست از آن جلوگیری کند.

۱۴۱. اگر شخص روزه‌‌داری در ماه مبارک رمضان بعد از نماز صبح یا ظهر بخوابد و در خواب به صورت غیر عمد محتلم شود تکلیف چیست؟ آیا روزه آن شخص باطل می‌‌شود؟
ج) روزه‌اش صحیح است.

احتلام روزه‌دار و بیدار شدن بعد از اذان صبح

۱۴۲. اگر شخصی قبل از اذان صبح یا بعد از آن بخوابد و در خواب جنب شده و بعد از اذان بیدار شود، چه مدتی برای غسل کردن وقت دارد؟
ج) در فرض سؤال، جنابت به روزه آن روز او ضرر نمی‌ زند، ولی واجب است که برای نماز غسل کند و می‌ تواند غسل را تا وقت نماز به تأخیر بیندازد.

احتلام بعد از فجر در ماه رمضان

۱۴۳. اگر بعد از نماز فجر در ماه رمضان محتلم شوم چه باید بکنم؟
ج) روزه صحیح است و برای نماز ظهر باید غسل کنید.

دروغ بستن به خدا و پیامبران و معصومین (علیهم السلام)

۱۴۴. دروغ بستن به خدا و پیامبران و معصومین (علیهم السلام) بنابر احتیاط، موجب باطل شدن روزه می‌‌شود، هر چند بعداً توبه کند و بگوید که دروغ بسته است.

دروغ بستن بر فاطمه زهرا (سلام الله علیها)

۱۴۵. آیا دروغ بستن بر فاطمه زهرا (سلام الله علیها) روزه را باطل می‌‌کند؟
ج) بله، بنا بر احتیاط واجب مبطل روزه است.

نسبت دادن حدیث کسا به حضرت زهرا (سلام الله علیها)

۱۴۶. آیا حدیث شریف کساء را که از حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) نقل شده، حدیث معتبری می‌ دانید؟ آیا نسبت ‌دادن آن در حالت روزه به حضرت زهرای مرضیه (سلام الله علیها) جایز است؟
ج) اگر نسبت دادن آن به‌صورت حکایت و نقل از کتاب‌هایی باشد که آن را نقل کرده‌ اند، اشکال ندارد.

خواندن دعا در ماه رمضان با شک در صحت آن

۱۴۷. دعاهایی مخصوص ماه رمضان به‌صورت دعای روز اول و روز دوم تا آخر ماه وارد شده است، قرائت آن‌ها در صورت شک در صحّت ‌شان چه حکمی‌ دارد؟
ج) به هر حال اگر قرائت آن‌ها به قصد رجاء ورود و مطلوبیت باشد، اشکال ندارد.

رساندن غبار غلیظ به حلق

روزه‌‌دار بنابر احتیاط واجب باید غبار غلیظ را ـ مانند غباری که از جارو کردنِ زمین خاکی بر می‌‌خیزد ـ فرو ندهد، همچنین دود سیگار و دیگر دخانیات بنابر احتیاط واجب روزه را باطل می‌‌کند.

فرو بردن غبار برای روزه‌دار

۱۴۸. من در معدن آهن کار می‌ کنم که طبیعت آن اقتضا می‌ کند هر روز داخل معدن شده و در آن کار کنم و هنگام استفاده از ابزار کار غبار وارد دهانم می‌ شود، بقیه ماه‌های سال هم به همین صورت بر من می‌ گذرد، تکلیف من چیست؟ آیا روزه من در این حالت صحیح است؟
ج) فرو بردن غبار غلیظ هنگام روزه بنا بر احتیاط واجب موجب باطل شدن آن است و باید از آن پرهیز نمود، ولی مجرد داخل شدن غبار در دهان و بینی بدون این‌که به حلق برسد، روزه را باطل نمی‌ کند.

روزه معتادین به سیگار

۱۴۹. من معتاد به سیگار هستم و در ماه مبارک رمضان هر چه تلاش می‌ کنم که تندخو نباشم نمی‌ توانم و همین باعث ناراحتی زیاد افراد خانواده‌ ام شده است و خودم هم از وضعیت دشوارم رنج می‌ برم، تکلیف من چیست؟
ج) روزه ماه مبارک رمضان بر شما واجب است و بنا بر احتیاط واجب جایز نیست در حال روزه سیگار بکشید، و نباید بدون دلیل با دیگران تند برخورد کنید.

۱۵۰. آیا کسی که معتاد به سیگار است و باید در روز حتماً چند سیگار بکشد می‌‌تواند روزه بگیرد و روزه او صحیح است؟
ج) بنابر احتیاط واجب روزه‌‌دار باید از دود‌های انواع دخانیات خودداری نماید و در صورت اضطرار وجوب روزه ساقط نیست.

استعمال دخانیات و مواد مخدر

۱۵۱. حکم استعمال دخانیات مانند سیگار در حال روزه چیست؟
ج) احتیاط واجب آن است که روزه‌ دار از دودهای انواع دخانیات و نیز مواد مخدّری که از راه بینی یا زیر زبان جذب می‌ شود خودداری کند.

استعمال «ناس» در حال روزه

۱۵۲. آیا ماده «ناس» که از توتون و غیر آن ساخته می‌ شود و برای چند دقیقه زیر زبان گذاشته شده و سپس از دهان بیرون انداخته می‌ شود، مبطل روزه است یا خیر؟
ج) احتیاط واجب آن است که روزه دار از انواع دخانیات و نیز مواد مخدّری که از راه بینی یا زیر زبان جذب می شود خودداری کند.

فرو بردن سر در آب

۱۵۳. اگر روزه‌‌دار عمداً تمام سر را در آب فرو ببرد، بنابر احتیاط واجب روزه‌اش باطل است و باید روزه‌ی آن روز را قضا کند.

۱۵۴. در حکم مسأله‌ی قبل فرقی نیست میان این‌که در هنگام فرو بردن سر در آب، بدن او نیز در آب باشد یا این‌که بدن او در بیرون باشد و فقط سر را در آب فرو ببرد.

۱۵۵. اگر نصف سر را در آب فرو ببرد و سپس بیرون بیاورد و نصف دیگر سر را در آب فرو کند، روزه‌اش باطل نمی‌‌شود.

۱۵۶. اگر تمام سر زیر آب برود ولی مقداری از موها بیرون بماند، روزه‌اش باطل می‌‌شود.

۱۵۷. اگر شک کند که تمام سر زیر آب رفته یا نه، روزه‌اش صحیح است.

۱۵۸. اگر روزه‌‌دار بی‌اختیار در آب بیفتد و تمام سر او را آب بگیرد روزه‌اش باطل نمی‌‌شود ولی باید فوراً سر را از زیر آب خارج کند و همچنین اگر فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو ببرد، روزه‌‌ی او باطل نمی‌‌شود، ولی هر گاه یادش آمد باید فوراً سر را بیرون بیاورد.

فرو بردن سر در آب مضاف

۱۵۹. آیا فرو بردن سر در آب مضاف مبطل روزه است؟
ج) مبطل نیست مگر در گلاب که احتیاط واجب آن است که سر را در آن فرو نبرد.

فرو رفتن در آب با لباس غواصی

۱۶۰. کسی که با پوشیدن لباس مخصوص (مانند لباس غواصی) بدون این‌که بدنش خیس شود، در آب فرو رود، روزه‌ اش چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر لباس به سر او چسبیده باشد، صحّت روزه‌ اش محل اشکال است و بنا بر احتیاط وجوبی قضای آن لازم است.

ریختن آب بر سر

۱۶۱. از لثه شخص روزه داری خون زیادی خارج می‌ شود، آیا روزه‌ اش باطل می‌ شود؟ آیا برای او ریختن آب با ظرف بر سرش جایز است؟
ج) با خروج خون از لثه تا آن را فرو نبرده است، روزه باطل نمی‌ شود. همچنین ریختن آب بر روی سر توسط ظرف و مانند آن به صحّت روزه ضرر نمی‌ رساند.

غسل ارتماسی روزهدار بر اثر فراموشی

۱۶۲. اگر شخص روزه‌‌دار جنب باشد و تا قبل از اذان ظهر متوجه آن نشود و پس از آن غسل ارتماسی نماید، آیا روزه‌ اش باطل می‌ شود؟ و اگر بعد از غسل متوجه شود که در حال روزه غسل ارتماسی نموده است، آیا قضای آن واجب است؟
ج) اگر غسل ارتماسی بر اثر فراموشی و غفلت از روزه‌‌دار بودن باشد، غسل و روزه او صحیح است و قضای روزه‌ اش بر او واجب نیست.

اماله کردن

۱۶۳. اماله کردن* با چیز روان، اگر چه از روی ناچاری و برای معالجه باشد، روزه را باطل می‌‌کند.

استفاده بانوان از شیاف

۱۶۴. داروهای مخصوصی برای معالجه بعضی از بیماری‌ های زنان وجود دارد (شیافهای روغنی) که در داخل بدن گذاشته می‌ شود، آیا استفاده از آن موجب بطلان روزه می‌ شود؟
ج) استفاده از آن داروها به روزه ضرر نمی‌ رساند.

۱۶۵. زن متأهلی هستم، در ماه رمضان باردار بوده و روزه‌داری برایم سخت بود، طبق توصیه‌ای اکثر روزهای ماه مبارک رمضان از شیاف استفاده کردم. آیا قضای این روزها را باید به‌جا آورم یا خیر؟
ج) اگر شیاف به‌صورت جامد بوده مانعی نداشته و قضای روزه‌ها واجب نیست.

  • داخل کردن داروی مایع در بدن، از طریق مخرج غائط، با ابزار مخصوص

قی (استفراغ) کردن

۱۶۶. هرگاه روزه‌‌دار عمداً قَی کند اگر چه به‌واسطه‌ی بیماری و مانند آن ناچار به این کار باشد، روزه‌اش باطل می‌‌شود ولی اگر سهواً یا بی‌اختیار قی کند اشکال ندارد.

۱۶۷. اگر در هنگام آروغ زدن چیزی در دهانش بیاید باید آن را بیرون بریزد و اگر بی‌اختیار فرو رود روزه‌اش صحیح است.

قی کردن در حالت تهوع

۱۶۸. اگر روزه‌دار به جهت حالت تهوّع، قَی کند؛ روزه‌ اش چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر بی‌اختیار باشد، اشکال ندارد؛ ولی اگر از روی عمد باشد، روزه را باطل می‌ کند.

برخی احکام چیزهای باطل کننده‌ی روزه

۱۶۹. باطل شدن روزه بوسیله‌ی کارهایی که گفته شد (خوردن، آشامیدن و…) در صورتی است که این کارها را انسان عمداً و از روی اختیار بکند، ولی اگر از روی عمد و اختیار نباشد، مثل اینکه پایش بلغزد و در آب فرو رود، یا از روی فراموشی غذا بخورد، یا به زور چیزی در گلوی او بریزد، روزه‌اش باطل نمی‌‌شود.

۱۷۰. اگر روزه‌‌دار را مجبور کنند که خودش غذا بخورد، مثل این‌که بگویند اگر نخوری به جان یا مال تو صدمه می‌‌زنیم و او خودش برای جلوگیری از ضرر غذا بخورد، روزه‌اش باطل می‌‌شود.

۱۷۱. اگر روزه‌‌دار سهواً یکی از کارهایی را بکند که موجب باطل شدن روزه است و سپس به خیال اینکه روزه‌اش باطل شده، عمداً بار دیگر یکی‌ از آن کارها را انجام دهد، روزه‌ی او باطل می‌‌شود.

استعمال عطر در حال روزه

۱۷۲. استعمال عطر برای روزه ‌دار، در ماه رمضان چه حکمی‌ دارد؟
ج) استعمال عطر برای روزه‌ دار مستحب است؛ ولی بو کردن گیاهان معطّر مکروه است.

احکام پزشکی روزه

منع پزشک

ملاک اعتبارِ منع پزشک از روزه

۱۷۳. اگر پزشک شخصی را از روزه گرفتن منع کند آیا با توجه به این‌که بعضی از پزشکان اطلاعی از مسائل شرعی ندارند، عمل به گفته او واجب است؟
ج) اگر مکلّف از گفته پزشک یقین پیدا کند که روزه برای او ضرر دارد و یا از گفته وی یا منشأ عقلایی دیگری برای او خوف از ضرر حاصل شود، روزه گرفتن برای او واجب نیست، بلکه جایز هم نیست.

منع پزشک غیر امین

۱۷۴. بعضی از پزشکان که به مسائل شرعی ملتزم نیستند، بیماران را از روزه گرفتن به دلیل ضرر داشتن منع می‌ کنند، آیا گفته این پزشکان حجت است یا خیر؟
ج) اگر پزشک امین نباشد و گفته او هم اطمینان آور نباشد و باعث خوف ضرر نشود، گفته او اعتباری ندارد و در غیر این صورت نباید روزه بگیرد.

