خمس در قران

خمس در قران

۱- در باره خمس در قرآن در سوره انفال آیه ۴۱ می‌فرماید: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلی عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَی الْجَمْعانِ وَ اللّهُ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدیرٌ» ؛ بدانید هرگونه غنیمتی به دست آورید، خمس آن برای خدا، و برای پیامبر، و برای ذی‌القربی و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه است، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدایی (حق از باطل) روزی که ان دو گروه با هم روبرو شدند نازل کردیم، ایمان آورده‌اید؛ و خداوند بر هر چیزی تواناست. واژه غنیمت در آیه ۴۱ سوره انفال «واعلموا انما غنمتم…؛ از ریشه غنم به معناى دست یافتن به چیزى و رسیدن به فایده و درآمد است». بر این اساس، معناى غنیمت گسترده است و هر فایده و سودى را در برمى گیرد چه این سود از راه جهاد و پیروزى بر کفار به دست آید چه از راه کار و تلاش و تجارت یا از راه هاى معدن کاوى و غواصى و امثالهم»، (مجله فقه، شماره ۳، دفتر تبلیغات اسلامى).[پایان کد انتخابی]بنابر این همه در آمدها را شامل می شود.این که بگوییم در قرآن و حدیث فقط زکات مطرح شده و از خمس خبرى نیست، صحیح نمى باشد، زیرا این مسئله هم در قرآن بیان شده و هم احادیث فراوان بر واجب بودن خمس دلالت دارد. قرآن کریم مى فرماید: »واعْلموا أنّما غنمتم مِن شى ء فأنّ للَّه خمس و للرسول والذى القربى والیتامى والمساکین وابن السبیل إنْ کنتم آمنتم باللَّه؛ بدانید هرگونه غنیمتى به دست آورید، خمس آن براى خدا و براى پیامبر و براى ذى القربى و یتیمان و مسکینان و درماندگان در راه است، اگر به خدا ایمان آورده اید«.(۱) این آیه که براى بیان وجوب خمس نازل گردیده، با تأکیداتى همراه است که کاملاً اهمیت خمس را مى رساند: در احادیث در مورد خمس به تفصیل سخن گفته شده است، که چند روایت را ذکر مى کنیم: امام باقر(ع) فرمود: »بر احدى حلال نیست که در خمس تصرّف کند و چیزى با آن بخرد مگر این که حق ما را به ما برساند«.(۲) حضرت صادق(ع) فرمود: »من با این که نیازمند نیستم، از شما درهم (خمس) را مى گیرم، به خاطر آن که مى خواهم با دریافت خمس، مال شما را پاکیزه گردانم«.(۳) امام باقر(ع) فرمود: »خمس بسیار مهم است. عمل نمى کند به آن مگر کسى که قلبش با ایمان مورد آزمایش قرار گرفته باشد«.(۴) حضرت صادق(ع) فرمود: »خداوند صدقه (زکات) را بر ما حرام نموده و به جایش خمس را حلال فرموده است«.(۵) پس مسئله خمس به عنوان یک واجب دینى در قرآن و حدیث مطرح شده، آن هم به گونه اى که کاملاً حکایت از عنایت شرع انور به این واجب الهى مى کند. بلى زکات در قرآن بیشتر مطرح شده و در ۳۲ آیه از زکات نام برده شده، ولى باید توجه داشت که اوّلاً وجوب زکات فقط در یک آیه آمده:(۶) بقیه آیات زکات یا درباره صدقات مستحبى است،(۷) یا پرداخت زکات به عنوان صفتى از صفات مؤمنان و مردان خدا ذکر شده،(۸) یا در مورد زکات در ادیان گذشته است.