چرا تقلید کنیم؟ فلسفه آن چیست؟

ذهنِ پرسش‏گر هر مسلمانى، در جست‏وجوى فلسفه احکام شرعى است.

اهمیّت آگاهى از فلسفه تقلید، نسبت به دیگر احکام، بیشتر است؛ زیرا در شریعت اسلام، واجبات و محرماتى وجود دارد که خداى حکیم، آنها را براى سعادت دنیا و آخرت انسان تشریع کرده است و اگر انسان آنها را اطاعت نکند، نه به سعادتِ مطلوب مى‏رسد و نه از عذاب سرپیچى از آنها در امان مى‏ماند.

براى شناخت احکام شرعى، آگاهى‏هاى فراوانى- از جمله: فهم آیات و روایات، شناخت حدیث صحیح از غیر صحیح، کیفیت ترکیب و جمع روایات و آیات و ده‏ها مسأله دیگر- لازم است که آموختن آنها، نیازمند سال‏ها تلاش جدى است.

در چنین حالتى، مکلف خود را در برابر سه راه مى‏بیند:

نخست اینکه راه تحصیل این علم (اجتهاد) را در پیش گیرد؛

دوم اینکه در هر کارى آراى موجود را مطالعه کرده، به گونه‏اى عمل کند که طبق همه آرا، عمل او صحیح باشد (احتیاط کند)؛

سوم اینکه از رأى کسى که این علوم را به طور کامل آموخته و در شناخت احکام شرعى کارشناس است، بهره جوید.

بى‏شک، اگر او در راه اول به اجتهاد برسد، کارشناس احکام شرعى شده،

از دو راه دیگر بى‏نیاز، خواهد بود؛ امّا تا رسیدن به آن، ناگزیر از دو راه دیگر است.

راه دوم نیازمند اطلاعات کافى از آراى موجود در هر مسأله و روش‏هاى احتیاط است و در بسیارى از موارد، به دلیل سختى احتیاط، زندگى عادى او را مختل مى‏کند. ناگزیر گزینه «تقلید» براى توده مردم حتمیت مى‏یابد. این سه راه اختصاص به برخورد انسان با احکام شرعى ندارد؛ بلکه در هر رشته تخصصى دیگر نیز وجود دارد. به عنوان مثال یک مهندس متخصص را فرض کنید که بیمار مى‏شود. او براى درمان بیمارى خویش، یا باید خود به تحصیل علم پزشکى بپردازد، یا تمام آراى پزشکان را مطالعه کرده، به گونه‏اى عمل کند که بعداً پشیمان نشود و یا به پزشک متخصص رجوع کند.

راه نخست او را به درمان سریع نمى‏رساند. راه دوم نیز بسیار دشوار است و او را از کار تخصصى خود (مهندسى) باز مى‏دارد. از این رو بى‏درنگ از پزشک متخصص کمک مى‏گیرد و به رأى او عمل مى‏کند.

وى در عمل به رأى پزشک متخصص، نه تنها خود را از پشیمانى آینده و احیاناً سرزنش دوستان نجات مى‏دهد؛ بلکه در اغلب موارد، درمان نیز مى‏شود. مکلف نیز در عمل به رأى مجتهد متخصص، نه تنها خود را از پشیمانى آخرت و عذاب الهى نجات مى‏دهد؛ بلکه به مصالح احکام شرعى نیز دست مى‏یابد.

دکمه بازگشت به بالا