Ultimate magazine theme for WordPress.

حکم نماز و روزه در سفر شغلی

در ادامه بررسی احکام نماز مسافر و احکام روزه مسافر حکم نماز و روزه شخصی که سفر شغلی می رود را بررسی می کنیم.

سؤال: ما در محلى کار مى کنیم که وضعیت شغلى ما طورى است که 14 روز کار و 14 روز هم منزل مى رویم که بیشتر از 6 ‏فرسخ است در این مدت 14 روز کار شاید یک یا دو بار هم مأموریت شغلى پیش بیاید که بیشتر از 6 فرسخ باشد و این از ‏مسئولت شغلى ما نیز مى باشد. ‏ در محل کار وظیفه نماز و روزه ما چیست؟ ‏ در مأموریت وظیفه نماز و روزه ما چیست؟ ‏

در بین محل کار و منزل وظیفه نماز و روزه ما چیست؟ ‏

اگر مأموریت در هر هفته باشد ولى در 14 روز منزل مسافرتى در بین باشد یا نباشد وظیفه نماز و روزه ما چیست؟

اگر 7 روز در محل کار و 14 روز در منزل باشد وظیفه نماز و روزه ما چیست؟ ‏

و اگر ما بواسطه کار باید هر روز این 14 روز شغلى را در تردد باشیم وظیفه نماز و روزه ما چیست؟

آیت الله خامنه ای : اگر در خلال هر ده روز حداقل یک بار براى شغل، سفر انجام شود و این تردّد شغلى حداقل دو سه ماه ادامه داشته باشد، نماز در سفرهاى شغلى ـ غیر از سفر اول و دوم ـ در مبدأ، مقصد و بین راه تمام و روزه صحیح است و اگر ده روز یا بیشتر در یک محلّ اقامت شود، در سفر اول شغلى نماز شکسته و بعد از آن تمام است؛ و در سفرهاى شخصى حکم مسافر را دارید.

آیت الله وحید خراسانی: در مورد 7 روز در محل کار و 14 روز در منزل ، در محل کا بنابراحتیاط واجب باید نمازهای ظهر و عصر و عشا را هم دو رکعتی بخوانید و هم چهاررکعتی و روزه را بگیرید و قضاء آن را بعدا به جا آورید ولی در بقیه موارد سوال نماز تمام است و روزه صحیح می باشد.

آیت الله سیستانی : اگر یک هفته یا دو هفته در محل کار هستید و این وضع به مدت یکسال و نیم ادامه دارد آنجا در حکم وطن است و نمازتان در آنجا تمام و روزه صحیح است ولى در مأموریتها نماز شکسته است و اگر قبل از ظهر باشد روزه را مىتوانید بخورید و همچنین در سفر بین محل کار و وطن مگر اینکه مأموریتها به علاوه سایر مسافرتها به طور مستمر در ماه ده روز بشود که در اینصورت کثیر السفر شمرده مىشوید و نمازتان در همه مسافرتها حتى اگر به کشور دیگر باشد تمام است و همین حکم در صورتى است که 14 روز شغلى را در تردد باشید.

احکام سفر شغلی

 

س۱. ملاک تمام بودن نماز در سفر شغلی چیست؟ آیا تعدّد سفر لازم است؟

ج. برای تمام بودن نماز و صحت روزه لازم است عرفاً سفر، شغل یا مقدمه شغل او محسوب شود؛ خواه با چند سفر باشد یا با یک سفر طولانی، مانند کسی که یک مسیر دریایی طولانی را برای شغل خود طی می کند.

 

س۲. معیار شغلی بودن سفر چیست؟

ج. برای آنکه عرفاً سفر را سفر شغلی بدانند سه چیز معتبر است:
الف) قصد انجام سفر شغلی.
ب) شروع سفر شغلی.
ج) قصد استمرار انجام سفر شغلی.

س۳. اگرشخصی در صدق عرفی شک داشته باشد یعنی شک داشته باشد که عرفاً مشمول حکم من شغله فی السفر می باشد یا خیر، حکم نماز و روزه اش در سفر های کاری چیست؟

ج. در فرض سوال نماز را قصر بخواند و روزه اش صحیح نیست.

س۴. صِرف علم اجمالی کارمندانی که هرسال سفرهایی برای شغلشان خواهند داشت،کفایت میکند ولو اینکه دو یا سه سفر بیشتر نباشد، یا اینکه باید حتماً تعداد مشخصی سفر مثلا ًده سفر یا تعداد ایام مشخصی مثلاً بیست روز یا یک ماه یا دو ماه را در سفر باشند تا مشمول این حکم واقع شوند؟

ج. عدد خاصی معتبر نیست لکن باید بنای بر استمرار سفر داشته باشد به مقداریکه عرفاً سفر شغل یا لازمه شغلش محسوب شود.

س۵. برای اینکه نماز در سفر شغلی تمام باشد چه مقدار سفر لازم است (با فرض اینکه قصد استمرار در سالهای آینده را ندارد)؟

ج. چنانچه بخواهد مدت طولانی مثلاً حداقل سه ماه اشتغال به آن داشته باشد، نمازش در سفرهای شغلی تمام است و چنانچه مدت آن طولانی نباشد، حکم سفر شغلی را ندارد و نماز او قصر است.

