Ultimate magazine theme for WordPress.

دیه زن در اسلام و قرآن

دیه زن مالی است که در عوض لطمه بدنی به زن، به او یا ورثه‌اش پرداخت می‌شود. بیشتر فقیهان مسلمان و همچنین قانون مجازات اسلامی، دیه زن را تا یک سوم مبلغدیه کامل با دیه مرد برابر دانسته و پس از آن، نیمی از دیه مرد قرار داده است. تعدادی از فقیهان دیه زن و مرد را برابر دانسته‌اند.

برخی فقیهان دلیل این نابرابری را تفاوت ارزش مادی زن و مرد ندانسته و آن را به تفاوت‌های اقتصادی و نه انسانی مرتبط دانسته‌اند. عده‌ای نیز معتقدند نصف بودن دیه زن نسبت به مرد را در احکام دیگر جبران شده است. دیه زن یکی از موضوعات مورد بحث حقوق‌دانان و فقیهان است و کتب و مقالات متعددی درباره آن نوشته شده است.

دیه زن در اسلام | دیه زن در قرآن

مفهوم‌شناسی دیه زن

دیه مالی است که بدل جان انسان محسوب می‌شود و از جانب جانی(کسی که جنایت را مرتکب شده) به مَجنیٌّ عَلیه(کسی که به او آسیبی وارد شده) پرداخت می‌شود[۱]و دیه زن مالی است که در قبال لطمه زدن به زن به او یا ورثه‌اش پرداخت می‌شود.

پیشینه دیه زن

پیش از اسلام در میان قبایل عرب دیه زن نیمی از دیه مرد بوده است.[۲] در فقه، دیه زن به دو صورت مورد بررسی و فتوا قرار گرفته است.[۳] اول دیه نفس(بدن انسان) که مقدار دیه کامل زن و مرد است [۳] و دوم دیه عضو(عضوی از بدن انسان).[۴]

نظر فقها درباره دین زن

فقهای شیعه، به غیر از آیت‌الله صانعی،[۵] و محمدابراهیم جناتی[۶] دیه جنایت عمد و غیرعمد بر زن مسلمان را نصف دیه مرد دانسته‌اند.[۷]

فقیهان شیعه، نظیر شیخ مفید، شیخ طوسی، صاحب جواهر، شهید اول و شهید ثانی در مواردی که مقدار دیه به یک سوم نرسیده، دیه زن و مرد را برابر می‌دانند.[۸] شیخ مفید معتقد است اگر زنی به دست مردی کشته شود، در صورتی که موجب دیه بشود، قاتل باید نیمی از دیه را بپردازد.[۹] شیخ طوسی نیز آورده است همه فقها به غیر از ابن علیه و اصم بر این رای اتفاق‌نظر دارند.[۱۰] صاحب جواهر می‌نویسد هیچ اختلافی چه در نص و چه در فتوا در این خصوص وجود ندارد؛ اجماع آن قطعی است و احادیث مستفیض و متواتر نیز بر آن دلالت دارد.[۱۱] اکثر فقیهان معاصر[۱۲] نظیر امام خمینی و[۱۳] آیت‌الله خویی،[۱۴] دیه زن را نیمی از دیه مرد می‌دانند. آیت‌الله صانعی[۵] و محمدابراهیم جناتی[۶] دیه زن و مرد را برابر دانسته‌اند. آیت‌الله صانعی و گروهی از حقوقدانان معتقدند که محقق اردبیلی قائل به تساوی دیه زن و مرد بوده است.[۱۵] برخی دیگر این سخن را نپذیرفته‌اند.[۱۶]

فقهای دیگر مذاهب اسلامی، به جز ابن علیه و الأصم،[۱۷] دو فقیه اهل سنت که دیه مرد و زن را برابر دانسته‌اند،[۱۸] در نصف بودن دیه زن مانند فقیهان شیعه فتوا داده‌اند[۱۹] البته فقهای مالکی و حنبلی برابری دیه زن و مرد تا یک‌سوم دیه را نپذیرفته‌اند.[۲۰]

دلایل دو طرف

قائلین به نصف بودن دیه زن نسبت به مرد و قائلین به برابری دیه زن و مرد دلایلی را بر فتوای خود عنوان نموده‌اند.