روزه با وجود منع پزشک

۱۷۵. چشم پزشک مرا از روزه گرفتن منع کرده و گفته است که به علت ناراحتی چشم به هیچ وجه نباید روزه بگیرم، ولی من به گفته او توجه نکرده و شروع به روزه گرفتن کردم که باعث بروز مشکلاتی برای من در اثنای ماه رمضان شد. به‌طوری که در بعضی از روزها هنگام عصر احساس ناراحتی می‌ کنم، لذا متحیّر و مردّد هستم بین این‌که روزه نگیرم و یا ناراحتی‌ ام را تحمل کرده و روزه را تا غروب ادامه دهم. سؤال این است که آیا اصولاً روزه گرفتن بر من واجب است؟ و در روزهایی که روزه می‌ گیرم و نمی‌ دانم قدرت ادامه آن را تا غروب دارم یا نه، آیا روزه‌ ام را ادامه دهم؟ و نیّت من چگونه باید باشد؟
ج) اگر از گفته پزشک متدیّن و امین اطمینان حاصل کنید که روزه برای چشم شما ضرر دارد و یا خوف ضرر داشته باشید، روزه گرفتن برای شما واجب نبوده و بلکه جایز هم نیست، و با خوف ضرر نیّت روزه صحیح نیست و در صورت عدم خوف ضرر نیّت روزه اشکال ندارد، ولی صحّت روزه متوقف بر این است که برای شما واقعاً ضرر نداشته باشد.

۱۷۶. در سال گذشته توسط پزشک متخصص موردعمل جراحی کلیه قرار گرفتم. وی مرا از گرفتن روزه تا آخر عمر منع نمود، ولی در حال حاضر هیچ مشکل و دردی احساس نمی‌ کنم و حتی به‌طور طبیعی غذا می‌ خورم وآب می‌ نوشم و هیچ‌یک از عوارض بیماری را هم حس نمی‌ کنم، وظیفه من چیست؟
ج) اگر خود شما از ضرر روزه خوف ندارید و حجت شرعی هم بر آن ندارید، واجب است روزه ماه رمضان را بگیرید.

روزه نگرفتن به دستور پزشک و کشف خلاف

۱۷۷. اگر پزشک به بیماری بگوید که روزه برای شما ضرر داد و او هم روزه نگیرد، ولی بعد از چند سال بفهمد که روزه برای وی ضرر نداشته و پزشک در تشخیص خود اشتباه کرده است، آیا قضا و کفّاره بر او واجب است؟
ج) اگر از گفته پزشک متخصص و امین و یا از منشأ عقلایی دیگر، خوف از ضرر پیدا کند و روزه نگیرد، فقط قضا بر او واجب است.

ترس از ضرر

ملاک تشخیص روزه‌ی ضرری

۱۷۸. مادرم به بیماری شدیدی مبتلاست و پدرم نیز از ضعف جسمانی رنج می‌ برد و در عین حال هر دو روزه می‌ گیرند که گاهی مشخص است که روزه باعث تشدید بیماری آن‌ها می‌ شود، تا کنون نتوانسته‌ ام آن‌ها را قانع کنم که لااقل هنگام شدت بیماری روزه نگیرند. خواهشمندیم ما را در مورد حکم روزه آن‌ها راهنمایی فرمایید.
ج) ملاک تأثیر روزه در ایجاد بیماری یا تشدید آن و عدم قدرت بر روزه گرفتن تشخیص خود روزه‌دار نسبت به خودش است و اگر بداند روزه برای او ضرر دارد یا خوف ضرر داشته باشد و در عین حال بخواهد روزه بگیرد، روزه گرفتن برای وی حرام است.

افطار روزه به‌خاطر ترس از ضرر

۱۷۹. اگر فردی به‌خاطر عذری قوی، پنجاه درصد احتمال دهد که روزه بر او واجب نیست و به همین دلیل روزه نگیرد، ولی بعداً معلوم شود که روزه بر او واجب بوده، از جهت قضا و کفّاره چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر افطار عمدی روزه ماه مبارک رمضان به مجرد احتمال عدم وجوب روزه بر وی باشد، در فرض سؤال علاوه بر قضا، کفّاره هم بر او واجب است. اما اگر افطار به علت ترس از ضرر باشد و ترس هم منشأ عقلایی داشته باشد، کفّاره واجب نیست، ولی قضا بر او واجب است.

روزه بیماران خاص

روزه بیمار کلیوی

۱۸۰. اینجانب بخاطر سنگ ساز بودن کلیه‌هایم به توصیه دکتر متخصص نباید روزه بگیرم ولی دلم نمی‌‌آید که روزه‌ام را افطار کنم با توجه به اینکه صرفاً با نوشیدن سه لیوان آب در یک یا سه نوبت عذرم برطرف می‌‌شود آیا با این وضعیت می‌‌توانم روزه‌ام را ادامه بدهم؟

ج) اگر جلوگیری از بیماری کلیه مستلزم نوشیدن آب یا سایر مایعات در طول روز باشد، روزه گرفتن بر شما واجب نیست و بلکه جایز هم نیست و با فرض نوشیدن آب، روزه باطل می‌‌شود.

روزه بیماران دیابتی

۱۸۱. از آن‌جا که مبتلایان به مرض قند مجبورند هر روز یک یا دو بار آمپول انسولین تزریق کنند و نباید در وعده‌ های غذایی آن‌ها تأخیر و فاصله بیفتد، زیرا باعث پایین آمدن میزان قند خون و در نتیجه نوعی تشنج و بیهوشی می‌ شود، لذا گاهی پزشکان به آن‌ها توصیه می‌ کنند که در روز چهار نوبت غذا بخورند، خواهشمندیم نظر شریف خود را درباره روزه این افراد بیان فرمایید.
ج) اگر بدانند که خودداری از خوردن و آشامیدن از طلوع فجر تا غروب، به آنان ضرر می‌ رساند یا خوف ضرر داشته باشند، روزه گرفتن بر آن‌ها واجب نبوده و بلکه جایز نیست.

خوردن قرص در حال روزه

۱۸۲. آیا خوردن قرص فشار خون در حال روزه جایز است یا خیر؟

ج) اگر خوردن آن در ماه رمضان برای درمان فشار خون ضروری باشد، اشکال ندارد، ولی با خوردن آن روزه باطل می‌ شود.

۱۸۳. اگر من و بعضی از مردم بر این عقیده باشیم که بر استفاده از قرص‌ها جهت مداوا عنوان خوردن و آشامیدن صدق نمی‌ کند، آیا عمل به آن جایز است و به روزه‌ ام ضرر نمی‌ زند؟

ج) خوردن قرص روزه را باطل می‌ کند.

اضطرار به مصرف مرتب دارو در ماه رمضان

۱۸۴. آیا کسی که بیمار می‌‌باشد و طبق دستور پزشک باید در بین روز سه بار قرص مصرف نماید می‌‌تواند روزه بگیرد؟

ج) نمی‌‌تواند روزه بگیرد.

تنفس مصنوعی

۱۸۵. آیا تنفس مصنوعی با دستگاه روزه را باطل می‌‌کند؟

ج) تنفس مصنوعی با دستگاه موجب بطلان روزه نمی‌‌شود.

استفاده از اسپری تنگی نفس

۱۸۶. نوعی داروی طبی برای اشخاص مبتلا به تنگی نفس شدید وجود دارد که عبارت است از یک قوطی که در آن مایع فشرده شده وجود دارد و با فشار دادن آن داروی مایع به‌صورت پودر گاز از طریق دهان وارد ریه شخص بیمار شده و موجب تسکین حال وی می گردد. گاهی بیمار مجبور می شود در یک روز چندین بار از آن استفاده کند، آیا با وجود استفاده از این دارو، روزه گرفتن جایز است؟ با توجه به این‌که بدون استفاده از آن روزه گرفتن غیرممکن و یا بسیار سخت خواهد بود.

ج) استفاده از وسیله مذکور اگر صِرفاً برای بازکردن راه تنفّسی بدون دارو باشد و یا همراه با دارویی است که به‌صورت پودر به ریه‌ها پاشیده می‌شود، مضرّ به روزه نیست.

۱۸۷. من مبتلا به بیماری ریوی هستم و نمی‌‌توانم بدون دارو باشم مخصوصاً وقتی بیماری‌‌ام شدید می‌‌شود. داروی من هم به شکل اسپری است و وقتی دچار نفس تنگی می‌‌شوم از دستگاه هم استفاده می‌‌کنم.، آیا می‌‌توانم در حال روزه از دارو استفاده کنم؟

ج) وسیله مذکور اگر صرفاً برای بازکردن راه تنفّسی استفاده می شود مبطل روزه نیست.

تزریق در حال روزه

تزریق واکسن

۱۸۸. زدن واکسن هپاتیت وقتی که روزه هستیم چه حکمی‌ دارد؟ آیا روزه را باطل می‌‌کند؟ 
ج) اگر تزریق به عضله باشد، مانع ندارد.

تزریق آمپول و سرم

۱۸۹. نظر شریف جناب‌عالی درباره تزریق آمپول و سایر تزریقات نسبت به روزه‌داران در ماه مبارک رمضان، چیست؟
ج) احتیاط واجب آن است که روزه دار از آمپول‌های مقوّی یا مغذّی و هر آمپولی که در رگ تزریق می‌ شود و نیز انواع سرم‌ ها خودداری کند، لکن آمپول‌های دارویی که در عضله تزریق می‌ شود و نیز آمپول‌هایی که برای بی حسّ کردن به کار می‌ رود، مانعی ندارد.

۱۹۰. حکم تزریق سرم در حال روزه ماه رمضان چیست؟

ج) بنابر احتیاط واجب، باید از تزریق سرم خودداری کند؛ خواه جنبه غذایی و تقویتی داشته باشد، یا جنبه دوایی و مانند آن.

تزریق خون

۱۹۱. بیماری تالاسمی‌ دارم و مجبورم که خون بزنم، روزه‌ام را گرفته‌ام. آیا روزه‌ام درست است یا این که باید قضای آن را به‌جا بیاورم؟
ج) تزریق خون به احتیاط واجب موجب بطلان روزه است.

خروج خون در حال روزه

۱۹۲. آیا خارج کردن خون از بدن در ماه رمضان از مبطلات روزه است؟
ج) جزو مبطلات روزه نیست، ولی خارج کردن خونی که موجب ضعف شود ـ با حجامت و غیره ـ برای روزه‌دار کراهت دارد.

احکام دندان پزشکی

ترمیم یا کشیدن دندان فرد روزه‌دار

۱۹۳. آیا کارهای دندانپزشکی از قبیل کشیدن دندان، عصب کشی، بی‌حسی، پر کردن، روزه را باطل می‌‌کند؟
ج) اگر چیزی وارد حلق نشود، روزه صحیح است.

خون آمدن از دهان روزه‌دار

۱۹۴. آیا اگر از دهان شخص روزه‌دار خون بیاید، روزه‌ اش باطل می‌ شود؟
ج) روزه به سبب آن باطل نمی‌ شود، ولی واجب است که از رسیدن خون به حلق جلوگیری کند.

خون لثه و دندان

۱۹۵. اگر از دهان و لثه‌ها خون بیاید موقع ماه مبارک رمضان آیا باید داخل دهان را هم تطهیر کرد؟
ج) بلعیدن آن جایز نیست و اگر در حال روزه عمداً ببلعد حکم افطار به حرام را دارد و شستن داخل دهان لازم نیست.

شک در فرو بردن خون لثه در حال روزه

۱۹۶. من در بیشتر روزها آب دهانم با خونی که از لثه‌هایم می‌ آید مخلوط می‌ شود و گاهی نمی‌ دانم آب دهانی که فرو می‌ برم همراه با خون است یا خیر؟ روزه‌ ام با این حال چه حکمی‌ دارد؟ 
ج) اگر خون لثه در آب دهان مستهلک شود، محکوم به طهارت است و بلعیدن آن اشکال ندارد و مبطل روزه نیست، و همچنین در صورت شک در همراه بودن آب دهان با خون، فرو بردن آن اشکال ندارد و به صحّت روزه ضرر نمی‌ زند.

استفاده از نگه‌دارنده دندان

۱۹۷. حکم استفاده از وسیله نگهدارنده متحرک برای دندان‌ها در حال روزه چیست؟
ج) مانعی ندارد.

احکام روزه بانوان

شیر دهی و بارداری بانوان

روزه زن باردار

۱۹۸.آیا روزه گرفتن بر زن بارداری که نمی‌ داند روزه برای جنین او ضرر دارد یا خیر، واجب است؟
ج) اگر بر اثر روزه، خوف ضرر بر جنین داشته باشد و خوف وی هم دارای منشأ عقلایی باشد، افطار بر او واجب است و در غیر این صورت واجب است که روزه بگیرد.

روزه زن باردار و شیرده با ترس از ضرر

۱۹۹.زنی که کودک خود را شیر می‌ داده و باردار هم بوده و در همان حال روزه ماه رمضان را هم گرفته است، و هنگام زایمان فرزندش مرده به دنیا آمد، اگر از ابتدا احتمال ضرر را می‌ داده و در عین حال روزه گرفته است:
الف. آیا روزه‌ اش صحیح است یا خیر؟
ب. آیا دیه بر ذمّه او هست یا خیر؟
ج. اگر احتمال ضرر نمی‌ داده، ولی بعداً معلوم شده که روزه گرفتن برای جنین ضرر داشته، چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر با وجود خوف از ضرری که دارای منشأ عقلایی است، روزه گرفته باشد و یا بعداً برایش معلوم شود که روزه برای وی یا برای جنین‌ اش ضرر داشته، روزه‌ اش صحیح نیست و قضای آن بر او واجب است، ولی ثبوت دیه جنین متوقف بر این است که ثابت شود فوت جنین مستند به روزه گرفتن وی است.