س۶. برای صدق شغل در این سه ماه آیا لازم است که هر روز سفر برود؛ یا در ایام غیر تعطیل؛ یا هفته ای سه چهار روز و یا اینکه اگر در هر ده روز یک سفر کاری داشته باشد به نحویکه ده روز در جایی اقامت نداشته باشد کافی است؟

ج. این مساله موکول به صدق عرفی است، و ظاهراً قدر متیقن از این صدق آن است که در این مدت، شاغل به نحو متعارف باشد یعنی مستمراً سفر کند و به قدری که معمولاً اشخاص شاغل، کار را تعطیل می کنند (مثل ایام تعطیل و عزاداری و امثال آن) تعطیل کند.

س۷. کارمندی که در طول سال هفته ای یک بار در ارتباط با شغلش به سفر میرود، آیا در این سفر ها نمازش تمام است؟

ج. در فرض سؤال نمازش تمام است.

س۸. کارمندی که همیشه سفرش کمتر از مسافت شرعی است، اگر اتفاقاً یک سفر به میزان مسافت شرعی برود وظیفه اش در این سفر چگونه است؟

ج. در فرض مرقوم نماز وی قصر است و روزه اش صحیح نیست.

س۹. در صورتیکه کارمندی در وطن یا غیر وطن خود ده روز اقامت کند و هیچگونه مسافرتی نرفته باشد، آیا بعد از آن باز هم در سفر شغلی نمازش تمام است؟

ج. در فرض سؤال، در سفر اول نماز قصر و بعد ازآن، تمام است

س۱۰. اگر کارمند بعد از اقامه عشره، یک مسافرت شخصی برود و بعد از آن به مسافرت کاری برود در اولین مسافرت کاری نمازش تمام است یا قصر؟

ج. نمازش تمام است لکن احتیاط به جمع بین قصر و تمام ترک نشود.

س۱۱. آیا در عدم تحقق اقامه عشره قبل از سفر کاری، لازم است سفر کاری رفته باشد یا هر سفری را شامل می شود؟

ج. هر سفری را شامل می شود.

س۱۲. کارمندی که در ارتباط با شغلش ده روز یا بیشتر در محل ماموریت مانده است، حکم نماز وی در مسیر برگشت چگونه است؟

ج. در فرض سؤال نمازش قصر است.

س۱۳. درصورتیکه کارمندی بعد از اتمام ماموریت به جهت کار های شخصی یک هفته یا بیشتر در شهری که به آنجا اعزام شده، بماند حکم نماز وی در مسیر برگشت چگونه است؟

ج. در صورتیکه ده روز در آن شهر نمانده باشد، در مسیر برگشت بنا بر احتیاط نماز را جمع بخواند.

س۱۴. اگر کارمند برای سفر کاری به مرکز استانی می رود و بعد برای همان سفر کاری در شهر های آن استان نیز ماموریتهایی را انجام می دهد، مثلا ًهر روز به شهری می رود و شب به مرکز استان برمی گردد، آیا همه این سفر ها یک سفر محسوب می شود و یا هر کدام سفر مستقلی است؟

ج. اگر به حدّ مسافت شرعی برسد، هر کدام سفر مستقلی محسوب می شود.

س۱۵. اگر قبل یا بعد از سفر کاری برای انجام کارشخصی چند روز زودتر می آید و یا چند روز بیشتر می ماند، حکم نماز در آن ایام چگونه است؟

ج. در هر دو صورت، نماز تمام است.

س۱۶. کسی که تازه وارد کاری که لازمه اش انجام سفرهای متعدد شغلی است شده، آیا در اولین سفر کاری نمازش تمـام است یا بایـد چند ســفر انجام شود سپس نمازش تمـام میشود؟

ج. با توجه به آنچه که در جواب سوال دوّم بیان شد از زمانیکه عرفاً سفر لازمه شغل ایشان محسوب شود و لو از سفر اول، نمازش تمام است.

س۱۷. کارمندی که مشمول من شغله فی السفر است، اگر در هر سال سفر های کاری دیگری میرودکه برای کار ثابت و همیشگی او نیست، مثلاً سفر برای ماموریت آموزشی می رود آیا در آن سفر هم نمازش تمام است؟

ج. بله، در آن سفر ها هم نمازش تمام است.

س۱۸. کارمندانی که درسفر های کاری معمولاً خانواده را با خود همراه می برند آیا نماز خانواده هم تابع نماز کارمند و تمام است؟

ج. تابع ایشان نیستند.

س۱۹. در تعیین مقدار مسافت شرعی اکتفاء به نظر عرف آن منطقه کافی است ولو مسامحی باشد یا باید مکلف خودش بطور دقیق مسافت را محاسبه نماید؟

ج. باید به نحوی که اطمینان حاصل شود، محاسبه نماید.

س۲۰. آیا ملاکِ رسیدن مسافر به مقصد ، رسیدن به اول شهر است یا رسیدن به منزل یا محل کار یا نقطه مشخصی که قصد رفتن به آنجا را دارد؟

ج. اگر مقصد او نقطه ای خاص است، به نحوی که عبور از شهر طریق رسیدن به آن مقصد است در محاسبه مسافت همان نقطه باید در نظر گرفته شود ولی اگر با اینکه مقصد مشخصی دارد با شهر هم کار دارد به نحوی که رسیدن به شهر رسیدن به مقصد محسوب می شود ، اول شهر ملاک است.

س۲۱. کارمندی که در حین ماموریت به جهت کار شخصی ماموریت را رها کرده و برمی گردد، حکم نمازش در سفر برگشت چگونه است؟

ج. نمازش در این سفر قصر است.