دیه زن در قرآن

فقیهان به برخی از عبارات قرآن در خصوص دیه زن استناد نموده‌اند. محمد صادقی تهرانی معتقد است عبارت «وَالْأُنْثَىٰ بِالْأُنْثَىٰ» در آیه ۱۷۸ سوره بقره[یادداشت ۱] حاکی از تفاوت دیه زن و مرد است که عبارت «ٱلنَّفۡسَ بِٱلنَّفۡسِ»آیهٔ ۴۵ سوره مائده[یادداشت ۲] را نسخ می‌کند. آیه ۴۵ سوره مائده درصدد بیان حکم تورات است، اما آیه ۱۷۸ سوره بقره حکمی قرآنی است.[۲۱] در مقابل فقیهانی که به برابری دیه زن و مرد قائلند گفته‌اند در آیه ۹۲ سوره نساءبه دیه انسان اشاره دارد و آیه مذکور دلیل بر یکسان بودن دیه همه انسان‌هاست[۲۲] و کلمه «مَن» دلالت بر مرد و زن دارد.[۲۳] آیت‌الله صانعی نیز معتقد است دلیلی برای استثناء به مفهوم بدون قید آیه وجود ندارد.[۲۴]

روایات مرتبط با دیه زن

قائلین به نصف بودن دیه زن نسبت به مرد، به روایات متعددی استناد کرده‌اند، از جمله حدیثی که عبدالله بن مسکان از امام صادق(ع) نقل کرده و همچنین صحیحه حلبی[۲۵] که در این دو حدیث دیه زن، نصف دیه مرد دانسته شده است.[۲۶] به گفته عده‌ای از محققان روایات مذکور، یا صحیحه‌اند یا موثقه‌ و یا متواترند یا مستفیضه.[۲۷] همچنین به روایات موجود در موضوع قصاص نیز استناد شده است.[۲۸]

آیت‌الله صانعی ضمن بررسی روایات مذکور، این روایات را از منظر سندی و یا محتوایی غیرقابل استناد دانسته است.[۲۹] برخی محققان در نقد روش آیت‌الله صانعی گفته‌اند که روایات بیانگر مسائل جزئی و فرعی آیاتهستند و زمانی استناد به قرآن بدون روایات صحیح است که از وجود روایت مأیوس شویم.[۳۰] دیگر اینکه در این بررسی، تمامی روایات بررسی نشده و برخی از روایات بررسی شده، با وجود اینکه صحیحه‌اند، به دلیل ناسازگاری با اطلاق قرآن، رد شده‌اند که مقبول نیست.[۳۱] از دیگر اشکالات بر روایات نصف بودن دیه زن، یکی از روایان آن به نام محمد بن عیسی بن عبید است. در پاسخ گفته شده، روایات بسیاری درباره نصف بودن دیه زن موجود است که نام محمد بن عیسی در میان راویان آنها نیست. همچنین بزرگان حدیث ایراد بر راوی مذکور را نپذیرفته و محقق اردبیلی از این روایت با عنوان صحیحه یاد کرده است.[۳۲]

ابوبکر اصم و ابن علیه نیز در مورد برابری دیه زن و مرد[۳۳] به روایاتی که پیامبر اسلام(ص) دیه انسان را بدون ذکر مرد یا زن بودن یکصد شتر قرار داده است استناد نموده‌اند.[۳۴]

اجماع فقها

اجماع دلیل دیگری که فقیهان آن را مبنای نصف بودن دیه زن نسبت به مرد قرار داده‌اند.[۳۵] گفته شده اجماع تنها در میان فقهای اهل سنت مورد استناد است و در میان اصولیون شیعه جایگاهی ندارد[۳۶] و به دلیل اینکه اجماع مدرکی است، فاقد اعتبار است.[۳۶] آیت‌الله صانعی نیز اجماع که دلیل دیگر فتوای نابرابری دیه زن و مرد است را نیز مورد نقد قرار داده، فقیهی که اجماع را نقل نموده را مردد و اجماع را هم مدرکی(اجماع همه فقیهان بر اساس مدارک موجود در پیرامون موضوع) دانسته و آن را رد می‌کند.[۳۷]

