زهد در دنیا / زهد در قرآن

نگاه به دنیا

عبادت باید ما را به سوی خدا ببرد. معرفتمان را زیاد کند. یک قدم به جلو برویم. دو تا نماز مؤمن نباید یک جور باشد. نباید همه آمال و آرزویمان را در دنیا خلاصه کنیم. رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند:

الدنیا دار من لا دار له ولها یجمع من لا عقل له ویطلب شهواتها من لا فهم له و علیها یعادی من لا علم له و علیها یحسد من لا فقه له ولها یسعی من لا یقین له من کانت الدنیا همه کثر فی الدنیا و الآخره غمه؛(إرشاد القلوب، ج 1، ص 186.) دنیا، سرای کسی است که سرایی ندارد، و دارایی کسی است که مالی ندارد، و کسی از بهر آن گرد می آورد که خرد ندارد، و کسی در پی خواسته های دنیوی میرود که فهم ندارد، و کسی بر سر دنیا دشمنی میورزد که شناخت ندارد، و کسی به خاطر آن حسادت میورزد که دانایی ندارد، و کسی برای آن تلاش می کند که [به آخرت] یقین ندارد.

آدم عاقل پول و منصب و مقام و … را فانی می داند. به دردش نمیخورد. اگر همه دنیا جمع شوند و بخواهند آن را به خوردش بدهند، نمی توانند. اهل دنیا برای دنیا دست و پا می شکنند، ولی او نمی خواهد. دنیا می آید و می رود. تو طالب و دنباله رو دنیا نباش. پیامبر خداصلی الله علیه و آله وسلم فرمودند:

إن الله جل جلاله أوحی إلی الدنیا أن أتعبی من خدمک، و اخدمی من رفضک؛( الأمالی للصدوق، ص 354، ح 432، بحار الأنوار، ج 73، ص 87،ح 51.) خداوند، به دنیا وحی کرد: «آن را که به خدمت تو در می آید، به رنج افکن، و آن را که دست از تو می شوید،

خدمت کن».

زهد در دنیا

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم در اندرز به ابن مسعود فرمودند:

یابن مسعود، قول الله تعالی: «لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا»(سوره ملک، آیه 2.)یعنی أیکم أزهد فی الدنیا؛(مکارم الأخلاق، ص 446.) ای پسر مسعود، این سخن خدای متعال که فرمود: «تا بیازمایدتان که کدام یک از شما نیک کردار ترید»، به معنای آن است که کدام یک از شما، به دنیا زاهدتر و بی رغبت ترید.

چه کسی عملش از همه نیکوتر است؟ کسی که گول دنیا را نمی خورد.

کسی که خوراک و پوشاک دنیا او را گول نزند. بعضی هستند که هزار تا گناه کرده و غمش نیست، اما اگر چیزی گران شود، حرص می خورد. جوش دین را نمی خوریم، اما حرص دنیا را می خوریم. آخرت را درست نمی کنیم. دنیامان بزرگ شده و سر کار مانده ایم. امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند:

کانت الفقهاء و العلماء إذا کتب بعضهم إلی بعض کتبوا بثلاثه لیس معهن رابعه من کانت همته آخرته کفاه الله همه من الدنیا و من أصلح سریرته اصلح الله علانیته و من أصلح فیما بینه وبین الله عزوجل أصلح الله تبارک وتعالی فیما بینه وبین الناس؛(الکافی، ج 8 ص 307.)

شیوۀ فقیهان و دانشمندان این بود که چون نامه به هم می نوشتند، در آن سه جمله بود و چهارمی نداشت:

1- هرکس هم و همتش متوجه آخرت خویش است، خدا کار دنیای او را اصلاح می کند.

2- هرکس درون و نهاد خود را اصلاح کند، خداوند برون و آشکار او را اصلاح می کند.

3- هرکس میان خود و خدای عز و جل را اصلاح کند، خدای تبارک و تعالی میان او و مردم را اصلاح می کند.

پیامبر خدایی صلی الله علیه و آله وسلم در باره این سخن خداوند متعال که فرمود: «وَآتَیْنَاهُ الْحُکْمَ صَبِیًّا؛( سوره مریم، آیۀ 12.) و در کودکی به او دانایی دادیم» فرمودند: «یعنی الزهد فی الدنیا؛ یعنی زهد در دنیا.»(مکارم الأخلاق، ج 2، ص 340، ح 2660؛ بحار الأنوار، ج 77، ص 94، ح 1.)