س۲۲. کارمندی که تردد شغلی دارد ، اگر به سفر غیر شغلی برود، در صورتی که مراجعت از این سفر رجوع به محل کار بوده و انگیزه رجوع نیز، کاری بوده آیا سفر شغلی محسوب می شود یا غیر شغلی؟

ج. سفر شغلی محسوب و نماز در آن، تمام است و روزه نیز صحیح است.

س۲۳. کسی که باید نمازش را در سفر تمام بخواند، چنانچه نمازش را قصر خوانده است، حکم نمازهایی که خوانده چیست؟

ج. باید اعاده یا قضا نماید.

س۲۴. کسی که باید نماز را در سفر قصر بخواند اگر به دلیل جهل به موضوع یا ندانستن خصوصیات مسأله نمازش را تمام خوانده است ، اکنون وظیفه اش چیست؟

ج. بنابر احتیاط، اعاده یا قضا نماید.

س۲۵. کسی که برای تحصیل به شهری مسافرت می کند و تحصیل او ارتباطی با شغل او ندارد، حکم نماز و روزه اش در آن شهر محل تحصیل چگونه است؟

ج. بنا بر احتیاط واجب در سفر برای تحصیل علم نمازش را به صورت تمام و قصر بخواند و روزه را بگیرد و قضای آن را نیز بجا آورد و می تواند در این مساله با رعایت شرایط عدول، به مجتهد دیگر رجوع نماید.

س۲۶. حکم طلاب علوم دینی در سفر برای تحصیل چیست ؟

ج. سفری که امثال محصلان علوم دینی یا دانشجویان افسری برای تحصیلشان انجام می دهند و با انجام آن در سِلک و حرفه خاصی قرار می گیرند، سفر شغلی محسوب می شود؛ و نماز تمام و روزه صحیح است.

 

احکام وطن

س۲۷. معیار در وطن اصلی چیست؟ آیا صِرف تولد در مکانی و یا وطن والدین بودن آنجا کفایت می کند، یا اینکه رشد ونمو هم شرط است؟

ج. صِرف تولد ویا وطن والدین بودن کافی و یا لازم نیست؛ بلکه مناط و میزان برای صدق وطن اصلی این است که انسان در ابتدای زندگی (یعنی دوران کودکی و نوجوانی) در مکانی رشد ونمو پیدا کند و بزرگ شود.

س۲۸. اگر فردی در مقر موقت والدین که وطن آنها نیست، متولد شده، چند سال باید آنجا بماند تا آن مکان وطن اصلی او محسوب شود؟

ج. این امر عرفی است و باید در تشخیص آن از عرف استفسار کرد؛ البته مواردی از دو طرف یقینی است. مثلاً اگر پانزده یا بیست سال بماند یقیناً وطن صدق می کند و اگر دو سال بماند صدق نمی کند.

س۲۹. معیار در وطن اتخاذی چیست؟ آیا قصد اقامت دائم شرط است؟

ج. برای اینکه مکانی وطن انسان محسوب شود لازم است که آنجا را برای اقامت (به طور دائم و یا بدون تعیین مدت) انتخاب نموده و در آنجا زندگی نماید؛ البته اگر قصد داشته باشد مدت مشخصی مثلاً ده سال یا پانزده سال در جائی زندگی کند صدق عرفی وطن در این صورت معلوم نیست مگر آنکه بخواهد مدت خیلی طولانی مثلاً چهل، پنجاه سال در آنجا بماند که در آن صورت آن مکان وطن او محسوب می شود.

س۳۰. آیا در مکانی که قصد دارد همیشه بماند صِرف نیت برای ترتب احکام وطن کافی است یا اینکه لازم است یک مدتی را در آغاز در آن مکان بماند تا احکام وطن برای او جاری شود؟

ج. برای صدق وطن صِرف نیت کافی نیست بلکه تلبس به لوازم وطنیت هم لازم است مثلاً چنانچه کارهائی را انجام بدهد که عادتاً انسان برای توطن در یک محلی آن کارها را می کند (مثل تهیه منزل و راه انداختن کسب و کار) و لو زمانی هم نماند وطن صدق می کند و چنانچه لوازم توطن را فراهم نکند باید مدتی بماند تا وطن برای او صدق کند.

س۳۱. فردی که بنادارد برای همیشه یا سالیان متمادی سالی سه چهار ماه در محلی زندگی کند آیا آنجا وطن او محسوب می شود؟

ج. اگر نیت توطن می کند در آن محل و وسائل زندگی در وطن مانند خانه و امثال آن را فراهم می نماید آنجا وطن دوم اوست.

س۳۲. آیا برای تمام بودن نماز و صحیح بودن روزه لازم است که وطن صدق کند و یا همینکه مسافر محسوب نشود کفایت می کند؟

ج. در مکانی که بر او مسافر صدق نکند نمازش تمام و وروزه صحیح است.

س۳۳. کسی که می خواهد مدتی در شهری زندگی کند، برای عدم صدق مسافر بر او چند سال بماند کفایت می کند؟

ج. این قضیه عرفی است و علی الظاهر یکی دوسال کافی است.