حکمت تفاوت

آیت‌الله جوادی آملی از اینکه در قرآن کریم انسان‌هایی نظیر عالم و جاهل مساوی دانسته نشده‌[۳۸]و دیه آنها برابر است نتیجه می‌گیرد که دیه به ارزش افراد وابسته نیست[۳۹] و تساوی دیه عالم با جاهل نه بر منزلت جاهل اضافه می‌کند و نه از مقام عالم می‌کاهد، در زن و مرد نیز این‌گونه است.[۴۰]

آیت‌الله مکارم، موسوی بجنوردی و محقق داماد یکی از علت‌های نصف بودن دیه زن نسبت به مرد را نان‌آور بودن مردان (مسأله اقتصادی نه انسانی) دانسته‌اند.[۴۱] سید محمد حسینی شیرازی نیز معتقد است تفاوت دیه زن و مرد، تفاوت حقوق آنها نیست؛ بلکه زن بخشی از حقوق را به صورت مباشر به دست می‌آورد و بخشی را از طریق مرد که تکفل وی را بر عهده دارد.[۴۲] عده‌ای نیز این حکم را بر اساس فطرت انسانی و عمل خلاففطرت را (برای مثال کار کردن زن) عاملی بر تغییر حکم نمی‌دانند.[۴۱]

آیت‌الله صانعی فلسفه‌ای که فقیهان درباره نصف بودن دیه زن نسبت به مرد عنوان نموده‌اند، استحسان دانسته[۴۳] و آن را با واقعیات جامعه امروز مطابق نمی‌داند.[۴۴]

دیه زن در قانون

دیه زن در قانون مجازات اسلامی نیز آمده است. بنابر ماده ۳۸۲ قانون مجازات اسلامی، اگر مرد مسلمانی، زن مسلمانی را عمدا بکشد، برای اجرای قصاص باید ولی زن پیش از قصاص قاتل، نصف دیه مرد را به او بپردازد.[۴۵] همچنین بنا بر قانون مجازات اسلامی، «زن و مرد مسلمان، در قصاص عضو برابرند… لکن اگر دیه جنایت وارد بر زن، مساوی یا بیش از ثلث دیه کامل باشد، قصاص پس از پرداخت نصف دیه… اجرا می‌شود.»[۴۶] بنا بر ماده ۵۶۰ قاون مجازات اسلامی نیز، دیه زن تا کمتر از ثلث دیه کامل مرد، یکسان است و چنانچه ثلث یا بیشتر شود، دیه زن به نصف تقلیل می‌یابد.[۴۷]

همچنین در تبصره‌ای که در سال ۱۳۹۲ش به ماده ۵۵۱ تبصره‌ای اضافه شد، آمده است: «در کلیه جنایاتی که مجنیٌ علیه مرد نیست، معادل تفاوت دیه تا سقف دیه مرد از صندوق تأمین خسارت‌های بدنی پرداخت می‌شود.»[۴۸]

کتابشناسی

دیه زن از موضوعات مورد بحث حقوق‌دانان و فقیهان است از این‌رو کتاب و مقالات متعددی درباره آن نوشته شده است، برخی از آنها عبارتند از:

پانویس

  1.  دهخدا و دیگران، لغتنامه، ذیل واژه دیه، ج۸، ص۱۱۴۵۴.
  2.  جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ۱۹۷۶م،ج۵،ص۵۹۳.
  3.  به:۳٫۰ ۳٫۱ مزیجانی، «بررسی قصاص زن و مرد از دیدگاه فقهی و مجازات قانون اساسی»، ص۱۴۳.
  4.  مزیجانی، «بررسی قصاص زن و مرد از دیدگاه فقهی و مجازات قانون اساسی»، ص۱۴۴.
  5.  به:۵٫۰ ۵٫۱ ابراهیم نژاد، «بررسی و نقد ادله نظریه‌ی آیت‌الله صانعی در برابری دیه زن و مرد مسلمان»، ص۴.
  6.  به:۶٫۰ ۶٫۱ مزیجانی و عارفیان، «بررسی قصاص زن و مرد از دیدگاه فقهی و مجازات قانون اساسی»، ص۱۲۶.
  7.  شیخ مفید، المقنعه،۱۴۱۰ق، ص۷۶۳؛ شیخ طوسی، المبسوط، ۱۳۸۷ق، ج۷، ص۱۴۸.
  8.  شیخ مفید، المقنعه،۱۴۱۰ق، ص۷۶۴؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۴۳، ص۳۲.
  9.  شیخ مفید، المقنعه،۱۴۱۰ق، ص۷۳۹.
  10.  شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیه، ۱۳۸۷ق، ج۷، ص۱۴۸.
  11.  نجفی جواهری، جواهر الکلام، ۱۳۶۲ش، ج۴۳، ص۳۲.
  12.  مزیجانی و عارفیان، «بررسی قصاص زن و مرد از دیدگاه فقهی و مجازات قانون اساسی»، ص۱۲۶؛ شیرازی، الفقه کتاب الدیات، ص۴۵؛ جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص۱۵۰؛
  13.  امام خمینی، تحریر الوسیله، ۱۴۳۴ق، ج۲، ص۵۹۷.
  14.  خویی، مبانی تکمله المنهاج، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۲۵۴.
  15. صانعی، فقه و زندگی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۶۶؛ مهریور،«بررسی تفاوت دیه زن و مرد در قانون مجازات اسلامی و مبانی فقهی آن»، ص۴۲-۴۳؛ باقری و مختاری، «بازپژوهی متون قرآنی و روایی در باب دیه زن و مرد»، ص۵۳.
  16.  بابیوردی، «تفاوت زن و مرد در دیه»، ص۱۴.
  17.  ابراهیم نژاد، «بررسی و نقد ادله نظریه‌ی آیت‌الله صانعی در برابری دیه زن و مرد مسلمان»، ص۳-۴.
  18.  سلطانی، مبانی تصنیف دیه زن، ۱۳۹۵ش، ص۳۰.
  19. سرخسی، المبسوط، ۱۴۰۶ق، ج۲۶، ص۷۹؛ شربینی، مغنی، دارالفکر، ج۴، ص۵۶.
  20.  مالک بن انس، الموطأ، ۱۴۰۶ق، ج۲، ص۸۵۳؛ احسانی، تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی، ۱۳۹۰ش، ص۱۰۷.
  21. بابیوردی، «تفاوت زن و مرد در دیه»، ص۱۶-۱۷.
  22.  صانعی، منتخب الاحکام، ص۳۳۰؛ بابیوردی، «تفاوت زن و مرد در دیه»، ص۱۵-۱۶.
  23.  باقری و مختاری افراکتی، «بازپژوهی متون قرآنی و روایی در باب دیه زن و مرد»، ص۵۴؛ رشیدرضا، المنار، ۱۹۹۰م، ج۵، ص۲۷۰-۲۷۱.
  24.  صانعی، منتخب الاحکام، ص۳۳۰؛صانعی، فقه و زندگی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۱۵.
  25.  حرعاملی، وسایل الشیعه، ۱۳۸۷ش، ج۱۹،ص۵۹-۶۰.
  26.  حرعاملی، وسایل الشیعه، ۱۳۸۷ش، ج۱۹،ص۵۹.
  27.  سلطانی، مبانی تصنیف دیه زن، ۱۳۹۵ش، ص۳۳.
  28.  حاجی ده‌آبادی، «قصاص و دیه زن»، ص۱۵۷.
  29.  صانعی، فقه و زندگی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۶۵-۶۷.
  30.  ابراهیم‌نژاد، «بررسی و نقد ادله نظریه‌ی آیت‌الله صانعی در برابری دیه زن و مرد مسلمان»، ص۵.
  31.  ابراهیم‌نژاد، «بررسی و نقد ادله نظریه‌ی آیت‌الله صانعی در برابری دیه زن و مرد مسلمان»، ص۹.
  32.  حسینی اشکوری، «دیه زن»، ص۳۹.
  33.  باقری و مختاری افراکتی، «بازپژوهی متون قرآنی و روایی در باب دیه زن و مرد»، ص۵۱.
  34.  بابیوردی، «تفاوت زن و مرد در دیه»، ص۱۶؛ باقری و مختاری افراکتی، «بازپژوهی متون قرآنی و روایی در باب دیه زن و مرد»، ص۵۱-۵۲.
  35.  شیخ طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیه، ۱۳۸۷ق، ج۷، ص۱۴۸.
  36.  به:۳۶٫۰ ۳۶٫۱ باقری و مختاری افراکتی، «بازپژوهی متون قرآنی و روایی در باب دیه زن و مرد»، ص۶۵.
  37.  صانعی، فقه و زندگی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۶۵-۶۷.
  38.  سوره زمر، آیه۹.
  39.  جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص۱۵۰.
  40.  جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، ص۱۵۱.
  41. ا به:۴۱٫۰ ۴۱٫۱ مزیجانی و عارفیان، «بررسی قصاص زن و مرد از دیدگاه فقهی و مجازات قانون اساسی»، ص۱۲۶.
  42.  شیرازی، الفقه کتاب الدیات، ص۴۵.
  43.  صانعی، فقه و زندگی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۶۷.
  44.  صانعی، فقه و زندگی، ۱۳۸۵ش، ج۳، ص۶۸.
  45.  قانون مجازات اسلامی، ماده۳۸۲.
  46.  قانون مجازات اسلامی، ماده ۳۸۸.
  47.  قانون مجازات اسلامی، ماده ۵۶۰.
  48.  قانون مجازات اسلامی، تبصره ماده ۵۵۱.