۲۰۰. زنی در دو سال متوالی در ماه مبارک رمضان حامله بوده و قدرت روزه گرفتن در آن ایام را نداشته است، ولی در حال حاضر توانایی روزه گرفتن را دارد، حکم او چیست؟ آیا کفّاره جمع بر او واجب است یا فقط قضای آن را باید به‌جا آورد؟ تأخیر او در قضای روزه چه حکمی دارد؟
ج) اگر بر اثر عذر شرعی روزه ماه رمضان را نگرفته، فقط قضا بر او واجب است، و درصورتی که عذر او در خوردن روزه خوف از ضرر روزه بر جنین یا کودکش بوده، باید علاوه بر قضا، برای هر روز یک مدّ طعام به عنوان فدیه بپردازد، و اگر قضا را بعد از ماه رمضان تا ماه رمضان سال بعد، بدون عذر شرعی به تأخیر انداخته، فدیه دیگری هم بر او واجب است یعنی باید برای هر روز یک مدّ طعام به فقیر بدهد.و در صورتی که عذر او خوف ضرر برای خودش بوده، حکم سایر موارد خوف ضرر را دارد که در صورت استمرار این خوف تا ماه رمضان سال بعد، قضا از وی ساقط است و فقط فدیه (یک مد طعام) بر او واجب است.

عادت ماهیانه بانوان

حائض شدن در حال روزه

۲۰۱. اگر زن در ماه مبارک رمضان دو ساعت یا کمتر مانده به اذان مغرب حیض شود، آیا روزه‌ اش باطل می‌ شود؟
ج) روزه‌ اش باطل است.

۲۰۲. اگر زنی که به‌خاطر نذر روزه روز معیّنی روزه ‌دار است، در حال روزه حیض شود، چه تکلیفی دارد؟
ج) روزه‌ اش با عادت شدن، ولو در یک جزء از روز باشد، باطل می‌ شود و قضای آن روز بعد از پاک شدن بر او واجب است.

۲۰۳. زنی که می‌‌خواهد شصت روز روزه کفاره بگیرد و در اثناء به روزهای عادت ماهانه و امثال آن می‌‌رسد چه باید بکند؟
ج) پس از پایان آن روزها می‌‌تواند بقیه‌ی روزه‌ها را بگیرد و لازم نیست آنها را از سر بگیرد.

پاک شدن از حیض پیش از اذان صبح

۲۰۴. اگر زن حائض در ماه رمضان، پیش از اذان صبح از حیض پاک شود، تکلیف او چیست؟ 
ج) اگر برای غسل وقت دارد، باید غسل کند و اگر وقت تنگ است، باید تیمّم کند و روزه‌ اش صحیح است. و اگر از روی عمد، غسل یا تیمم نکند، روزه‌ اش باطل است و باید کفّاره بدهد.

علم به پاک شدن از حیض در اثنای روز ماه رمضان

۲۰۵. اگر زنی بعلت عدم اطمینان به پاکی از حیض, در سحر ماه رمضان غسل نکند و در بین روز متوجه شود که پاک شده‌ بوده آیا تکلیفش در این روز امساک است؟ 
ج) در فرض سؤال اگر مفطری را مرتکب نشده، نیّت روزه می‌‌کند و بنابر احتیاط واجب این روز را قضا نماید اما در صورت ارتکاب مفطر کفّاره آن روز بر او واجب نیست.

زکات فطره

شرایط وجوب زکات فطره

زکات فطره میهمان

۲۲۵. میهمانی که فقط شب عید فطر به خانه انسان بیاید، تکلیف فطره‌ اش چه می‌ شود؟
ج) فطره او بر عهده صاحب خانه نیست.

۲۲۶. اگر انسان شب عید فطر میهمان داشته باشد و صبح متوجه شود که عید بوده؛ آیا فطره آنها بر او واجب است؟
ج) ناآگاهی از رؤیت هلال، تأثیری در حکم پرداخت فطره ندارد لکن گذشت که فطره میهمان یک شبه بر عهده خودش می‌‌باشد.

۲۲۷. اگر میهمان فطره خودش را بدهد، آیا از عهده صاحب خانه ساقط می‌ شود؟
ج) در فرضی که نان خور محسوب شود اگر با اجازه صاحب خانه و از طرف او فطره خودش را بدهد، از عهده میزبان ساقط می‌ شود.

زکات فطره فقیر

۲۲۸. آیا پرداخت زکات فطره بر کسی که توان مالی ندارد، واجب است؟
ج) اگر فقیر باشد، زکات فطره بر او واجب نیست و اگر سه کیلو گندم و مانند آن و یا قیمت آنها را دارد، مستحب است آن را به عنوان زکات فطره بدهد و چنانچه افرادی تحت تکفل دارد، می‌ تواند آن را به قصد فطره، بین نفرات خانواده دست گردان کنند و بهتر است نفر آخر، آن را به کسی بدهد که از خودشان نباشد.

زکات فطره زن تأمین کننده مخارج زندگی

۲۲۹. اگر زن به جهت نیاز شوهر، در تأمین مخارج زندگی کمک کند؛ چه کسی باید زکات فطره آنها را بدهد؟
ج) اگر زن نان خور شوهر محسوب شود، باید شوهر در صورت توانایی زکات فطره خود و همسرش را بدهد و اگر زن نان خور شوهر و کس دیگری نباشد، باید خودش زکات فطره‌ اش را بدهد.

زکات فطره زن ناشزه

۲۳۰. زنی که از تمکین شوهر خود داری می‌ کند، آیا زکات فطره او از شوهرش برداشته می‌ شود؟
ج) خیر، باید شوهرش زکات فطره او را بدهد؛ مگر آنکه نان خور شخص دیگری باشد.

عدم پرداخت فطره و تکلیف زن و فرزند

۲۳۱. پدری که زکات فطره نمی‌ دهد، تکلیف زن و فرزند او چه می‌ شود؟
ج) بر آنان تکلیفی نیست و لازم نیست فطره بدهند.

جنس و مقدار زکات فطره

جنس زکات فطره

۲۳۲. زکات فطره را باید از قوت متعارف داد، یا قوت شرعی؟
ج) اگر از گندم، جو، خرما، برنج و مانند اینها داده شود، کفایت می‌ کند و منحصر به قوت غالب نیست.

مقدار زکات فطره

۲۳۳. مقدار فطره چقدر است؟
ج) شخص باید برای خودش و کسانی که نان خور او محسوب می‌ شوند، برای هر نفر سه کیلو از خوراک مردم (مانند گندم، جو، خرما، کشمش، برنج، ذرت و یا مانند اینها) و یا پول یکی از آنها را به مستحق بدهد.

زمان و مکان پرداخت زکات فطره

زمان کنار گذاشتن فطره

۲۳۴. زمان کنار گذاشتن فطره و پرداخت آن چه موقع است؟
ج) بعد از اثبات حلول ماه شوال می‌‌تواند آن را کنار بگذارد اگر نماز عید فطر می‌ خواند، بنابر احتیاط واجب باید پیش از نماز پرداخت کند یا کنار بگذارد و اگر نماز عید نمی‌ خواند، تا ظهر روز عید فطر مهلت دارد.

کنار گذاشتن فطره و تصرف در آن

۲۳۵. اگر شخص فطره را کنار بگذارد، می‌ تواند از آن استفاده کند و بعد به جای آن مال دیگری بگذارد؟
ج) خیر، باید همان را که کنار گذاشته، برای فطره بدهد

پرداخت زکات فطره پیش از ماه رمضان

۲۳۶. آیا جایز است پیش از ماه رمضان، فطره را به فقیر داد؟
ج) خیر، کفایت نمی‌ کند؛ ولی می‌ تواند آن را به عنوان قرض به او بدهد و در روز عید فطر، طلب خود را بابت فطره حساب کند.

انتقال زکات فطره

۲۳۷. جایز است زکات فطره را در شهر دیگری بدهیم؟
ج) اگر در محل و شهر خودش مستحق پیدا نشود، می‌ تواند آن را به شهر دیگری ببرد.

پرداخت زکات فطره قبل از عید

۲۳۸. اگر در کشور دیگری افراد مستحق و نیازمندتری باشند، آیا پرداخت زکات فطره چند روز قبل از عید برای رساندن به این مستحقّین جایز است؟ اگر این کار به‌صورت تلفنی به شخصی باشد که وقتی به کشورم بازگشت معادل آن‌چه را به مستحقین داده به وی بدهم، چه‌طور؟
ج) وکیل کردن دیگری جهت پرداخت فطریه از طرف شما مانعی ندارد، و در وکالت بین آن‌چه ذکر شد تفاوتی وجود ندارد؛ ولی واجب است زکات فطره در وقت خودش داده شود.

فراموشی در پرداخت زکات فطره

۲۳۹. فراموش کرده‌ایم زکات فطره بپردازیم، حکم آن چیست؟
ج) اگر زکات فطره را جدا کرده اید همان را بپردازید و اگر جدا نکرده اید، بنا بر احتیاط واجب باید بدون نیت ادا و قضا جدا کرده و با قصد قربت بپردازید.

مصرف زکات فطره

کیفیت پرداخت زکات فطره

۲۴۰. آیا زکات فطره را می‌ توان به خانواده فقیر غیر متدین داد؟
ج) در زکات فطره، عدالتِ گیرنده لازم نیست؛ ولی به کسی که آشکارا گناه کبیره انجام می‌ دهد، بنابر احتیاط نباید زکات فطره داد.

پرداخت زکات فطره به واجب النفقه

۲۴۱. آیا پدر می‌ تواند زکات فطره را به فرزند دانشجوی خود که محتاج است، بدهد؟
ج) اگر فرزندان فقیر باشند، پدر و مادر باید مخارج واجب آنان را بپردازند و نمی‌‌توان چیزی از زکات فطره را بابت مخارج زندگی به آنها داد ولی برای ادای دین و یا مایحتاجی که تأمین آن بر پدر واجب نیست اشکال ندارد.

جمع‌آوری فطریه و توزیع مساوی بین فقرا

۲۴۲. ما ـ به عنوان مؤسسه خیریه کمک به فقرا و ایتام ـ بعد از نماز عید در مسجد جامع روستا زکات فطره را جمع‌آوری می‌‌کنیم. همچنان‌که می‌‌دانید قیمت هر صاع(سهم) متفاوت هست. آیا می‌‌توانیم کل مبالغی را که به ما می‌‌رسد جمع کرده و سپس به‌صورت مساوی بین فقرا تقسیم کنیم. مثلاً به یک فقیر بیست صاع و نصف یا کمتر و بیشتر از نصف بدهیم؟
ج) احتیاط واجب آن است که به فقیر کمتر از یک صاع یا قیمتش داده نشود، هرچند جماعتی باشند که مقدار فطریه به همه آنان نرسد؛ و جایز است که به هر فقیر چند صاع بلکه به مقدار مخارج سالش داده شود. و احتیاط واجب آن است که بیش از مخارج یک سال به فقیر ندهند و او هم بیشتر نگیرد.

پرداخت زکات فطره به خویشاوندان

۲۴۳. آیا جایز است زکات فطره را به عنوان هدیه، به خویشاوندان آبرومند و مستحق داد؟
ج) می‌ تواند به عنوان هدیه بدهد و لازم نیست به او بگوید زکات فطره است؛ ولی باید در نیّت قصد زکات کند.

۲۴۴. آیا دادن فطریه به برادر جایز است؟
ج) اگر فقیر باشد جایز است؛ بلکه اختصاص زکات فطره به خویشاوندان و همسایگان و کسانی که به‌خاطر دین ترک وطن کرده‌ اند و فقها و خردمندان و غیر آن‌ها که دارای امتیازاتی باشند، مستحب است.

مصرف زکات فطره در امور فرهنگی

۲۴۵. آیا جایز است زکات فطره را در امور فرهنگی و مذهبی که باعث نشر معارف دین می‌ شود صرف کرد؟
ج) صرف زکات فطره در راه نشر معارف دین اشکال ندارد؛ ولی احتیاط این است که آن را به فقیر بدهند.

فطریه سادات

۲۴۶. همسرم از سادات می‌‌باشند با توجه به اینکه فطریه ایشان به عهده اینجانب می‌‌‌باشد و من نیز سیّد نیستم و با عنایت به اینکه فطریه سادات جداگانه دریافت می‌‌شود آیا فطریه مربوط به همسرم را در محل فطریه سادات باید قرار داد؟
ج) ملاک در پرداخت فطریه معیل (پرداخت کننده فطریه) است نه عیال، بنابراین شما نمی‌‌توانید فطریه خود را به سیّد بپردازید هر چند همسر شما از سادات باشد.

پرداخت فطریه به سادات فقیر

۲۴۷. آیا فطریه را به سادات فقیر می‌‌توان داد؟
ج) غیر سادات نمی‌‌توانند به سادات فطریه پرداخت نمایند.