حکمی که خدا به حضرت یحیی داد زهد در دنیا بود. یعنی یک معرفت و عقلی به او دادیم که گول دنیا را نخورد. میل دنیا از دلش بیرون برود. در آغاز دعای ندبه می خوانیم:

اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ عَلَی مَا جَرَی بِهِ قَضَاؤُکَ فِی أَوْلِیَائِکَ الَّذِینَ اسْتَخْلَصْتَهُمْ لِنَفْسِکَ وَ دِینِکَ إِذِ اخْتَرْتَ لَهُمْ جَزِیلَ مَا عِنْدَکَ مِنَ النَّعِیمِ الْمُقِیمِ الَّذِی لا زَوَالَ لَهُ وَ لا اضْمِحْلالَ بَعْدَ أَنْ شَرَطْتَ عَلَیْهِمُ الزُّهْدَ فِی دَرَجَاتِ هَذِهِ الدُّنْیَا الدَّنِیَّهِ وَ زُخْرُفِهَا وَ زِبْرِجِهَا فَشَرَطُوا لَکَ ذَلِکَ وَ عَلِمْتَ مِنْهُمُ الْوَفَاءَ بِهِ فَقَبِلْتَهُمْ وَ قَرَّبْتَهُمْ وَ قَدَّمْتَ لَهُمُ الذِّکْرَ الْعَلِیَّ وَ الثَّنَاءَ الْجَلِیَّ وَ أَهْبَطْتَ عَلَیْهِمْ مَلائِکَتَکَ وَ کَرَّمْتَهُمْ بِوَحْیِکَ وَ رَفَدْتَهُمْ بِعِلْمِکَ وَ جَعَلْتَهُمُ الذَّرِیعَهَ إِلَیْکَ وَ الْوَسِیلَهَ إِلَی رِضْوَانِکَ؛(بحار الانوار، ج 98، ص 244.)خدایا، تو را ستایش می کنم برای هر چه که در قضا و قدر بر خاصان و محبانت تقدیر کردی؛ آنان که وجودشان را برای حضرتت خالص و برای دینت مخصوص گردانیدی؛ چون بزرگ نعیم باقی و بی زوال ابدی را که نزد توست بر آنان اختیار کردی بعد از آن که زهد در مقامات و لذات و زیب و زیور دنیای دون را بر آنها شرط فرمودی. آنها هم بر این شرط متعهد شدند و تو هم می دانستی که به عهد خود وفا خواهند کرد. پس آنان را مقبول و مقرب درگاه خود فرمودی و علوّ ذکر (یعنی قرآن) با بلندی نام و ثنای خاص و عام بر آنها از پیش عطا کردی و فرشتگانت را بر آنها فرو فرستادی و به وحیات اکرامشان فرمودی و دانشت را به آنان عطا کردی و آنها را واسطۀ (هدایت خلق به توحید و معرفت) و وسیلۀ دخول در بهشت رضوان و رحمت خود گردانیدی.

خداوند یک شرط برای اولیای خود گذاشت و آن زهد در دنیا بود.

صاحبان سرای آخرت

کسانی مثل مرحوم آیت الله بروجردی و مرحوم امام حاضر نبودند رساله بدهند. مردم به آنها اصرار می کردند. به قول ملّا عبدالله، بعضی ها عجوزه دنیا را رد می کنند. فریب این چند روز دنیا را نخوریم.

تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَهُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِینَ لَا یُرِیدُونَ عُلُوًّا فِی الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا ؛( سوره قصص، آیه 83.)آن سرای آخرت را برای کسانی قرار میدهیم که در زمین خواستار برتری و فساد نیستند، و فرجام [خوش] از آن پرهیزگاران است. آخرت از آن کسانی است که اراده ریاست نکنند، اراده دنیا نکنند. امام صادق علیه السلام این آیه را تلاوت می فرمودند و شروع به گریه می کردند. بعد می فرمود:

ذهبت و الله الأمانی عند هذه الایه:( تفسیر القمی، ج 2، ص 146؛ بحار الأنوار، ج 78، ص 193، ح 7.) به خدا سوگند که با این آیه، آرزوها (برای ثواب بردن بدون عمل،) بر باد رفت.

بهشت را به کسی می دهند که به فکر دنیا نباشد. همین است که رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند:

أحمق الناس من طلب الدنیا؛(بحار الأنوار، ج 74، ص 93.) احمق ترین مردم کسی است که در پی دنیا باشد.

بزرگی حرف قشنگی میزد. می فرمود: عاقل و بالغ واقعی کسی است که گول دنیا را نخورد. عبادتش کم باشد اشکالی ندارد، اما فریب دنیا را نخورد.

دکمه بازگشت به بالا