(۹) در برخى آیات »زکات« به معنى پاکى به کار رفته،(۱۰) نه به معناى زکات واجب؛ بنابراین معناى زکات گسترده بوده و شامل انواع مختلف کمک مالى و غیر مالى، واجب یا مستحب مى شود، در حالى که معناى خمس یک چیز بیشتر نیست. ثانیاً ممکن است علت کثرت آیات زکات این باشد که در زمان نزول قرآن و محیطى که قرآن نازل گردید، عمده ثروت مردم آن زمان، چیزهایى بود که زکات در آن ها واجب است، مثل جو و گندم و خرما و گاو و گوسفند و شتر. غالباً مردم غیر از این ها چیزى نداشتند تا در قرآن گفته شود. ثالثاً شاید بتوان گفت که چون موارد مصرف زکات بیشتر بوده، تأکید بیشترى بر زکات و پرداخت آن شده است. مصرف خمس فقط براى پیامبر و ذوى القرباى بوده و اینان بخششى کوچک از جامعه بودند، ولى مصرف زکات بسیار وسیع تر بود، زیرا تمامى فقرا و مساکین وابن السبیل و فى سبیل اللَّه و غارمین (بدهکارن) مشمول گرفتن زکات مى شدند. رابعاً: چون مصرف خمس، مخصوص پیامبر و خویشان حضرت بود، کمتر به آن گوشزد شد، تا کسى توهم نکند پیامبر براى خود و خویشان دست و پا زده است، ولى چون زکات براى عموم مردم بود، بسیار در قرآن و روایات نسبت به پرداخت آن تأکید شده است، بنا بر نقل تاریخ، سیره و روش مسلمانان و حاکمان صدر اسلام در گرفتن زکات با اجبار بوده است. پیامبر پنج نفر را از مسجد به خاطر عدم پرداخت زکات اخراج کرد و فرمود: »تا زکات مالتان را پرداخت نکرده اید، در مسجد نماز نخوانید«.(۱۱) بدین جهت زکات از بیت المال مسلمین محسوب مى شود که مورد مصرف آن مردم فقیر و بدهکار و کارهاى به زمین مانده مربوط به مسلمین مى باشد. البته این مطلب مورد بحث است که آیا زکات فقط به نُه چیز تعلق مى گیرد یا به کل اموال (اعم از مال التجاره، انواع میوه، محصولات کشاورزى و غیره)؟ اگر به کلّ اموال زکات تعلق بگیرد، بودجه بسیار عظیمى خواهد شد که صدها برابر خمس خواهد گشت.
۲- خمس در زمان پیامبر مکرم اسلام و بر اساس آیات مدنی تشریع شد و در زمان همان بزرگوار نیز گرفته می شد.
۳- وجوب خمس مورد اتفاق همه مکاتب فقهی اعم از شیعه وسنی است. اختلافی که بین شیعه و برخی فرقه های اهل تسنن وجود دارد بعضی از مصادیق خمس است.
۴- خمس بردرآمد مورد اختلاف شیعه و برخی مکاتب اهل تسنن است. جالب اینجاست که همه مکاتب اهل تسننی که خمس بر درامد را واجب نمی دانند ، زکات بر درآمد را واجب می شمرند.
برای مطالعه می توانید به کتب ذیل مراجعه کنید؛
خمس مهمترین زیربنای اقتصاد اسلامی؛ آیت الله جعفر سبحانی؛
خمس دستور مهم اسلامی؛ مسعود مکارم؛
کتاب خانه سایت حج؛ ده ها کتاب الکترونیکی در رابطه با شبهات مربوط به خمس را در اختیار شما قرار می دهد.
پى نوشت ها:
۱. انفال (۸) آیه ۴۱. ۲ و ۳ و ۴. وسائل الشیعه، ج ۶، ص ۳۳۷ و ۳۳۸ و ۳۵۰. ۵. همان، باب ۲۹، از ابواب مستحققین زکات، حدیث ۷. ۶. توبه (۹) آیه ۱۰۳. ۷. نمل (۲۷) آیه ۳؛ روم (۳۰) آیه ۳۹ و… . ۸. حج (۲۲) آیه ۴۱؛ لقمان (۳۱) آیه ۴؛ نور (۲۴) آیه ۳۷. ۹. مریم (۱۹) آیه ۳۱ و ۵۵؛ انبیا (۲۱) آیه ۷۳. ۱۰. کهف (۱۸) آیه ۸۱؛ مریم (۱۹) آیه ۱۳. ۱۱. وسائل الشیعه، ج ۹، ص ۲۴. [کامل از کد۲۵۸۱۵]

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

منبع: پرسمان دانشجویی

دکمه بازگشت به بالا