مصرف زکات فطره در درمان بیمار مستمند

۲۴۸. اگر شخصی وضع مالی خوبی ندارد و برای مداوای بیماری دختر بچه‌اش که هزینه زیادی دارد نیازمند پول است، آیا زکات فطره به او تعلق می‌‌گیرد؟ و اگر بعداً معلوم شود که اصلاً او مستحق نبوده حکم چیست؟
ج) اگر فقیر است، زکات فطره بر او واجب نیست و می‌‌توانید زکات خود را به او بدهید و اگر بفهمید فقیر نبوده چنانچه مالی را که به او داده‌اید از بین نرفته باشد، می‌‌توانید پس بگیرید و به مستحق بدهید و اگر نتوانید پس بگیرید، باید از مال خودتان فطره را بدهید.

نماز عید فطر

روش خواندن نماز عید فطر 

نماز عید فطر و قربان دو رکعت است، که در هر رکعت بعد از خواندن حمد و سوره، سه تکبیر بگوید، و بهتر آن است که در رکعت اوّل پنج تکبیر بگوید، و میان هر دو تکبیر یک قنوت بخواند، و بعد از تکبیر پنجم تکبیر دیگری بگوید به رکوع رود، و دو سجده بجا آورد و برخیزد، و در رکعت دوّم چهار تکبیر بگوید، و میان هر دو تکبیر یک قنوت بخواند، و بعد از تکبیر چهارم تکبیر دیگری بگوید و به رکوع رود، و بعد از رکوع دو سجده کند و تشهّد بخواند و نماز را سلام دهد. 

در قنوت نماز عید فطر و قربان هر دعا و ذکری بخوانند کافی است ولی بهتر است این دعا را بخواند «اللهمَّ اَهْلَ الکبْریاءِ وَالعَظَمَهِ، وَاَهْلَ الْجُودِ وَالْجَبَرُوتِ، وَاَهْلَ العَفْوِ وَالرَّحْمَهِ، وَاَهْلَ التَّقْوَی وَالمَغْفِرَهِ، اَسْأَلُک بِحَقِّ هذَا الیوْمِ، الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِین عِیداً، وَلِمُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله وسلم ذُخْراً وَشَرَفاً وَکرامَهً وَمَزِیداً، اَنْ تُصلِّی عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، و آن تُدْخِلَنِی فِی کلِّ خَیرٍ اَدْخَلْتَ فِیهِ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ، و آن تُخْرِجَنِی مِنْ کلِّ سُوءٍ اَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ صَلَواتُک عَلَیهِ وَعَلیهِمْ، اللهمَّ اِنِّی اَسْأَلُک خَیرَ ما سَأَلَک بِهِ عِبادُک الصّالِحُونَ، وَاَعُوذُ بِک مِمَّا اسْتَعَاذَ مِنْهُ عِبَادُک المُخْلَصُونَ». 

در زمان غایب بودن امام علیه السلام، اگر نماز عید فطر و قربان به جماعت خوانده شود، احتیاط لازم آن است که بعد از آن دو خطبه بخواند. و بهتر است که در خطبه عید فطر احکام زکات فطره، و در خطبه عید قربان احکام قربانی را بگوید.

احکام نماز عید فطر

نماز عید در عصر غیبت

۲۴۹. به نظر جناب‌عالی، نماز عید فطر و قربان و نماز جمعه، از کدام نوع از واجبات است؟
ج) در عصر حاضر نماز عید فطر و قربان واجب نیست، بلکه مستحبّ است، ولی نماز جمعه واجب تخییری است.

امامت نماز عید از طرف غیر منصوب

۲۵۰. آیا در حال حاضر و بسط ید ولی فقیه، اقامه نماز عید فطر و قربان فقط توسط ولی فقیه و نمایندگان وی که مجاز به اقامه هستند باید انجام شود یا این‌ که ائمه جماعات هم در مساجد و جاهای دیگر می‌‌توانند اقامه نمایند؟
ج) اقامه نماز عید برای‌ غیر منصوبان از طرف ولی فقیه به قصد رجا، نه به قصد ورود، اشکال ندارد اگرچه بهتر است که غیر از منصوب از طرف ولی فقیه کسی متصدّی اقامه‌ی آن نشود.

اقامه نماز عید توسط ائمه جماعات مساجد

۲۵۱. در گذشته معمول بودکه هر امام جماعتی نماز عید فطر را در مسجد خودش اقامه می‌ کرد، آیا در حال حاضر اقامه نماز عید فطر و قربان توسط ائمه جماعات جایز است؟
ج) جایز است نمایندگان ولی فقیه که از طرف وی مجاز در اقامه نماز عید هستند و همچنین ائمه جمعه منصوب از طرف او نماز عید را در عصر حاضر به‌صورت جماعت اقامه نمایند، ولی احوط این است که غیر آنان آن را فرادی بخوانند و به جماعت خواندن آن به قصد رجاء نه به قصد ورود، اشکال ندارد. بله، اگر مصلحت اقتضا کند که یک نماز عید در شهر برگزار شود، بهتر است که غیر از امام جمعه منصوب از طرف ولی فقیه، کسی متصدی اقامه آن نشود.

گفتنِ اقامه قبل از نماز عید فطر

۲۵۲. آیا نماز عید فطر اقامه دارد؟
ج) اقامه ندارد.

۲۵۳. اگر امام جماعت برای نماز عید فطر، اقامه به‌جا آورد، نماز او و سایر نمازگزاران چه حکمی‌ دارد؟
ج) به صحّت نماز عید امام جماعت و مأمومین ضرری نمی‌ رساند.

رسیدن به رکعت دوم نماز جمعه یا عید

۲۵۴. اگر کسی به رکعت دوم نماز عید فطر یا قربان و رکعت دوم نماز جمعه برسد چه وظیفه‌ای دارد؟
ج) باقی نماز را خودش به‌جا آورد.

کم یا زیاد کردن قنوتهای نماز عید

۲۵۵. آیا کم و زیاد کردن قنوت‌ های نماز عید باعث بطلان آن می‌ شود؟
ج) اگر مراد از کم و زیاد نمودن، کوتاه یا طولانی خواندن قنوت‌ ها است این کار موجب بطلان نمی‌ شود و اگر مراد کم یا زیاد نمودن تعداد آن‌ها است، باید نماز را همان‌طور که در کتب فقهی بیان شده، به‌جا آورد.

شک در قنوت نماز عید

۲۵۶. اگر شخصی در تعداد قنوت‌های نمازهای عید سعید فطر و قربان شک کند که آیا پنج قنوت خوانده یا چهار قنوت، نمازش چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر از محل آن تجاوز نکرده، بنا را بر اقلّ بگذارد.

تأخیر انداختن عید برای حفظ وحدت

۲۵۷. آیا جایز است برای حفظ وحدت نماز عید را تا روز بعد تأخیر انداخت؟ مخصوصاً که برخی روایات دلالت بر جواز اقامه نماز عید در روز دوم و سوم دارند.
ج) به‌هرحال، انجام آن به قصد رجا در روز دوم مانعی ندارد.

قضای نماز عید فطر

۲۵۸. آیا نماز عید فطر قضا دارد؟
ج) قضا ندارد.

احکام روزه قضا

۲۶۷. کسی که یک یا چند روز بیهوش و در حال اغماء بوده و روزه‌ی واجب از او فوت شده، لازم نیست قضای روزه‌ی آن روزها را به جا آورد.

۲۶۸. کسی که بخاطر مستی روزه از او فوت شده، مانند اینکه بر اثر مستی نیّت روزه نکرده هر چند همه‌ی روز را امساک کرده باشد، قضای روزه‌ئی که از او فوت شده واجب است.

۲۶۹. کسی که نیّت روزه کرده ولی سپس مست شده و همه یا بخشی از روز را با حال مستی گذارنیده بنا به احتیاط باید روزه‌ی آن روز را قضا کند، مخصوصاً در مستی‌های شدید که موجب زائل شدن عقل است. و در این مسئله و مسأله‌ی قبل فرقی نیست میان این‌که صَرف ماده‌ی سکرآور برای او حرام باشد یا به‌خاطر بیماری یا بی‌اطلاعی از موضوع، حلال بوده باشد.

۲۷۰. زن باید ایامی‌ را که بخاطر عادت ماهیانه و یا زایمان روزه نگرفته پس از ماه رمضان قضا کند.

۲۷۱. کسی که چند روز از ماه رمضان را بخاطر عذری روزه نگرفته، و تعداد آن روزها را نمی‌‌داند مثلاً نمی‌‌داند که آیا در روز بیست و پنجم ماه رمضان به سفر رفته تا روزهایی که از او فوت شده مثلاً شش روز باشد یا در روز بیست و ششم رفته که پنج روز باشد، می‌‌تواند مقدار کمتر را قضا کند و اما در صورتی که هنگام شروع عذر (مثلاً سفر) را می‌‌داند، مثلاً می‌‌داند که در روز پنجم ماه به سفر رفته ولی نمی‌‌داند که در شب دهم برگشته تا پنج روز فوت شده باشد یا شب یازدهم برگشته تا شش روز فوت شده باشد، در این صورت احتیاط آن است که مقدار بیشتر را قضا کند.

۲۷۲. اگر از چند ماه رمضان روزه‌ی قضا داشته باشد، قضای هر کدام را که اول بگیرد مانع ندارد، ولی‌ اگر وقت قضای آخرین ماه رمضان تنگ باشد، مثلاً پنج روز از رمضان آخر قضا داشته باشد و پنج روز هم به ماه رمضان باقی مانده باشد در این صورت احتیاط آن است که قضای رمضان آخر را بگیرد.

۲۷۳. کسی که قضای روزه‌ی ماه رمضان را می‌‌گیرد در صورتی که وقت قضای او تنگ نباشد می‌‌تواند پیش از ظهر روزه‌ی خود را باطل کند، و اگر وقت تنگ است یعنی فقط به عدد روزهای قضا تا ماه رمضان آینده وقت دارد، احتیاط آن است که روزه را در پیش از ظهر هم باطل نکند.

۲۷۴. کسی که به‌خاطر بیماری روزه ماه رمضان را نگرفته، اگر بیماری‌اش تا ماه رمضان آینده ادامه یافت، قضای رمضانِ گذشته از او ساقط می‌‌شود و باید برای هر روز یک مدّ طعام بدهد.

۲۷۵. کسی که بخاطر سفر، روزه‌ی ماه رمضان را نگرفته، اگر تا ماه رمضان سال بعد در وضعیت سفر باشد قضای رمضان گذشته از او ساقط نمی‌‌شود و باید بعداً آن را به‌جا آورد، و احتیاط مستحب آن است که کفاره (یک مدّ طعام برای هر روزه) نیز بدهد.

۲۷۶. اگر در ماه رمضان به‌سبب عذری روزه نگیرد و بعد از رمضان عذر او برطرف شود و با این حال قضای روزه‌ی خود را بجا نیاورد تا ماه رمضان آینده فرا برسد، باید روزه را قضا کند و برای هر روز یک (مدّ) طعام بدهد.

۲۷۷. اگر قضای روزه‌ی رمضان را چند سال به تأخیر بیندازد باید قضا را بگیرد و بخاطر تأخیر از سال اول کفاره (یک مدّ طعام) بدهد، ولی بخاطر تأخیر سال‌های بعد چیزی بر او واجب نمی‌‌شود.

۲۷۸. کسی که باید برای هر روز یک مدّ طعام بدهد می‌‌تواند کفاره‌ی چند روز را به یک فقیر بدهد.

۲۷۹. اگر پدر و نیز بنابر احتیاط واجب، مادر روزه‌ی خود را به‌خاطر عذری ـ غیر از سفر ـ به‌جای نیاورده و با این‌که می‌‌توانسته آن را قضا کند، قضا نیز نکرده است بر پسر بزرگتر آنان واجب است که پس از مرگ آنان خودش یا بوسیله‌ی اجیر، قضای‌ آن روزه را به‌جا بیاورد. و اما آنچه به‌خاطر سفر به‌جا نیاورده‌اند واجب است حتی در صورتی که فرصت و امکان قضا را هم نیافته‌اند، آن را قضا کند.

۲۸۰. روزه‌هایی را که پدر و مادر عمداً به‌جا نیاورده‌اند بنابر احتیاط باید بوسیله‌ی پسر بزرگتر ـ شخصاً یا با گرفتن اجیر ـ قضا شود.

روزه مستحبی و نذری با داشتن روزه قضا

۲۸۱. آیا کسی که روزه واجب بر گردن اوست می‌‌تواند روزه مستحبی بگیرد؟
ج) کسی که روزه قضای ماه رمضان بر گردن اوست نمی‌‌تواند روزه مستحبی بگیرد.

۲۸۲. کسی که قضای روزه ماه رمضان بدهکار است، آیا می‌‌تواند روزه نذر کند؟
ج) اگر قصد داشته باشد که روزه نذری را بعد از روزه قضا بگیرد نذرش صحیح است.

قضای روزه‌های فوت شده در سفر

۲۸۳. هجده روز روزه به علت مسافرت در ماه رمضان برای انجام مأموریت دینی بر عهده‌ ام می‌ باشد، وظیفه من چیست؟ آیا قضای آن‌ها بر من واجب است؟
ج) قضای روزه‌های ماه رمضان که بر اثر مسافرت از شما فوت شده، واجب است.