نماز و روزه در سفرهای شغلی

احکام سفر

 

س116. کسی که سفر مقدمه شغل اوست، آیا در سفر نمازش تمام و روزه‌‏اش صحیح است یا آن‌که این حکم اختصاص به کسی دارد که شغل او حتماً مسافرت باشد؟ این گفته مرجع تقلید حضرت امام خمینی (ره) که می‏‌فرماید: کسی که شغل او مسافرت است چه معنایی دارد؟ آیا کسی یافت می‏‌شود که خود سفر شغل او باشد؟ زیرا چوپان و راننده و ملوان و غیر آن‌ها هم کارشان چوپانی و رانندگی و کشتیرانی است و اصولاً کسی که سفر را به عنوان شغل خود برگزیده باشد، وجود ندارد.

 

ج) کسی که سفر مقدمه کار او است، اگر در خلال هر ده روز حداقل یک بار برای کار به محل کارش رفت و آمد نماید، نمازش تمام و روزه‌‏اش صحیح است، و در کلمات فقها (رضوان‌الله‌علیهم) مراد از کسی که شغل او مسافرت است، کسی است که قوام کار او به سفر است مانند شغل‌هایی که در سؤال ذکر شده است.

 

س117. استفتایی شده که: «شخصی در جایی کار می‌کند که فاصله بین محل کار و وطنش به اندازه مسافت شرعی نیست اما در رابطه با کارش هفته‌ای یا دو هفته یک بار به محل دیگری به اندازه مسافت شرعی سفر می‌کند.» در جواب گفته شده: «در محل دوم نمازش تمام است.» در حالی که می‌دانیم معظم‌له حداقل یک سفر (شغلی) در طول ده روز را معتبر می‌دانند. لطفاً این مسأله را توضیح بفرمایید؟

 

ج) اگر به‌خاطر شغل به جایی سفر کند که به اندازه مسافت شرعی از محل سکونت یا محل کارش دور باشد، مادامی که در طی ده روز حداقل یک مرتبه به آن‌جا رفت و آمد کند، در راه رفت و برگشت و در خود محل، نمازش تمام است؛ ولی اگر سفرش به آن‌جا سفر شغلی نباشد یا در هر دو هفته یک بار (مثلاً) به آن‌جا می‌رود، نمازش شکسته است.

 

س118. خواهشمند است در مورد سفر برای شغل که فرموده‌اید «در سفر سوم نماز تمام است» بفرمایید: شخصی که مکرّر برای شغلش مسافرت می‌کند اگر ده روز در وطن و یا جای دیگر اقامت کند آیا در این مورد هم در سفر سوم نمازش تمام است و یا اینکه پس از اقامت ده روز فقط در سفر اول نمازش قصر می‌باشد؟

 

ج) در صورت اقامت ده روز در یک محل در بین سفرهای شغلی فقط در سفر اول بعد از اقامت ده روز نمازش قصر است.

 

س119. کسی که سفر شغلی حداقل هر ده روز یک بار انجام می‌دهد، تا چه مدّت آن را ادامه دهد حکم سفر شغلی بر آن مترتب می‌شود؟

 

ج) میزان صدق تکرّر سفر برای شغل است، همین که کاری که برای آن سفر می‌کند شغل او محسوب باشد ولو شغل دو سه ماهه، و برای آن بدون تخلّل اقامت ده روز در یک جا مکرّراً مسافرت می‌کند، در سفر سوّم نمازش تمام است.

 

س120. مکلف بعد از این‌که ده روز بین سفرش فاصله افتاده، از وطنش به محل کار مسافرت می‌کند و چون سفر اولش هست نمازش را شکسته می‌خواند، ولی بعد از رسیدن به محل کار صاحب کار از او می‌خواهد به محل دیگری ـ که به اندازه مسافت شرعی است ـ برود. آیا این سفر، سفر دوم محسوب می‌شود تا نمازش را تمام بخواند، یا ابتدای سفر دوم بعد از بازگشت به وطن و سفر از وطن به محل کار است؟

 

ج) سفر مذبور، سفر دومش محسوب می‌شود و نمازش تمام است.‏‏

 

س121. اینجانب با اجازه جنابعالی بر تقلید از حضرت امام (ره) باقی هستم. و در زمان آیت الله اراکی (ره) در حوزه مأموریت استانی نماز را کامل می‌خواندم و فعلاً هم نمازم را در حوزه مأموریت (تمام شهرهای استان) کامل می‌خوانم. از طرفی منزل پدر خانمم در استان همجوار است. تکلیفم در مأموریت اداری و مرخصی (کار غیراداری) در آن استان چیست؟

 

ج) اگر محل کار از محل سکونت حداقل به مقدار چهار فرسخ شرعی (۲۰.۵ کیلومتر) فاصله دارد و حداقل هر ده روز یک بار بین محل سکونت و محل کار رفت و آمد دارید، نماز شما تمام و روزه صحیح است و چنانچه فاصله کمتر از چهار فرسخ شرعی باشد، با قصد اقامت ده روز در محل سکونت یا محل کار و تحقق قصد اقامت ده روز، تردد شما بین محل کار و محل سکونت رافع حکم اقامت نیست بلکه نماز تمام و روزه صحیح است، ولی در سفر غیرکاری برای خرید مایحتاج و یا رفتن به منزل پدر خانم حکم مسافر مترتب است.