یادداشت‌ها

  1. پرش به بالا وَمَا کَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ یَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً ۚ وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِیرُ رَقَبَهٍ مُؤْمِنَهٍ وَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ إِلَىٰ أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ یَصَّدَّقُوا ۚ فَإِنْ کَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَکُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِیرُ رَقَبَهٍ مُؤْمِنَهٍ ۖ وَإِنْ کَانَ مِنْ قَوْمٍ بَیْنَکُمْ وَبَیْنَهُمْ مِیثَاقٌ فَدِیَهٌ مُسَلَّمَهٌ إِلَىٰ أَهْلِهِ وَتَحْرِیرُ رَقَبَهٍ مُؤْمِنَهٍ ۖ فَمَنْ لَمْ یَجِدْ فَصِیَامُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ تَوْبَهً مِنَ اللَّهِ ۗ وَکَانَ اللَّهُ عَلِیمًا حَکِیمًا.
  2. پرش به بالا یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصَاصُ فِی الْقَتْلَى ۖ الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَىٰ بِالْأُنْثَىٰ ۚ فَمَنْ عُفِیَ لَهُ مِنْ أَخِیهِ شَیْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَیْهِ بِإِحْسَانٍ ۗ ذَٰلِکَ تَخْفِیفٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَرَحْمَهٌ ۗ فَمَنِ اعْتَدَىٰ بَعْدَ ذَٰلِکَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِیمٌ.