باطل کردن روزه بر اثر جهل به حکم

۲۸۴. نظر شریف جناب‌عالی درباره شخصی که بر اثر جهل به مسأله، عمداً روزه‌ اش را افطار کرده، چیست؟ آیا فقط قضا بر او واجب است یا این‌که کفّاره هم باید بدهد؟
ج) اگر به سبب بی‌اطلاعی از حکم شرعی، کاری را انجام دهد که روزه را باطل می‌‌کند ـ مثل این‌که نمی‌‌دانست خوردن دارو نیز مانند سایر خوردنی‌ها روزه را باطل می‌‌کند و در روز ماه رمضان دارو خورد ـ روزه‌اش باطل است و باید آن را قضا کند ولی کفّاره بر او واجب نیست.

ندانستن تعداد روزه‌های قضا

۲۸۵. کسی که تعداد روزهایی که روزه نگرفته و مقدار نمازهایی را که نخوانده نمی‌ داند، وظیفه‌ اش چیست؟ کسی هم که نمی‌ داند روزه‌ اش را بر اثر عذر شرعی افطار کرده و یا عمداً آن را خورده است، چه حکمی‌ دارد؟
ج) جایز است که به قضای آن مقدار از نماز و روزه‌هایش که یقین به فوت آن‌ها دارد، اکتفا نماید، و در صورت شک در افطار عمدی کفّاره واجب نیست.

شک در گرفتن روزه قضا

۲۸۶. اگر شک کنم در این‌که اقدام به گرفتن قضای روزه‌هایی را که بر عهده‌ ام بوده، کرده‌ ام یا خیر تکلیف من چیست؟
ج) اگر یقین به اشتغال قبلی ذمّه خود دارید، واجب است به مقداری که موجب یقین به انجام تکلیف می‌ شود، روزه قضا بگیرید.

قادر نبودن بر قضای روزه‌های فوت شده

۲۸۷. بعضی از افراد بر اثر تبلیغات گمراه کننده کمونیست‌ها چندین سال نماز و واجبات خود را ترک کرده‌ اند، ولی بعد از پیام تاریخی امام راحل به سران شوروی سابق پی به اشتباه خود بردند و به سوی خداوند توبه نموده‌ اند، آن‌ها در حال حاضر قادر به قضای همه آن نمازها و روزه‌ها نیستند، وظیفه آن‌ها چیست؟
ج) بر آنان واجب است که نمازها و روزه‌های فوت شده را به هر مقدار که قدرت دارند، قضا و هر مقداری که قادر نیستند وصیّت نمایند.

فوت روزه بر اثر جهل به علائم بلوغ

۲۸۸. من حدود شش ماه است که به سن تکلیف رسیده‌ ام. چند هفته قبل از رسیدن به آن سن فکر می‌ کردم تنها علامت بلوغ، تمام کردن پانزده سال هجری قمری است. ولی اکنون کتابی راجع به علامت‌های بلوغ پسران خواندم که در آن علامت‌های دیگری برای بلوغ ذکر شده که در من وجود دارند، ولی زمان پیدایش آن‌ها را نمی‌ دانم. آیا در حال حاضر قضای نماز و روزه بر عهده من هست یا خیر؟ با توجه به این‌که من گاهی نماز می‌ خواندم و ماه رمضان سال گذشته را به‌طور کامل روزه گرفته‌ ام، وظیفه من در این باره چیست؟
ج) قضای همه نمازها و روزه‌هایی که یقین به فوت آن‌ها پس از رسیدن به سنّ بلوغ و تکلیف شرعی دارید، واجب است.

۲۸۹. من قبل از سن ۱۴ سالگی محتلم می‌‌شدم و نمی‌‌دانستم که احتلام نشانه بلوغ است لذا تا سن پانزده سالگی روزه نگرفته‌ام. آیا تنها قضای روزه کفایت می‌‌کند یا کفّاره هم دارد؟
ج) قضای روزه واجب است.

قضای روزه بیمار

استمرار بیماری از ماه رمضان تا رمضان آینده

۲۹۰. من از عینک طبی استفاده می‌ کنم و در حال حاضر چشمانم بسیار ضعیف است. هنگامی‌ که به پزشک مراجعه کردم به من گفت که اگر برای تقویت چشمانم تلاش نکنم، ضعیف تر خواهند شد، بنا بر این اگر از روزه ماه رمضان معذور باشم، چه وظیفه‌ ای دارم؟
ج) اگر روزه برای چشمان شما ضرر دارد، واجب نیست روزه بگیرید، بلکه واجب است افطار کنید و اگر بیماری شما تا ماه رمضان آینده استمرار پیدا کرد، قضای روزه بر شما واجب نیست، ولی واجب است که عوض هر روز یک مدّ طعام به فقیر بدهید.

استمرار چند ساله بیماری و قضای روزه‌ها

۲۹۱. مادرم تقریباً سیزده سال بیمار بود و به همین دلیل نمی‌ توانست روزه بگیرد. من دقیقاً اطلاع دارم که علت روزه نگرفتن او احتیاج به مصرف دارو بوده است، امیدواریم ما را راهنمایی فرمایید که آیا قضای روزه‌ها بر او واجب است؟ 
ج) اگر ناتوانی او از روزه گرفتن بر اثر بیماری بوده، قضا ندارد.

قضای عبادات مبتلایان به آلزایمر

۲۹۲. کسی که بیماری آلزایمر داشته و اکنون فوت کرده آیا نماز و روزه بر او واجب بوده است؟ وظیفه‌ی ما در این باره چیست؟
ج) اگر به حدّی که عنوان جنون بر آن صدق کند نرسیده، نماز و روزه بر او واجب بوده است و در صورتی که از او نماز و روزه فوت شده، قضای آن بر عهده پسر بزرگتر می‌‌باشد مگر آنکه نسبت به آن وصیّت کرده باشد و از ثلث مال او هم تجاوز نکند که در این صورت می‌‌توانید برای این کار شخصی را اجیر کنید.

قضای روزه والدین

قضای روزه پدر و مادر

۲۹۳. اگر فرزند بزرگ میّت دختر و فرزند دوم او پسر باشد، آیا قضای نمازها و روزه‌های پدر و مادر بر این پسر واجب است؟

ج) ملاک واجب بودن قضای نماز و روزه پدر و مادر این است که فرزند مذّکر از دیگر اولاد ذکور میّت ـ اگر میّت اولاد ذکور داشته باشد ـ بزرگتر باشد، و در فرض سؤال قضای نماز و روزه پدر بر پسر که فرزند دوم پدر است، واجب است و قضای نماز و روزه‌ ای که از مادر فوت شده، نیز بنابر احتیاط واجب است.

قضای روزه‌های فوت شده عمدی پدر

۲۹۴. پدری که همه اعمال عبادی خود را عمداً انجام نداده است، آیا بر پسر بزرگ قضای همه نمازها و روزه‌هایی را که پدرش انجام نداده و به پنجاه سال می‌ رسد، واجب است؟

ج) در این صورت هم احتیاط در قضای آن‌ها است.

قضای روزه فوت شده پدر بر اثر سکته مغزی

۲۹۵. پدرم سکته مغزی نموده و مدت دو سال مریض بود و بر اثر سکته قادر به تشخیص خوب و بد نبود، یعنی قدرت تفکر و تعقل از او سلب شده بود. در این دو سال نماز و روزه خود را انجام نداده است. آیا قضای نماز و روزه او بر من که پسر بزرگ خانواده هستم، واجب است؟ البته می‌ دانم که اگر وی بیماری‌های مذکور را نداشت، قضای نماز و روزه‌های او بر من واجب بود. امیدوارم مرا در این مسأله راهنمایی فرمایید.

ج) اگر ضعف عقلی وی به حدی که عنوان جنون بر آن صدق کند، نرسیده و در تمام اوقات نماز در حال اغماء نبوده است، قضای نمازها و روزه‌های فوت شده او بر شما واجب است، و گرنه چیزی از بابت آن بر شما نیست.

تقدّم قضای روزه خود یا پدر

۲۹۶. اگر قضای نماز و روزه بر عهده پسر بزرگ باشد و قضای نماز و روزه پدر هم برآن اضافه گردد، کدام یک مقدّم است؟

ج) در این صورت مخیّر است و شروع به انجام هر کدام کند، صحیح است.

فوت پسر بزرگتر

۲۹۷. اگر پسر بزرگ چه بالغ باشد یا غیر بالغ، قبل از پدر فوت کند. آیا قضای نمازهای پدر از فرزندان دیگر ساقط می‌ شود؟

ج) تکلیف قضای نماز و روزه پدر بر پسر بزرگی واجب است که هنگام وفات پدر زنده باشد، هرچند فرزند اول یا پسر اول پدر نباشد.

۲۹۸. آیا اگر پسر بزرگ که قضای نماز پدر بر عهده اوست، فوت نماید، انجام آن‌ها بر ذمّه وارث پسر بزرگ است یا این‌که به پسر بعدیِ پدر (برادرِ پسر بزرگ) منتقل می‌ شود؟

ج) قضای نماز و روزه پدر که بر پسر بزرگ واجب است، با فوت وی پس از فوت پدرش، بر پسر و یا برادر او واجب نمی‌ شود.

شک در روزه قضای پدر

۲۹۹. پدرم چند سال روزه قضا داشت که نمی‌ دانم آنها را به جا آورده یا نه و در این مورد وصیتی هم نکرده است؛ تکلیف پسر ارشد خانواده چیست؟

ج) اگر پسر بزرگ تر یقین دارد که پدرش روزه قضا داشته است، باید آنها را به جا آورد.

۳۰۰. من پسر بزرگ خانواده هستم. آیا واجب است برای گرفتن روزه یا خواندن نمازهای قضای پدرم، تا زنده است از او تحقیق کنم یا این‌که بر او واجب است مرا از مقدار آن آگاه نماید؟ در صورتی که مرا مطلع نکند، تکلیف من چیست؟

ج) تفحص و سؤال بر شما واجب نیست، ولی بر پدر واجب است تا فرصت دارد خودش بخواند و اگر نتوانست وصیت نماید. به هرحال پسر بزرگ مکلّف است که بعد از فوت پدرش، آن مقدار از نماز و روزه‌هایی را که یقین دارد از پدرش فوت شده است، قضا نماید.

به دنیا آمدن فرزند بعد از فوت پدر

۳۰۱. اگر در وقت فوت کسی فرزند پسرش هنوز به دنیا نیامده باشد و بعد از وفات او به دنیا بیاید و میت پسر دیگری هم نداشته باشد آیا این پسر در مورد نماز و روزه قضای او تکلیفی دارد؟
ج) در فرض سؤال بر پسر بعد از بلوغ، نماز و روزه قضای میت واجب است.

قضای روزه پدر برای دختر

۳۰۲. اگر پدر، تنها فرزند دختر داشته باشد، آیا بعد از مرگش قضای روزه‌های او، بر دختر بزرگ تر واجب است؟
ج) خیر، واجب نیست.

وجوب قضای عبادات پدر بر پسر دوم

۳۰۳. در صورت فوت پسر بزرگ خانواده، آیا قضای عبادات پدر بر پسر دوم نیز واجب می‌‌شود؟
ج) تکلیف قضای نماز و روزه پدر بر پسر بزرگی واجب است که هنگام وفات پدر زنده باشد، هر چند فرزند اول یا پسر اول پدر نباشد.

قضای نماز رو روزه پدر بر فرزند صغیر یا ممنوع از ارث

۳۰۴. آیا بر فرزند صغیر یا ممنوع از ارث واجب است که نماز و روزه‌ای را که از پدر فوت شده قضا کند؟
ج) بر ولی (پسر بزرگتر هنگام فوت پدر) واجب است که نماز و روزه‌های فوت شده پدر را قضا کند؛ و بالغ بودن وی هنگام فوت پدر شرط نیست، پس بر فرزند خردسال هم وقتی بزرگ شد واجب است، همچنان‌که ارث بردن هم شرط نیست و لذا بر کسی که ـ به‌خاطر قتل یا کفر و مانند آن ـ ممنوع از ارث هست نیز واجب است.

تأخیر و سهل‌انگاری در قضای روزه

تأخیر قضای روزه از روی جهل

۳۰۵. اگر شخصی بر اثر جهل به وجوب قضای روزه تا قبل از ماه رمضان سال آینده قضای روزه‌هایش را به تأخیر اندازد، چه حکمی‌ دارد؟
ج) فدیه تأخیر قضای روزه تا ماه رمضان سال بعد، بر اثر جهل به وجوب آن ساقط نمی‌ شود.

حکم سهل انگاری در قضای روزه

۳۰۶. کسی که در قضای روزه ماه رمضان خود، سهل انگاری کرده و اکنون به جهت بیماری، نمی‌ تواند آنها را به جا آورد، تکلیف چیست؟
ج) اگر در قضای روزه‌ها سهل انگاری کرده و اکنون نمی‌ تواند تا رمضان آینده آنها را به جا آورد، باید برای هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد و هر زمان توانایی پیدا کرد، باید روزه‌ها را قضا کند.