 

س121. اینجانب با اجازه جنابعالی بر تقلید از حضرت امام (ره) باقی هستم. و در زمان آیت الله اراکی (ره) در حوزه مأموریت استانی نماز را کامل می‌خواندم و فعلاً هم نمازم را در حوزه مأموریت (تمام شهرهای استان) کامل می‌خوانم. از طرفی منزل پدر خانمم در استان همجوار است. تکلیفم در مأموریت اداری و مرخصی (کار غیراداری) در آن استان چیست؟

 

ج) اگر محل کار از محل سکونت حداقل به مقدار چهار فرسخ شرعی (۲۰.۵ کیلومتر) فاصله دارد و حداقل هر ده روز یک بار بین محل سکونت و محل کار رفت و آمد دارید، نماز شما تمام و روزه صحیح است و چنانچه فاصله کمتر از چهار فرسخ شرعی باشد، با قصد اقامت ده روز در محل سکونت یا محل کار و تحقق قصد اقامت ده روز، تردد شما بین محل کار و محل سکونت رافع حکم اقامت نیست بلکه نماز تمام و روزه صحیح است، ولی در سفر غیرکاری برای خرید مایحتاج و یا رفتن به منزل پدر خانم حکم مسافر مترتب است.

 

س122. گاهی ما نظامیان برای مدت طولانی بنا به دستورات نظامی می‌بایست در محلی خارج از وطن خود اقامت کنیم که این مدّت در برخی موارد به کل سی سال خدمت موظفی نیز منتهی می‌گردد و در ابتدای امر نیز تشخیص این‌که چند سال در آن مکان به جهت شغل خود، حضور خواهیم داشت نامعین و نامشخص است. حال آیا این گروه نظامیان با شرح فوق در محل اشتغال‌شان نیازمند قصد اقامت هستند؟

 

ج) ماندن در محل کار ولو به مدت طولانی بدون قصد زندگی موجب ترتّب حکم وطن نیست بلکه در صورت سفر از محل کار، در برگشت نیاز به قصد اقامت دارند، مگر این‌که آن‌قدر آن‌جا بمانند که عرفاً وطن آنان محسوب شود.

 

س123. نماز و روزه نیروهای کادری که در استخدام ارتش یا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند و بیشتر از ده روز در پادگان و بیشتر از ده روز در مناطق مرزی می‏‌مانند، چه حکمی دارد؟ خواهشمندم فتوای حضرت امام (ره) را هم بیان فرمایید.

 

ج) اگر قصد اقامت ده روز یا بیشتر را در مکانی دارند و یا می‏‌دانند که ده روز یا بیشتر از آن مقدار در آن‌جا خواهند ماند، واجب است که نماز خود را تمام بخوانند و روزه هم بگیرند. فتوای امام (ره) هم همین است.

 

س124. اگر یکی از طلاب علوم دینی قصد داشته باشد تبلیغ را شغل خود قرار دهد، آیا با این فرض می‏‌تواند در سفر نماز خود را تمام بخواند و روزه هم بگیرد؟ اگر شخصی برای کاری غیر از تبلیغ و ارشاد یا امر به معروف و نهی از منکر مسافرت نماید، نماز و روزه‌‏اش چه حکمی دارد؟

 

ج) اگر عرفاً تبلیغ و ارشاد یا امر به معروف و نهی از منکر شغل و کار او محسوب شود، در سفر برای انجام آن کارها حکم مسافری را دارد که به‌خاطر شغل و کارش سفر می‏‌کند، و اگر زمانی برای کاری غیر از ارشاد و تبلیغ مسافرت کرد، در آن سفر مانند سایر مسافران نمازش شکسته است و روزه او صحیح نیست.

 

س125. محل تولد من شهر کاشمر است و از سال 1345 هجری شمسی تا سال 1369 ساکن تهران بوده‌‏ام و آن‌جا را وطن برای خود انتخاب کردم، و مدت سه سال است که همراه با خانواده‌‏ام برای مأموریت اداری به بندرعباس آمده و کمتر از یک سال دیگر به شهر تهران ـ که وطن من است ـ بازخواهم گشت. با توجه به این‌که در مدتی که در بندرعباس هستم، هر لحظه امکان دارد برای مأموریت به شهرهای تابع بندرعباس بروم و مدتی در آن‌جا بمانم و زمان مأموریت‌‏های اداری هم که به من ارجاع می‏‌شود، قابل پیش‌بینی نیست، خواهشمندم اولاً: حکم نماز و روزه مرا بیان فرمایید. ثانیاً: با توجه به این‌که در اغلب اوقات یا در بعضی از ماه‌های سال برای چند روز در مأموریت اداری به سر می‏‌برم، آیا کثیرالسفر محسوب می‏‌شوم یا خیر؟

 

ج) نماز و روزه شما در محل کار فعلی‌تان که وطن شما نیست، حکم نماز و روزه مسافر را دارد، یعنی نماز شکسته است و روزه‏‌تان صحیح نیست، مگر آن‌که در آن‌جا قصد اقامت ده روز کنید و یا در هر ده روز حداقل یک بار به‌خاطر کاری که مربوط به وظیفه شما است، مسافرت نمایید.

 

س126. من با شرکتی قرارداد بسته‌ام که آنها متکفّل مخارج درس و آموزش من می‌شوند تا درسم تمام شده و در آن شرکت کار کنم. محل درس از وطن اصلی‌ام به اندازه مسافت شرعی فاصله دارد و تا مقداری از حقوق کارمندان این شرکت به من هم پرداخت می‌شود. آیا آن‌جا محل درس و تحصیل من محسوب می‌شود یا محل کارم؟ اگر محل تحصیل باشد، حکم نماز و روزه ماه رمضان چه خواهد بود؟ با توجه به این‌که هفته‌ای یک بار به شهر اصلی‌ام برمی‌گردم؟

 

ج) بعد از آن‌که کارمند آن شرکت شده و به حساب و دستور شرکت مشغول به تحصیل گشتید تا بعد از اتمام تحصیل در شرکت کار کنید، سفر شما برای تحصیل ـ در فرض سؤال ـ حکم سفر شغلی را دارد، بنابراین نمازتان تمام است و در ماه رمضان باید روزه بگیرید.