منابع

  • ابراهیم نژاد، محمد، «بررسی و نقد ادله نظریه‌ی آیت‌الله صانعی در برابری دیه زن و مرد مسلمان»، فقه و حقوق اسلامی، شماره۱۲، بهارو تابستان۱۳۹۵.
  • احسانی، محمدیاسین، تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی، قم، نشر المصطفی،۱۳۹۰ش.
  • امام خمینی، سیدروح الله، تحریر الوسیله، تهران، موسسه تنظیم نشر آثار امام خمینی، چاپ سوم، ۱۴۳۴ق.
  • «با تایید شورای نگهبان: دیه زن و مرد در بیمه تصادفات رانندگی برابر شد»، تارنمای خبری یورونیوز، تاریخ درج:۲۳ دی۱۳۹۱، تاریخ بازدید: ۲ خرداد۱۳۹۸.
  • بابیوردی، سهیلا، «تفاوت زن و مرد در دیه»، فصلنامه جستارهای فلسفی، شماره۷، بهار و تابستان۱۳۸۵.
  • باقری ،احمد و نادر مختاری افراکتی، «بازپژوهی متون قرآنی و روایی در باب دیه زن و مرد»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره ۷۴، زمستان۱۳۸۵.
  • جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بیروت، دارالعلم للملایین، چاپ دوم، ۱۹۷۶م.
  • جوادی آملی، ناصر، زن در آیینه جلال و جمال، قم، نشر اسرا، ۱۳۸۶ش.
  • حاجی ده‌آبادی، احمد، «قصاص و دیه زن»، فصلنامه حقوق اسلامی، شماره۲۲، پاییز۱۳۸۸.
  • حرعاملی، محمد بن حسن، وسایل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، تهران، نشر اسلامیه، ۱۳۸۷ش.
  • حسینی اشکوری، سیدعلی، «دیه زن»، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، شماره۳، بهار۱۳۸۵.
  • خویی، سیدابوالقاسم، مبانی تکمله المنهاج، قم، موسسه احیاء آثار امام خویی، چاپ سوم، ۱۴۲۸ق.
  • دهخدا، علی‌اکبر و دیگران، لغتنامه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۷ش.
  • «دیه مرد و زن برابرنشده؛ مابه‌التفاوت پرداخت می‌شود»، تارنمای خبری تابناک، تاریخ درج:۱۹ اسفند۱۳۹۱، تاریخ بازدید: ۲ خرداد۱۳۹۸.
  • رشیدرضا، محمد بن علی‌رضا القلمونی الحسینی، المنار، قاهره، هیئت المصریّ العامه للکتاب، ۱۹۹۰م.
  • سرخسی، شمس الائمه محمدبن احمد، المبسوط، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۶ق.
  • سلطانی، قدرت‌الله، مبانی تصنیف دیه زن موافقان و مخالفان، تهران، نشر فرهنگ سبز، ۱۳۹۵ش.
  • شربینی، خطیب محمد بن احمد ،مغنی المحتاج الی معرفه المعانی، بیروت، دارالفکر، بیٰ‌‌تا.
  • شیخ طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیه، تهران، مکتبه المرتضویه، چاپ سوم، ۱۳۸۷ق.
  • شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان، المقنعه، قم، موسسه نشر اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
  • صانعی، یوسف، فقه و زندگی، قم، موسسه فقه الثقلین، چاپ سوم، ۱۳۸۵ش.
  • صانعی، یوسف، منتخب الاحکام، قم، انتشارات میثم تمار، ۱۳۸۲ش.
  • مالک بن انس، الموطأ، بیروت، دارالاحیا التراث العربی،۱۴۰۶ق.
  • مزیجانی، حسین و غلامرضا عارفیان، «بررسی قصاص زن و مرد از دیدگاه فقهی و مجازات قانون اساسی»، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی حقوق و فقه، شماره ۱۲، بهار۱۳۹۶.
  • مزیجانی، حسین و غلامرضا عارفیان، «دیه زن و مرد از نظر فقه اسلامی و قانون مجازات»، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی حقوق و فقه، شماره ۱۲، بهار۱۳۹۶.
  • مهریور، حسین، «بررسی تفاوت دیه زن و مرد در قانون مجازات اسلامی و مبانی فقهی آن»، فصلنامه متین، شماره۲، بهار۱۳۷۸.
  • نجفی جواهری، محمدحسن(صاحب جواهر)، جواهر الکلام، بیروت، داراحیا التراث العربی، ۱۳۶۲ش.

مطالعه بیشتر

  • مبانی تصنیف دیه زن؛ مخالفان و موافقان، نوشته قدرت‌الله سلطانی، نشر فرهنگ سبز.
  • تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی، نوشته محمدیاسین احسانی، نشر المصطفی.
  • منبع: ویکی شیعه

پرسش و پاسخ

avatar
  اشتراک  
اطلاع از