باطل کردن روزه قضا

۳۰۷. آیا کسی که روزه قضا گرفته، می‌ تواند آن را به جهتی باطل کند؟
ج) اگر پیش از ظهر باشد، اشکال ندارد؛ ولی خوردن آن بعد از ظهر جایز نیست و اگر چنین کند، باید کفّاره بدهد و مقدار آن پرداخت ده مُدّ طعام به فقیر (هر نفر یک مُدّ) است و اگر ندارد سه روز روزه بگیرد که بنا بر احتیاط واجب پی در پی باشد.

روزه استیجاری

احکام روزه استیجاری

نیابت از شخص زنده در انجام روزه قضا

۳۰۸. پدرم مقداری نماز قضا دارد، ولی قدرت انجام آن را ندارد. آیا بر من که پسر بزرگ خانواده هستم، جایز است در زمان حیات پدرم نمازهای فوت شده او را قضا نمایم و یا شخصی را اجیر کنم تا آن را انجام دهد؟
ج) نیابت از شخص زنده برای انجام نماز و روزه قضا صحیح نیست.

اجیر گرفتن از ترکه پدر برای روزه‌های وی

۳۰۹. اگر شخصی فوت کند و همه دارایی او خانه‌ ای باشد که فرزندانش در آن سکونت دارند، و نماز و روزه بر ذمّه او باشد و پسر بزرگ او هم به علت کارهای روزانه قادر به قضای آن نباشد، آیا واجب است که این خانه را بفروشند و نماز و روزه او را قضا نمایند؟
ج) در فرض مرقوم، خانه ملک ورثه است و فروش آن واجب نیست، ولی قضای نماز و روزه‌ ای که به عهده پدر است، در هر حالی بر پسر بزرگتر واجب است، مگر در صورتی که میّت وصیت به اجیر گرفتن از ثلث ترکه‌ اش کرده باشد و ثلث ترکه هم برای انجام همه نماز و روزه‌های او کفایت کند که در این صورت ثلث ترکه باید برای آن مصرف شود.

وظیفه پسر بزرگ نسبت به روزهای وصیت شده

۳۱۰. با توجه به این‌که من پسر بزرگ پدرم هستم و شرعاً باید قضای نماز و روزه‌های او را به‌جا بیاورم، در موردی که قضای نماز و روزه چند سال بر عهده پدرم باشد، ولی وصیّت کرده باشد که فقط قضای نماز و روزه یک سال برای او به‌جا آورده شود، تکلیف من چیست؟ 
ج) اگر میّت وصیّت کرده باشد که قضای نماز و روزه‌های او از ثلث ترکه به‌جا آورده شود، جایز است از ثلث ترکه، شخصی را برای انجام آن اجیر نمایید و اگر نماز و روزه‌ ای که بر ذمّه اوست بیشتر از مقداری باشد که وصیّت کرده است، بر شما واجب است که آن‌ها را برای او قضا کنید، هرچند با اجیر کردن شخصی از مال خودتان برای انجام آن باشد.

کافی نبودن ترکه برای قضای روزه میت

۳۱۱. شخصی فوت کرده و قضای روزه ماه مبارک رمضان و نماز بر عهده اوست و فرزند ذکوری هم ندارد. مقداری مال به جا گذاشته که برای قضای یکی از نماز و روزه کفایت می‌ کند. در این صورت قضای نماز مقدم است یا روزه؟
ج) ترجیحی بین نماز و روزه نیست و بر ورثه واجب نیست که ما ترک وی را صرف قضای نماز و روزه او نمایند، مگر آن‌که در این‌باره وصیت کرده باشد، که در این صورت باید به وصیت او در اجیر گرفتن از ثلث ترکه برای قضای نماز و روزه‌ اش به هر مقدار که کفایت می‌ کند، عمل کنند.

اجیر گرفتن پسر بزرگتر برای قضای روزه پدر

۳۱۲. اگر پسر بزرگ تر بخواهد برای روزه‌های پدر از دنیا رفته‌ اش، کسی را اجیر کند، آیا می‌ تواند از ترکه میت خرج کند؟
ج) خیر، پسر بزرگ تر باید خودش روزه‌های پدر را به جا آورد و یا از اموال خود، کسی را اجیر کند و حق ندارد از ترکه میت چیزی خرج کند؛ مگر آن‌که پدر وصیت کرده باشد.

روزه استجاری با داشتن کفاره نذر و قسم

۳۱۳. کسی که کفاره نذر و قسم بر عهده اوست، آیا می‌‌تواند روزه قضای کسی را قبول کند؟
ج) مانع ندارد.

اجیرشدن با داشتن روزه قضا یا کفاره

۳۱۴. آیا کسی که روزه قضا یا روزه کفّاره بر عهده اوست می‌‌تواند برای کسی روزه استیجاری نیابتی یا تبرّعی بگیرد؟
ج) در استیجاری مانعی ندارد ولی در تبرّعی محل اشکال است.

تخلف وکیل یا اجیر از انجام عبادت

۳۱۵. زید از طرف برخی افراد، در اجیر گرفتن برای قضای نماز و روزه وکیل شد، یعنی مبلغی پول گرفت تا آن را به افرادی که اجیر می‌ شوند بدهد، ولی او در امانت خیانت نمود و کسی را برای آن کار اجیر نکرد و در حال حاضر از عمل خود پشیمان است و می‌ خواهد برئ الذمّه شود، آیا باید عدّه‌ ای را برای آن کار اجیر کند یا این‌که اجرت آن کار را به قیمت فعلی آن به صاحبانشان برگرداند یا این‌که فقط به مقدار پولی که دریافت کرده است بدهکار است؟ و در صورتی که خود او اجیر در قضای نماز و روزه باشد و قبل از انجام آن بمیرد، تکلیف چیست؟ 
ج) اگر فردی که وکیل در استیجار است قبل از اقدام به اجیر کردن کسی برای قضای نماز یا روزه، مدت وکالتش به پایان برسد، فقط ضامن مالی است که دریافت کرده است و در غیر این صورت مختار است بین این‌که با پولی که دریافت کرده کسی را برای قضای نماز و روزه اجیر کند و یا وکالت را فسخ نموده و پول را به صاحبش برگرداند و در مورد اختلاف ارزش پول، بنا بر احتیاط با هم مصالحه کنند و امّا شخصی که برای قضای نماز و روزه اجیر شده است، اگر اجیر شده باشد تا خودش آن کار را انجام دهد، در این صورت با وفاتش اجاره فسخ می‌ شود و پولی که دریافت کرده باید از ترکه‌ اش پرداخت شود. ولی اگر مباشرت خود او در انجام عمل شرط نباشد، مدیون به انجام خود آن کار است و ورثه او باید کسی را از ترکه‌ اش برای انجام عمل اجیر کنند البته اگر ترکه‌ ای داشته باشد، و الا چیزی در این رابطه بر عهده آنان نیست.

کفاره افطار روزه استیجاری

۳۱۶. اگر کسی برای گرفتن روزه قضای ماه رمضان اجیر شود و بعد از زوال افطار کند، آیا کفّاره بر او واجب است یا خیر؟
ج) کفّاره بر او واجب نیست.

وصیت به غیر ورثه جهت روزه قضا

۳۱۷. شهیدی به یکی از دوستانش وصیت نموده که احتیاطاً از طرف وی چند روز روزه قضا بگیرد، ولی ورثه شهید به این مسائل پایبند نیستند و طرح وصیت او هم برای آن‌ها ممکن نیست و روزه گرفتن هم برای دوست آن شهید مشقت دارد، آیا راه حل دیگری وجود دارد؟
ج) اگر آن شهید به دوست خود وصیت کرده که خودش شخصاً برای او روزه بگیرد، ورثه او در این مورد تکلیفی ندارند، و اگر برای آن فرد روزه گرفتن به نیابت از شهید مشقت دارد، تکلیف از او ساقط است.

کفاره روزه | احکام کفاره روزه

وجوب کفاره و موارد آن

۳۱۸. کارهایی که روزه را باطل می‌‌کند، هرگاه عمداً و از روی اختیار باشد، علاوه بر قضای روزه‌ی آن روز، کفّاره را نیز بر انسان واجب می‌‌سازد.

۳۱۹. هر گاه کسی در شب ماه رمضان جنب شود و پس از جنابت به‌گمان این‌که پیش از اذان صبح بیدار می‌‌شود و غسل می‌‌کند، به خواب رود و تا هنگام اذان بیدار نشود،‌ قضای آن روز بر او واجب نیست.

۳۲۰. اگر به سبب بی‌اطلاعی از حکم شرعی، کاری را انجام دهد که روزه را باطل می‌‌کند ـ مثل این‌که نمی‌‌دانست خوردن دارو نیز مانند سایر خوردنی‌ها روزه را باطل می‌‌کند و در روز ماه رمضان دارو خورد ـ روزه‌اش باطل است و باید آن را قضا کند ولی کفاره بر او واجب نیست.

۳۲۱. اگر به جهتی باطل کردن روزه برای او جایز یا واجب شود، مانند این‌که او را مجبور کنند کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام دهد، یا برای نجات جان غریق خود را در آب بیندازد، در این صورت کفاره بر او واجب نیست ولی باید قضای آن روز را به‌جا آورد.

۳۲۲. کفاره‌ی روزه‌ی ماه رمضان، در شرع اسلام، یکی‌ از این سه چیز است: آزاد کردن یک برده، دو ماه روزه گرفتن، شصت فقیر را غذا دادن. و چون در این دوران ظاهراً برده‌ای وجود ندارد که بتوان آزاد کرد، مکلّف باید یکی از آن دو کار دیگر را انجام دهد.

۳۲۳. غذا دادن به شصت فقیر را می‌‌توان به دو صورت انجام داد: این‌که با غذای آماده آنان را سیر کند، یا این‌که به هر نفر باندازه ۷۵۰ گرم (یک مدّ) گندم یا آرد یا نان یا برنج یا مانند اینها بدهد.

۳۲۴. اگر هیچ‌یک از سه وظیفه‌‌ای را که مخیَر میان آنها است، نتواند انجام دهد، باید به هر تعداد فقیر که قادر است، غذا بدهد و احتیاط آن است که استغفار نیز بکند. و اگر به هیچ‌وجه قادر بر دادن غذا به فقرا نیست کافی است که استغفار کند، یعنی با دل و زبان بگوید: استغفرالله (از خداوند بخشایش می‌‌طلبم).

۳۲۵. کسی که بخاطر عدم توانایی بر روزه و غذا دادن به فقیر، وظیفه‌اش استغفار است، اگر بعدها تمکن پیدا کرد که روزه بگیرد یا به فقرا غذا دهد، احتیاط آن است که این کار را بکند، اگرچه کفایت استغفار، بعید نیست.

۳۲۶. کسی‌ که می‌‌خواهد دو ماه کفاره‌ی روزه‌ی ماه رمضان را بگیرد باید یک ماه تمام و حداقل یک روز از ماه دوم را پی در پی بگیرد. و اگر بقیه‌ی ماه دوم پی در پی نباشد اشکال ندارد.

۳۲۷. زنی که می‌‌خواهد شصت روز روزه کفاره بگیرد و در اثناء به روزهای عادت ماهانه و امثال آن می‌‌رسد پس از پایان آن روزها می‌‌تواند بقیه‌ی روزه‌ها را بگیرد و لازم نیست آنها را از سر بگیرد.

۳۲۸. اگر کسی با آمیزش جنسی حرام یا خوردن و نوشیدن حرام، روزه‌ی خود را در ماه رمضان بشکند، بنابر احتیاط هر سه کفاره (آزاد کردن برده، شصت روز روزه، غذا دادن به شصت فقیر) با هم بر او واجب می‌‌شود. و اگر هر سه برایش ممکن نباشد هر کدام را که ممکن است باید ادا کند. اگر چه واجب نبودن این احتیاط بعید نیست.

۳۲۹. اگر روزه‌دار، کاری را که باطل کننده‌ی روزه است، در یک روز بیش از یک بار انجام دهد، فقط یک کفاره بر او واجب می‌‌شود بلی، اگر این کار، آمیزش جنسی یا استمناء باشد احتیاط واجب آن است که به عدد دفعات آمیزش جنسی یا استمناء کفاره بدهد.

۳۳۰. اگر چیزی از اندرون روزه‌دار به دهان او برگردد، نباید آن را دوباره فرو برد، و اگر عمداً فرو برد قضا و کفاره بر او واجب می‌‌شود.

۳۳۱. اگر نذر کند که روز معیّنی را روزه بگیرد، چنانچه در آن روز عمداً روزه نگیرد یا روزه‌اش را باطل کند باید کفاره بدهد و کفاره‌ی نذر همان کفاره‌ی قسم* است.

  • کفاره قسم سیر کردن ده فقیر یا پوشانیدن آن‌هاست.

۳۳۲. اگر روزه‌دار به گفته‌ی کسی که می‌‌گوید مغرب شده و اعتماد به گفته‌ی او نیست، افطار کند و سپس بفهمد که مغرب نبوده، قضا و کفاره بر او واجب می‌‌شود.

۳۳۳. کسی که عمداً روزه‌ی خود را باطل کرده اگر پس از آن به سفر برود کفاره از او ساقط نمی‌‌شود.

۳۳۴. کسی که کفاره بر او واجب شده، لازم نیست که آن را فوراً بدهد، ولی نباید آن را به قدری تأخیر بیندازد که کوتاهی در ادای واجب شمرده شود.