 

س127. آیا در سفر شغلی که نماز تمام است لازم است در هر ده روز حداقل یک بار به محل کارش سفر کند یا همین که در یک مکان ده روز نماند ـ ولو هر 15 روز یا 20 روز یا یک ماه به محل کارش سفر کند ـ کافی است؟

 

ج) ملاک این است که بین دو سفر شغلی ده روز در جایی اقامت نکند هر چند فاصله بین دو سفر شغلی بیش از ده روز باشد.

 

س128. بر اساس فتوای حضرتعالی نماز «من شغله فی السفر» در سفر اول بعد از تخلّل ده روز شکسته است، ملاک و معیار سفر اول و پایان آن و آغاز سفر دوم چیست؟

 

ج) اگر برای انجام کاری سفر کرده که در مقصد کارش تمام شده است و در آنجا تصمیم می‌گیرد که به وطن یا جای دیگر برود برگشت از آن سفر، سفر دوم محسوب می‌شود که اگر شغلی باشد نماز تمام است ولی اگر مثلاً کار او رفتن به مقصد و چیزی از آنجا برای مبدأ آوردن بوده، رفت و برگشت یک سفر محسوب می‌شود.

 

س129. مأمورین غیر محلی که هیچ‌گاه ده روز در شهر محل کار نمی‏‌مانند، ولی مسافرت آنان کمتر از مسافت شرعی است، از جهت تمام یا شکسته بودن نماز چه وظیفه‌‌‏ای دارند؟

 

ج) در فرض سؤال، هرگاه ده روز در جایی اقامت نکنند، در غیر سفر اول (و دوم در ابتدای کار) سفرشان شغلی محسوب می‌شود و در محل سکونت، محل کار و بین آن دو نمازشان تمام است.

 

س130. در مورد شغل‌هایی همچون معلّمی، آیا در هر ده روز یک مرتبه سفر (شغلی) ولو به جاهای مختلف (به اعتبار این که تمام این مکان‌ها برای کار آموزشی است)، کفایت می‌کند یا باید محل سفر در هر مرتبه یکی باشد؟

 

ج) در سفر شغلی، وحدت مکان شرط نیست.

 

س131. شخصی هر روز از محل سکونتش به اندازه مسافت شرعی برای کار می‌رود، اگر کارش موجب شود که به جای دیگری برود ـ که گاهی به اندازه مسافت شرعی است و گاهی کمتر ـ حکم نماز و روزه اش چیست؟

 

ج) مادامی که بین دو سفرش در یک جا ده روز فاصله نیفتد، نمازش تمام و روزه‌اش صحیح است.

 

س132. نظر حضرت‌عالی درباره نماز و روزه کسانی که به مدت معیّنی بیش از یک سال در شهری برای کار اقامت می‏‌کنند و یا سربازانی که به مدت یک یا دو سال برای انجام خدمات سربازی در شهری می‏‌مانند، چیست؟ آیا بعد از هر سفری باید قصد اقامت ده روز کنند تا نمازشان تمام و روزه آن‌ها صحیح باشد؟ و اگر قصد ماندن کمتر از ده روز را داشته باشند، نماز و روزه آن‌ها چه حکمی دارد؟

 

ج) اگر حداقل هر ده روز یک‌بار به‌خاطر شغل‌شان به محل کار سفر می‏‌کنند، در غیر سفر اول و دوم نمازشان تمام و روزه‏‌شان صحیح است، ولی در سفر اول و دوم، حکم سایر مسافرین را دارند، یعنی تا قصد اقامت ده روز را نکرده‌‏اند، نماز آنان شکسته است و روزه‏‌شان صحیح نیست.

 

س133. گروهی از همکاران، هر روز جهت کار بین دو شهر (که هیچ‌کدام از آن دو شهر نیز وطن آنها نمی‌باشد) تردد می‌نمایند، حکم نماز و روزه این گروه در شهر محل کار، شهرستان محل سکونت، و بین آن دو شهر چیست؟

 

ج) با فرض این‌که بین محل کار و محل سکونت تردد مکرّر دارند و ده روز در یک جا نمی‌مانند، نماز و روزه‌شان در محل کار و بین راه و محل سکونت تمام است.

 

س134. وطن اینجانب در یکی از شهرستان‌های مازندران است که در حال حاضر در تهران مشغول به تحصیل و کار هستم. من در پایان هر هفته به هشتگرد به‌منظور صله ارحام می‌روم. از شنبه تا چهارشنبه در تهران در کنار تحصیل در دانشگاه مشغول به کار نیز هستم، تقریباً هر 40 روز یک‌بار به مازندان می‌روم. با توجه به اشتغال در تهران حکم نماز و روزه من چگونه است؟

 

ج) در سفر به هشتگرد به‌منظور صله ارحام، حکم مسافر دارید و در برگشت به تهران که اشتغال به کار نیز دارید، نماز تمام و روزه صحیح است و در محل کار نیز نماز تمام و روزه صحیح است و در سفر به وطن نیز در مسیر رفتن نماز شکسته است ولی در برگشت به محل کار نماز تمام است.