۳۳۵. کفاره‌ی واجب را اگرچند سال بگذرد و ندهد، چیزی بر آن اضافه نمی‌‌شود.

۳۳۶. کسی که برای کفاره‌ی روزه می‌‌خواهد به شصت فقیر غذا دهد (به شرحی که در مسائل قبل گفته شد) اگر به شصت فقیر دسترسی دارد نمی‌‌تواند سهم دو نفر یا بیشتر را به یک نفر بدهد، بلکه لازم است به تمام شصت نفر به اندازه‌ی سهم هر یک غذا بدهد. البته می‌‌تواند به عدد افراد خانواده‌ی شخص فقیر مقدار سهم آنان را به او واگذار کند و او آن را مصرف آنان نماید. و در فقیر تفاوتی میان بچه و بزرگ و زن و مرد نیست.

۳۳۷. کسی که برای قضای ماه رمضان روزه گرفته، اگر بعد از ظهر عمداً روزه‌ی خود را باطل کند باید ده فقیر را غذا بدهد و اگر نمی‌‌تواند سه روز روزه بگیرد.

تفاوت کفاره افطار عمدی با کفاره مریض

۳۳۸. آیا کفّاره افطار عمدی روزه، با کفّاره مریض تفاوت دارد؟

ج) آری، در دو مورد با هم تفاوت دارد: ۱. در مقدار، ۲. در مصرف. در کفّاره افطار عمدی روزه، باید برای هر روز شصت فقیر را سیر کند (یا به هر کدام یک مدّ طعام بدهد) و یا دو ماه روزه بگیرد. اما در کفّاره مریض، اگر بیماری تا رمضان آینده ادامه داشته باشد، باید برای هر روز یک مدّ طعام به فقیر بدهد.
در کفّاره افطار عمدی، اگر به شصت فقیر دسترسی دارد، نمی‌ تواند به هر کدام از آنها بیشتر از یک مدّ طعام بدهد؛ ولی در کفّاره مریض این امر لازم نیست.

کفاره افطار عمدی روزه قضا

۳۳۹. شخصی ده روز روزه بر عهده دارد و در روز بیستم شعبان شروع به روزه گرفتن می‌ کند، آیا در این صورت می‌ تواند عمداً روزه خود را قبل یا بعد از زوال، افطار کند؟ در صورتی که قبل یا بعد از زوال افطار نماید، چه مقدار کفّاره دارد؟
ج) در فرض مذکور بنابر احتیاط افطار عمدی برای او جایز نیست و اگر عمداً افطار کند، در صورتی که قبل از زوال باشد غیر از کفاره تأخیر کفّاره‌ ای بر او واجب نیست و اگر بعد از زوال باشد، کفّاره بر او واجب است که عبارت است از غذا دادن به ده مسکین، و در صورت عدم تمکن، واجب است سه روز روزه بگیرد.

روزه نگرفتن در ماه رمضان

۳۴۰. فردی که به مدت صد و بیست روز روزه نگرفته، چه وظیفه‌ ای دارد؟ آیا باید برای هر روز شصت روز روزه بگیرد؟ و آیا کفّاره بر او واجب است؟
ج) قضای آن‌چه از ماه رمضان از او فوت شده، بر او واجب است، و اگر افطار عمدی و بدون عذر شرعی بوده، علاوه بر قضا، کفّاره هر روز هم واجب است که عبارت است از شصت روز روزه یا اطعام شصت فقیر و یا دادن شصت مد طعام به شصت مسکین که سهم هر کدام یک مدّ است.

انجام مُفطر در محل اقامت

۳۴۱. مسافری قصد اقامت ده روز داشته ولی از اقامت منصرف می‌‌شود و تصمیم می‌‌گیرد قبل از حلول ماه رمضان به شهرش برگردد ولی به‌خاطر تأخیر وسایل نقلیه نمی‌‌تواند برگردد و ماه رمضان در همان شهری که مسافر بوده حلول می‌‌کند. اگر این شخص در محل اقامت فعلی مُفطری انجام دهد، چه حکمی‌ دارد؟

ج) اگر بعد از اینکه اقامت ده روز وی تحقق یافته (به این‌که پس از قصد اقامت یک نماز چهار رکعتی خوانده باشد) روزه بر او واجب است و جایز نیست کاری که روزه را باطل می‌‌کند انجام دهد، و اگر چنین کاری کرد، کفّاره (شصت روز روزه یا اطعام شصت فقیر) بر او واجب می‌‌شود؛ اما اگر قبل از استقرار اقامت و حکم کامل خواندن نماز از اقامتش منصرف شد، چیزی به عهده‌اش نیست.

باطل کردن روزه با محرّمات

۳۴۲. حکم کسی که با آمیزش جنسی حرام یا استمنا یا خوردن و نوشیدن حرام روزه خود را در ماه رمضان باطل نموده چیست؟

ج) در فرض مرقوم باید شصت روز روزه بگیرد و یا شصت مسکین را اطعام نماید و احتیاط مستحبّ آن است که هر دو را انجام دهد.

۳۴۳. اگر مکلّف علم داشته باشد به این‌که استمنا روزه را باطل می‌ کند، ولی عمداً آن را انجام دهد، آیا کفّاره جمع بر او واجب می‌ شود؟

ج) اگر منی هم از او خارج شود، کفّاره جمع بر او واجب نمی‌ شود لکن احتیاط مستحبّ آن است که کفّاره جمع بپردازد.

تکرار مبطلات روزه

۳۴۴. انسان روزه داری که در یک روز بیش از یکبار کاری که روزه را باطل می‌ کند انجام دهد وظیفه‌ اش چیست؟

ج) فقط یک کفّاره بر او واجب می‌ شود، بلی اگر این کار آمیزش جنسی یا استمنا باشد احتیاط واجب آن است که به عدد دفعات آمیزش جنسی یا استمنا کفّاره بدهد.

قی کردن عمدی

۳۴۵. آیا قی کردن عمدی موجب کفّاره است؟
ج) قَی موجب کفّاره است.

کیفیت ادای کفّاره

فوریت در ادای کفّاره

۳۴۶. آیا کفّاره روزه باید فوراً ادا شود یا می‌‌توان در طول زمان آن را بجا آورد؟
ج) دادن کفاره ـ چه از نظر مالی یا روزه ـ واجب فوری نیست بلکه برای انجام آن حتی در آینده فرصت دارید لکن نباید مورد غفلت قرار گیرد.

به‌هم خوردن توالی در روزه کفّاره

۳۴۷. بر اینجانب ۶۰روز، روزه (کفّاره واجب) واجب بود. در ۳۱ روز اول، روز ۲۹ مصادف با عید قربان گردید که روزه در آن روز حرام است و دیگر ادامه ندادم. آیا می‌‌توانم این چند روز روزه را به عنوان روزه‌های غیرمتوالی گرفته و ۳۱ روز روزه متوالیِ دیگر بجا آورم؟
ج) اگر روز سی‌ام و سی و یکم را متوالیاً روزه نگرفته‌اید روزه‌های قبلی صحیح نیست بلکه باید ترتیب حفظ شود یعنی اول روزه‌های مشروط به توالی را بگیرد و سپس روزه‌های غیر مشروط به توالی را.

شک در تکمیل توالی کفّاره

۳۴۸. در ماه مبارک رمضان، روزه‌ی یک روز من باطل شد که باید به‌جای آن ۶۱ روز کفاره‌ی آن را بگیرم که ۳۰ روز آن پشت سرِ هم باشد. من همه روزه‌های کفّاره را گرفته‌ام امّا مطمئن نیستم که ۳۰ روز پشت سرِ هم گرفته‌ام یا ۳۱ روز. اکنون تکلیف من چیست؟
ج) اگر روزه‌های کفاره را گرفته‌اید، و در وقت روزه‌گرفتن متوجّه بودید که ۳۱ روز آن باید پشت سرِ هم باشد، شک و تردیدِ فعلی اعتبار ندارد.

ترتیب بین قضا و کفاره روزه

۳۴۹. آیا رعایت ترتیب بین قضا و کفّاره، در کفّاره روزه واجب است یا خیر؟
ج) واجب نیست.

۳۵۰. آیا قضای روزه ماه رمضان و کفّاره آن، باید پی در پی انجام گیرد؟
ج) لازم نیست قضای روزه‌ها پی در پی باشد؛ ولی در کفّاره ـ چنانچه گرفتن دو ماه روزه را اختیار کند ـ باید یک ماه تمام و یک روز آن را از ماه دیگر پی در پی بگیرد.

کیفیت محاسبه مدَت ماه در کفاره

۳۵۱. نحوه محاسبه مدّت ماه برای کفاره روزه چگونه است؟
ج) اگر از اول ماه قمری شروع به روزه گرفتن کرد، دو ماه قمری ـ هرچند کمتر از سی روز ـ کفایت می‌‌کند و همچنین اگر مثلاً از روز هفتم ماه قمری شروع کرد تا پایان روز ششم از ماه سوم کفایت می‌‌کند و در غیر آن باید ۶۰ روز روزه بگیرد.

پرداخت کفّاره به‌صورت قسطی

۳۵۲. از چند سال گذشته کفّاره روزه بدهکار هستم. آیا می‌‌توانم در طول سال در چند نوبت آن را پرداخت کنم؟
ج) مانع ندارد.

تأخیر در ادای کفّاره

۳۵۳. کسی که کفّاره روزه را تا چند سال به تأخیر اندازد، آیا چیزی بر مقدار آن افزوده می‌ شود؟
ج) خیر، چیزی بر آن افزوده نمی‌ شود.

ناتوانی از ادای کفّاره

۳۵۴. شخصی به مدت ده سال بر اثر جهل نماز نخوانده و روزه نگرفته است، فعلاً توبه نموده و به سوی خدا بازگشته و تصمیم بر جبران آن‌ها گرفته است، ولی توانایی قضای همه روزه‌های فوت شده را ندارد و مالی هم ندارد که با آن کفّاره‌هایش را بپردازد، آیا صحیح است که فقط به استغفار اکتفا کند؟
ج) قضای روزه‌های فوت شده در هیچ صورتی ساقط نمی‌ شود، و نسبت به کفّاره افطاره عمدی روزه ماه رمضان، چنانچه قدرت بر روزه دو ماه و یا اطعام شصت مسکین برای هر روز نداشته باشد، باید به هر تعداد فقیر که قادر است غذا بدهد و احتیاط آن است که استغفار نیز بکند و اگر به هیچ وجه قادر به دادن غذا به فقرا نیست فقط کافی است که استغفار کند یعنی با دل و زبان خود بگوید: «استغفرالله (از خداوند بخشایش می‌ طلبم)».

۳۵۵. اگر کسی به علت ضعف و بیماری نتواند به ازای هر روز روزه‌ای که باطل کرده ۶۰ روز روزه قضای آن را به‌جا آورد و به‌طور مستقل هم درآمدی نداشته باشد که کفاره آن را بپردازد، وظیفه او چیست؟
ج) قضای روزه واجب است و نسبت به کفّاره‌ی افطار عمدی حکم آن در پاسخ مسأله ۳۵۴ گذشت.

توانایی بر ادای کفاره بعد از استغفار به‌جای آن

۳۵۶. من به علّت عدم قدرت مالی و بدنی نتوانستم برای انجام کفّاره‌هایی که بر من واجب شده بود روزه بگیرم و یا به مساکین اطعام نمایم و در نتیجه، استغفار نمودم لکن به لطف الهی اکنون توان روزه گرفتن یا اطعام نمودن دارم، وظیفه‌ ام چیست؟
ج) در فرض مرقوم، انجام کفّاره لازم نیست گر چه احتیاط مستحبّ آن است که انجام داده شود.

فدیه و کفاره‌ی تأخیر

ملاک در اطعام مسکین در فدیه

۳۵۷. علما نسبت به چهار گروه می‌‌فرمایند باید فدیه پرداخت کرد: پیرمرد، پیرزن، ذوالعطاش، حامل و مرضعه. حال بعض علماء می‌‌فرمایند: «لا یجزی الاشباع عن المدَ فی الفدیه» سیرکردن فقیر کافی نیست و باید یک مدّ طعام به فقیر تملیک کرد همچنان که در آیه ۱۸۴ بقره ‎فرموده: «فدیه طعام مسکین» و نفرموده اطعام مسکین. نظر حضرت عالی چیست؟
ج) کسانی که در ماه رمضان مجاز به افطار روزه هستند ولکن باید برای هر روز فدیه بدهند، در دادن فدیه در این موارد سیر کردن فقیر کافی نیست بلکه باید یک مدّ طعام برای هر روز به فقیر بدهند.

فدیه و کفاره تأخیر زن باردار و شیرده

۳۵۸. من به لطف خداوند متعال دارای فرزندی هستم که شیرخوار است. ان شاء الله به‌زودی ماه مبارک رمضان فرا خواهد رسید. در حال حاضر می‌ توانم روزه بگیرم ولی در صورت روزه گرفتن، شیرم خشک خواهد شد. با توجه به این‌که دارای بنیه ضعیفی هستم و کودکم هر ده دقیقه شیر می‌ خواهد، چه وظیفه‌ ای دارم؟
ج) اگر به دلیل کم یا خشک شدن شیرتان بر اثر روزه، خوف ضرر بر طفل خود داشته باشید، روزه تان را افطار کنید، ولی برای هر روزی باید یک مدّ طعام به فقیر بدهید و قضای روزه را هم بعداً به‌جا آورید.