 

س135. من کارمند یکی از ادارات دولتی شهر هستم. فاصله بین محل کار و محل سکونتم حدود سی‌وپنج کیلومتر است که هر روز این مسیر را برای رسیدن به محل کارم طی می‏‌کنم. اگر برای کار خاصی قصد کنم چند شب در شهر بمانم، نمازم چه حکمی دارد؟ آیا واجب است نماز را تمام بخوانم یا خیر؟ به عنوان مثال هنگامی که در روز جمعه برای زیارت اقوام به شهر سمنان مسافرت می‏‌کنم، آیا واجب است نمازم را تمام بخوانم یا خیر؟

 

ج) اگر مسافرت به‌خاطر کار نباشد، حکم سفر شغلی را ندارد، ولی اگر سفر به‌خاطر شغلی که در محل کار دارید، باشد و در ضمنِ آن، اعمال خاصی از قبیل دیدن اقوام و دوستان را هم انجام می‏‌دهید و گاهی یک یا چند شب هم در آن‌جا می‏‌مانید، باعث تغییر حکم سفر شغلی نمی‏‌شود و نماز تمام و روزه صحیح‏ است.

 

س136. اگر من در محل کارم پس از پایان وقت اداری و انجام کارهای اداری که به‌خاطر آن مسافرت کرده‌‏ام، به انجام کارهای شخصی بپردازم. مثلاً از ساعت هفت صبح تا دو بعد از ظهر کارهای اداری را انجام دهم و از آن به بعد مشغول انجام کارهای شخصی شوم، نماز و روزه‌‏ام چه حکمی دارد؟

 

ج) انجام ‏کارهای خصوصی در سفر شغلی اداری بعد از پایان کار اداری، حکم سفر شغلی را تغییر نمی‏‌دهد.

 

س137. کسانی که بین محل کارشان و محل سکونتشان کمتر از مسافت شرعی است، مثلاً کسی که اهل تهران است و برای مدّتی در ارتباط با شغلش، برای کار در بوشهر منزل گرفته است و در 15 کیلومتری آن، محل کارش است و هر روز این مسافت را تردّد دارد، حکم نماز آنان چگونه است؟

 

ج) در غیر سفر اوّل (و دوّم در ابتدای کار) سفر شغلی محسوب می‌شود و در محل سکونت، محل کار و بین آن دو، نماز تمام است.

 

س138. اگر پس از بازگشت به وطن یا شهر دیگر (بدون ماندن ده روز) که به بوشهر برمی‌گردد، یکی دو روز زودتر می‌رود به محل سکونت خود، حکم چگونه است؟

 

ج) آن هم سفر شغلی محسوب می‌شود.

 

س139. شخصی که هر ده روز یک سفر شغلی دارد، به مدت 15 روز سفر شغلی انجام نداده است اما سفرهای زیارتی داشته و ده روز در یک محل نبوده است آیا وقتی سفرهای شغلی او شروع می‌شود، نماز او کامل است؟

 

ج) در فرض مرقوم نمازهای او در سفرهای شغلی بعد، تمام و روزه‌های او صحیح است.

 

س140. بنده در شهر جدید پرند (در 40 کیلومتری شهر تهران) ساکن هستم و هر روز برای کار به تهران می‌آیم و دارای شغل اداری هستم فلذا بر اساس فتوای حضرتعالی دائم‌السفر بوده و در تهران باید نمازم را کامل به‌جا آورم. حال از سوی اداره متبوع به مأموریتی اعزام شده‌ام که دارای ماهیت غیراداری بوده (مثلاً امنیتی ـ حفاظتی) و مدت آن کمتر از ده روز می‌باشد. 1. در فرض ذکر شده نمازهای بنده کامل خواهد بود یا شکسته؟ 2. نمازهای قبلی که با فتوای شما همخوانی نداشته باشد یعنی فردی برخلاف آن عمل کرده باشد، چگونه خواهد بود؟

 

ج) با فرض این که مأموریت مذکور در راستای شغل اداری شما بوده، نمازتان کامل بوده است و چنانچه شکسته خوانده‌اید، نمازهای چهار رکعتی را قضا کنید.

 

س141. شخصی ساکن منطقه معیّنی است. در منطقه دیگری به فاصله بیش از پنجاه کیلومتر به مدت دو ماه کاری برای او پیش آمده، به این‌صورت که یک هفته کار می‌کند و یک هفته تعطیل است. حکم نمازش چیست؟

 

ج) برای مدت کمتر از دو ماه کار در یک سال و یا در کل سال، صدق کار مشکل است. ملاک در ترتّب حکم سفر شغلی این است که آن کار در نظر عرف برایش شغل محسوب شود. بنابراین اگر کارش عرفاً شغل او به‌حساب آید، از سفر سومِ کاری، در هنگام رفت و برگشت و در محل کار، نمازش تمام است، به شرط آن‌که در مدت سفر شغلی، ده روز در یک‌جا مقیم نشود.

 

س142. کسی که شغل او در سفر است، اگر بین دو سفر شغلی بیش از ده روز فاصله بیفتد ولی تمام این مدت (فاصله افتاده) را در وطن یا محل اقامتش مستقرّ نبوده، بلکه در ضمن آن برای سفر غیر شغلی به اندازه مسافت شرعی یا کمتر از آن خارج شده، حکمش چیست؟

 

ج) در فرض مذکور، فاصله افتادن بین دو سفر شغلی محقّق نشده است.