۳۵۹. آیا زنی که به بچه شیر می‌‌دهد و روزه برای او ضرر دارد اگر روزه نگیرد بعداً باید کفاره نیز بدهد یا نه؟
ج) اگر خوف ضرر برای بچه باشد باید به مقدار هر روزی که روزه را افطار می‌‌کند، یک مدّ طعام (تقریباً ۷۵۰ گرم گندم یا نان یا برنج و یا مانند آن) به فقیر بپردازد و روزه را نیز قضا کند. ولی اگر خوف ضرر برای خودش باشد حکم مریض را دارد.

۳۶۰. اگر زن باردار یا شیرده، در صورت ترس بر خودش یا فرزندش روزه را ترک کند و عذرش تا ماه رمضان آینده ادامه داشته باشد، آیا برای هر روز دو فدیه بر آنان واجب است یا یک فدیه کافی است؟
ج) با فرض استمرار عذرش تا ماه رمضان سال بعد، بیش از یک فدیه بر او واجب نیست.

۳۶۱. زنی در دو سال متوالی در ماه مبارک رمضان حامله بوده و قدرت روزه گرفتن در آن ایام را نداشته است، ولی در حال حاضر توانایی روزه گرفتن را دارد، حکم او چیست؟ آیا کفّاره جمع بر او و اجب است یا فقط قضای آن را باید به جا آورد؟ تأخیر او در قضای روزه چه حکمی‌ دارد؟
ج) اگر بر اثر عذر شرعی روزه ماه رمضان را نگرفته، فقط قضا بر او واجب است، و درصورتی که عذر او در خوردن روزه خوف از ضرر روزه بر جنین یا کودکش بوده، باید علاوه بر قضا، برای هر روز یک مدّ طعام به عنوان فدیه بپردازد، و اگر قضا را بعد از ماه رمضان تا ماه رمضان سال بعد، بدون عذر شرعی به تأخیر انداخته، فدیه دیگری هم بر او واجب است یعنی باید برای هر روز یک مدّ طعام به فقیر بدهد. و در صورتی که عذر او خوف ضرر برای خودش بوده، حکم سایر موارد خوف ضرر را دارد که در صورت استمرار این خوف تا ماه رمضان سال بعد، قضا از وی ساقط است و فقط فدیه (یک مدّ طعام) بر او واجب است.

۳۶۲. زنی به علت بارداری و نزدیکی وقت زایمان، نمی‌ تواند روزه بگیرد و می‌ داند که باید آن‌ها را بعد از زایمان و قبل از ماه رمضان آینده قضا نماید، اگر به‌طور عمدی یا غیرعمدی تا چند سال روزه نگیرد، آیا فقط کفّاره همان سال بر او واجب است یا آن‌که کفّاره تمام سال‌هایی که روزه را به تأخیر انداخته، واجب است؟
ج) فدیه تأخیر قضای روزه ماه رمضان هرچند به مدت چند سال هم به تأخیر افتاده باشد، یک‌بار واجب است و آن عبارت است از یک مدّ طعام برای هر روزی، و فدیه هم زمانی واجب می‌ شود که تأخیر قضای روزه ماه رمضان تا ماه رمضان دیگر بر اثر سهل‌انگاری و بدون عذر شرعی باشد، ولی اگر به‌خاطر عذری باشد که شرعاً مانع صحّت روزه است، فدیه‌ ای ندارد.

استمرار عذر سفر از ماه رمضان تا رمضان آینده

۳۶۳. کسانی که در ماه رمضان برای انجام وظیفه دینی در مسافرت هستند و به همین دلیل نمی‌ توانند روزه بگیرند، اگر در حال حاضر بعد از چند سال تأخیر، بخواهند روزه بگیرند، آیا پرداخت کفّاره بر آن‌ها واجب است؟
ج) اگر قضای روزه ماه رمضان را به علت استمرار عذری که مانع روزه گرفتن است، تا ماه رمضان سال آینده به تأخیر انداخته باشند، قضای روزه‌هایی که از آنان فوت شده کافی است، و واجب نیست برای هر روزی یک مدّ طعام فدیه بدهند، هرچند احتیاط در جمع بین قضا و فدیه است. ولی اگر تأخیر در قضای روزه به‌خاطر سهل انگاری و بدون عذر باشد، جمع بین قضا و فدیه بر آن‌ها واجب است.

کفّاره روزه مریض

۳۶۴. من حدود سه سال به علت بیماری و مصرف قرص از روزه گرفتن معاف بوده‌ام و به همین علت نمی‌‌توانستم قضای روزه را بجا بیاورم. فدیه را نیز نپرداختم. اما امسال بحمدالله سلامتی حاصل شد و توانایی پرداخت فدیه را نیز دارم می‌‌خواستم ببینم در مورد سه سال گذشته وظیفه من چیست؟ (لازم به ذکر است که قبلاً تحت تکفل پدر بوده‌ام اما از اول سال ۸۴ استخدام شرکتی شده‌ام).
ج) برای روزه‌هایی که در ماه رمضان به جهت بیماری افطار نموده و تا رمضان سال بعد هم این بیماری ادامه داشته، هر روز یک مدّ (حدود ۷۵۰ گرم) طعام به عنوان فدیه به فقیر بپردازید و قضای آن روزه‌ها واجب نیست مگر ماه رمضان آخر در صورتی که پس از آن سلامتی حاصل و قدرت برگرفتن روزه‌های قضای آن را داشته باشید که در این صورت اگر تا رمضان سال بعد، قضای روزه‌ها را نگرفته باشید علاوه بر دادن مدّ طعام باید قضای آن را نیز بگیرید.

۳۶۵. مادرم تقریباً سیزده سال بیمار بود و به همین دلیل نمی‌ توانست روزه بگیرد. من دقیقاً اطلاع دارم که علت روزه نگرفتن او احتیاج به مصرف دارو بوده است، امیدواریم ما را راهنمایی فرمایید که آیا قضای روزه‌ها بر او واجب است؟
ج) اگر ناتوانی او از روزه گرفتن بر اثر بیماری بوده، قضا ندارد.

۳۶۶. کسی که چند سال مریض بوده و نتوانسته روزه ماه رمضان و قضای آن را به جا آورد، تکلیفش چیست؟
ج) در سالی که بهبود یابد، اگر تا رمضان آینده به مقدار قضا وقت داشته باشد، باید قضای سال آخر را به جا آورد؛ ولی قضای سال‌ های گذشته لازم نیست و تنها باید برای هر روز، یک مد طعام به فقیر بدهد.

منع چشم پزشک از روزه

۳۶۷. من از عینک طبی استفاده می‌ کنم و در حال حاضر چشمانم بسیار ضعیف است. هنگامی‌ که به پزشک مراجعه کردم به من گفت که اگر برای تقویت چشمانم تلاش نکنم، ضعیف تر خواهند شد، بنا بر این اگر از روزه ماه رمضان معذور باشم، چه وظیفه‌ ای دارم؟
ج) اگر روزه برای چشمان شما ضرر دارد، واجب نیست روزه بگیرید، بلکه واجب است افطار کنید و اگر بیماری شما تا ماه رمضان آینده استمرار پیدا کرد، قضای روزه بر شما واجب نیست، ولی واجب است که عوض هر روز یک مدّ طعام به فقیر بدهید.

تأخیر در پرداخت فدیه

۳۶۸. اگر بر فدیه چند سال بگذرد، حکم آن چیست؟ آیا چیزی بر آن افزوده می‌‌شود؟
ج) چیزی بر آن افزوده نمی‌‌شود، ضمن آنکه دادن فدیه واجب فوری نیست.

مسئول پرداخت فدیه زن بیمار

۳۶۹. زنی به علت بیماری از روزه گرفتن معذور است و قادر بر قضا کردن آن‌ها تا ماه رمضان سال آینده هم نیست، در این صورت آیا کفّاره بر او واجب است یا بر شوهرش؟
ج) اگر افطار روزه ماه رمضان از جهت بیماری و تأخیر قضای آن هم از جهت ادامه بیماری بوده است، برای هر روز یک مدّ طعام به عنوان فدیه بر خود زن واجب است و چیزی بر عهده شوهرش نیست.

مصرف کفّاره روزه

دادن کفّاره به واجب النفقه

۳۷۰. آیا کفّاره روزه را می‌ توان به واجب النفقه پرداخت؟
ج) کفّاره روزه را نمی‌ توان به واجب النفقه داد؛ ولی پرداخت آن به خویشاوندان فقیر اشکال ندارد.

پرداختن کفاره به سید

۳۷۱. آیا غیر سید، می‌ تواند کفّاره روزه را به سید بدهد؟
ج) آری، اشکال ندارد؛ ولی بهتر است، به سید ندهد.

مصرف کفّاره در امور فرهنگی

۳۷۲. آیا کفّاره روزه را می‌ توان در امور فرهنگی، جشن ازدواج و مانند آن صرف کرد؟
ج) خیر، صرف آن در این امور جایز نیست و باید با آن فقیران را اطعام کرد.

طریقه اطعام فقیر در کفّاره

۳۷۳. آیا در کفاره‌ای که باید ۶۰ فقیر را اطعام کرد، می‌‌شود به یک فقیر ۶۰ مرتبه غذا داد؟ یا پول آن را به یک فقیر داد تا با آن برای خود طعام تهیّه کند؟
ج) نمی‌تواند یک فقیر را بیش از یک بار سیر نماید یا به او بیش از یک مدّ طعام بپردازد.

۳۷۴. آیا دادن پول یک مدّ طعام به فقیر تا با آن غذایی برای خودش بخرد، کافی است؟
ج) اگر اطمینان داشته باشد که فقیر به وکالت از او طعام خریده و سپس آن را به عنوان کفّاره قبول می‌ کند، اشکال ندارد.

دادن ماکارونی به جای نان

۳۷۵. آیا به جای نان می‌‌توان ماکارونی که از جنس نان است به عنوان کفّاره به مستمندان داد؟
ج) مانعی ندارد.

پرداخت اجرت آشپزی برای اطعام فقرا از کفاره

۳۷۶. اگر شخصی وکیل در غذا دادن به عده‌ ای از مساکین شود، آیا می‌ تواند اُجرت کار و پختن غذا را از اموالی که به عنوان کفّاره به او داده شده است، بردارد؟
ج) مطالبه اجرت کار و پخت غذا برای وی جایز است، ولی نمی‌ تواند آن را بابت کفّاره حساب نماید و یا از اموالی که باید به عنوان کفّاره به فقرا داده شود، بردارد.

قضای نماز و روزه ترک شده و کفّاره آن

۳۷۷. اینجانب متأسفانه به دلیل کاهلی و… نتوانستهام برخی از روزه و نمازهای سال‌های قبل را قضا نمایم اکنون و در حال حاضر چگونه می‌‌توانم قضای روزه‌ها و نمازها را به جای آورم؟
ج) روزه‌هایی که از روی عذر خوردهاید قضای آن واجب است و در فرض مذکور که تا رمضان آینده قضا نکردهاید واجب است علاوه بر قضا برای هر روز یک مدّ طعام (هفتصد و پنجاه گرم گندم، جو، آرد و مانند آن را) به فقیر بدهید و روزه‌هایی که عمداً نگرفتید واجب است ضمن قضای آنها برای هر روز یا شصت روز روزه بگیرید یا شصت مسکین را اطعام کنید. چنانچه در شهر خود دسترسی به شصت فقیر ندارید واجب است کفاره را به شهر دیگری ببرید و اگر آن هم میسّر نیست واجب است منتظر بمانید تا در آینده به شصت فقیر در شهر خود دسترسی پیدا کنید. و اگر کمتر از عددی که می‌خواهید وجود داشت، می‌توانید بطور مکرر طعام را به آنان بدهید تا عدد را تکمیل کنید و احتیاط آن است که تکرار را در ایام متعدد انجام دهید.و اما نمازهایی که به هر جهت فوت شده واجب است قضا شود و کفاره ندارد.

کفّاره زمان کودکی

۳۷۸. اگر در زمان کودکی در منزل پدری کفّاره روزه شامل فرد شود، دادن کفّاره بر عهده کیست؟ 
ج) بر شخص نابالغ کفّاره واجب نیست و اگر بالغ شده و کفّاره به عهده او آمده، باید خودش بپردازد ولی ادای آن فوری نیست.

کفاره روزه پدر بعد از فوت

۳۷۹. اگر شخصی فوت کند، چه کسی باید کفّاره روزه او را بپردازد؟ آیا بر پسران و دختران وی دادن کفّاره واجب است یا شخص دیگری هم می‌ تواند آن را بدهد؟
ج) کفّاره روزه که بر پدر واجب است، اگر به نحو تخییری بوده است، یعنی وی هم توانایی روزه گرفتن را داشته و هم اطعام را، در این صورت اگر بتوان آن را از تَرَکه خارج کرد، از آن برداشت می‌ شود و در غیر این صورت بنا بر احتیاط بر پسر بزرگتر واجب است که روزه را بگیرد.

مطالب مرتبط

دیدگاه بگذارید

avatar
  اشتراک  
اطلاع از