 

س143. اگر در زمان مرخصی به مسافرت (مثلاً‌ قم یا مشهد) بروم هنگام برگشت به وطن در بین مسیر تکلیف نماز چیست؟

 

ج) در سفر برای مرخصی و بین راه نماز شکسته است لکن اگر از آنجا برای کار به وطن می‌آیید که فردای آن روز سر کار بروید در بین راه (اگر در محل مرخصی ده روز در یک محل نمانده باشید) نماز تمام است.

منبع: سایت مقام معظم رهبری

نماز و روزه افراد شاغلی که بین محل کار و سکونت آنان مسافت شرعی است و هر روز رفت و آمد می کنند، به چه صورت می باشد؟

در کتاب الله الکریم و سنّت حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام، سفر، موضوع احکام متعددی قرار گرفته است.

به عنوان مثال به حکم قرآن مجید در سوره بقره، کسی که در ماه رمضان در سفر است حق روزه گرفتن ندارد بلکه آن روزه‌ها را در روزهایی غیر از ماه رمضان باید بگیرد.

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ (183) أَیَّاماً مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ کَانَ مِنْکُمْ مَرِیضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّهٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ … (184) 

از جمله احکام مسافرت، قصر و کم کردن از نماز است که در سوره نساء تشریع شده است:

وَ إِذَا ضَرَبْتُمْ فِی الْأَرْضِ فَلَیْسَ عَلَیْکُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاَهِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ یَفْتِنَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنَّ الْکَافِرِینَ کَانُوا لَکُمْ عَدُوّاً مُبِیناً (101)

هر چند که مستفاد از کریمه فوق این است که قصر در صلاه ابتداءاً در مورد خوف از فتنه کفار بوده است،«إِنْ خِفْتُمْ أَنْ یَفْتِنَکُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا»؛ لیکن در دستورات بعدی که روایات مبیّن آن است این حکم به جمیع صور سفر شرعی تعمیم یافته است.

نماز مسافر جزئیات فراوانی دارد که احکام آن‌ها در سنّت که از منابع احکام به شمار می‌رود، جستجو می‌شود؛ و فقها فصل مستقلی در کتاب الصّلاه بدان اختصاص داده و در آن شرایطی که با فراهم بودن آن‌ها قصر نمازهای چهار رکعتی برای مسافر واجب می‌شود را بیان می‌کنند. همچنین از اموری سخن می‌گویند که به آن‌ها در اصطلاح “قواطع السفر” گفته می‌شود.

به هر حال یکی از شرایط قصر نماز مسافر این است که سفر کردن شغل و کار او نباشد.

از فروعاتی که ذیل این شرط مورد بحث و بررسی فقهای عظیم الشأن می‌باشد این است که اگر سفر کردن شغل نباشد بلکه مقدمه و لازمه شغل و کار باشد چه حکم و صورتی دارد؟ کسانی که کارمند یک اداره در شهر دیگری هستند، مدرس دانشگاه و یا معلم هستند و بطور کلی تمام کسانی بخاطر شغل خویش و برای انجام وظیفه اداری و کار ناچار به تردد هستند و فاصله وطن و محل کارشان نیز به اندازه مسافت شرعی است، نماز را شکسته باید بخوانند یا کامل؟ روزه می‌توانند بگیرند یا خیر؟

در کتب فتوایی فقها پاسخ‌های متفاوتی به این مسأله داده شده است.

امام خمینی س در جلد اوّل تحریرالوسیله، ص:231 به شرح ذیل، به وجوب قصر نماز و به تبع آن عدم جواز و عدم صحت روزه چنین اشخاصی، گر چه هر روز رفت و آمد کنند فتوا داده‌اند:

«مسأله 24 لو لم یکن شغله السفر لکن عرض له عارض فسافر أسفارا عدیده یقصر‌، کما لو کان له شغل فی بلد و قد احتاج إلى التردد إلیه مرات عدیده، بل و کذا فیما إذا کان منزله إلى الحائز الحسینی مثلا مسافه و نذر أو بنى على أن یزوره کل لیله جمعه، و کذا فیما إذا کان منزله إلى بلد کان شغله فیه مسافه و یأتی منه إلیه کل یوم، فان الظاهر أن علیه القصر فی السفر و البلد الذی لیس وطنه‌»

بر همین اساس است که حضرت امام س با توجه به نظر خویش مبنی بر از بلاد کبیره بودن شهر تهران فعلی در مورد نماز و روزه ساکنین این شهر در استفتاء ذیل می‌فرماید:

«س 281‌- ساکنین تهران که محل کارشان تا منزل 5/ 22 کیلومتر (چهار فرسخ شرعى) باشد آیا صحت دارد که باید نماز را شکسته بجا آورند و آیا این گونه افراد دائم السفر هستند چون حد اقل روزى 2 یا 3 بار در این مسافت رفت‌و برگشت دارند؟

ج‌- در شهرهاى بزرگ خارق العاده مانند تهران فعلى، ابتداى مسافت از منزل حساب مى‌شود و با پیمودن هشت فرسخ شرعى، و لو در مجموع رفت و برگشت، اگر سفر شغل محسوب نباشد حکم مسافر دارند و کثرت سفر موجب سقوط حکم مسافر نیست‌»

(استفتاءات (امام خمینى)، ج‌1، ص: 209‌)

پرسش و پاسخ

avatar
  اشتراک  
اطلاع از