معجزه بر چه چیزهایی دلالت دارد؟

معجزه بر چه چیزهایی دلالت دارد؟

سوال

معجزه بر چه چیزهایی دلالت دارد؟

پاسخ

دلالت معجزه بر وجود خدا
معجزات و یا رخدادهای غیر عادی که در اثر دعا و نظیر آن حاصل می شود و… از جمله اموری هستند که به صورت مقدمه برای اثبات واجب توسط برخی از متکلمان غربی مسیحی به کار رفته اند. به این بیان که نظیر حوادث یاد شده وجود دارد و این گونه از حوادث مبدأ و علت مادی و طبیعی ندارند، پس برای آنها علت و مبدئی مادی نیست و ناگزیر علت و مبدئی غیرمادی که سبب پیدایش آنها باشد وجود دارد. برخی از موحدین تلاش نموده اند که معجزه را به نقض قانون طبیعت تعریف نموده و از آن طریق مداخله خدا را اثبات نمایند.
استاد جوادی آملی در پاسخ این عده می گوید:
اول: کسانی که رخدادهای غیر مادی را نیازموده باشند و تجارب مربوط به این حوادث به صورت یقینی به آنها منتقل نشده باشد می توانند در اصل وقایع یاد شده تردید نمایند.
دوم: بر فرض قبول حوادث یاد شده، استناد آنها به واجب و در نتیجه اثبات خداود از این طریق می تواند محل شک و تردید باشد، زیرا استناد به واجب در صورتی تام خواهد بود که اولاً: اصل علیت مورد اذعان بوده و معلول بودن حوادث یاد شده محرز باشد و ثانیاً: علیت همه راه های تصویر شده به استثنای علیت واجب ابطال شود
طرح برهان به صورت یاد شده موجب شده تا کسانی که در اصل علیت تردید دارند و از فهم و تفسیر عقلی آن عاجز هستند، آن را مورد نقد قرار دهند، چه این که بر فرض قبول علیت، چون راه های دیگری که در توجیه این گونه حوادث می تواند مؤثر باشد ابطال نشده اند، برهان یاد شده همچنان ناتمام است.[1]
جان هیک می گوید: گفته شده است که برخی رخدادهای خاص از نوعی که بسیاری از افراد خود شاهد آن بوده اند، نظیر معجزات و اجابت دعا وجود خداوند را ثابت می کند. بدون شک این احراز از نظر روانی و روانشناسی درست است که اگر یک رشته از رخدادهای مؤثر از این دست، به عین و عیان مشاهده شوند، مسلماً هر کسی را هر قدر هم شکاک باشد تکان می دهد، و به سوی اعتقاد به وجود خدا، سوق می دهد، لکن بر اساس این قول نمی تواند دلیلی متقن بر اثبات وجود خداوند که مورد قبول همگان باشد و آنانی که چنان حوادثی را تجربه نکرده اند اقامه نمود.
زیرا این دسته افراد یا می توانند پیوسته در این گزارش ها شک کنند که دیوید هیوم دلائل آن را در مقاله معجزات بیان کرده یا این گزارش ها را می پذیرند، اما نوعی تفسیر مادی از آنها به عمل می آورند.[2]

دلالت معجزه بر نبوت
همان طور که قبلاً اشاره شد بسیاری از متکلمان و اندیشه وران اسلامی ادعای نبوت از جانب نبی را داخل در معنای معجزه دانستند که این خود بیانگر آن است که معجزه بر صدق ادعای مدعی نبوت دلالت می کند. در این مورد متفکران امامیه، اشاعره و معتزله اتفاق نظر دارند.
علامه حلی: «معجزه همراه با ادعا به نبی اختصاص دارد پس اگر معجزه ای به دست شخصی ظاهر شد و او ادعای نبوت کند، صدق گفتار او را درمی یابیم زیرا اظهار معجزه به دست یک شخص کاذب عقلاً قبیح است».[3]
 تفتازانی: و اما وجه دلالتها فهو انها بمنزله صریح التصدیق کما اذا ادعی احد انه رسول هذالملک فطو لب بالحجه فقال: ان یخالف الملک عادته.[4]
دلیل های عمده اندیشه وران اسلامی بر دلالت معجزه بر صدق ادعای نبی برهان حکمت[5] و نقض غرض است. یک تقریر از برهان نقض غرض به شرح ذیل است:
1. در بحث خداشناسی، به اثبات رسیده که خداوند حکیم است.
2. در بحث نبوت عامه ثابت شده که حکمت خداوند اقتضا می کند پیامبرانی به قصد هدایت بشر بفرستد.
3. مردم به گونه ای آفریده شده اند که ادعای نبوت را از کسی که معجزه می آورد، سوء سابقه ندارد و بر خلاف عقل سخن نمی گوید می پذیرند.
4. با توجه به مقدمات مذبور، مدعی نبوت، که معجزه آورده و مردم سخنش را پذیرفته اند، اگر دروغگو باشد، چون موجب گمراهی مردم می شود، باید خدا رسوایش کند وگرنه جهل افکندن نقض غرض و خلاف حکمت خواهد بود.
 
پی نوشت ها:
[1]. جوادی آملی، عبدالله، فلسفه دین (تبیین براهین اثبات خدا)، قم، نشر اسراء ص8ـ247.
[2]. جان هیک، فلسفه دین، ترجمه بهزاد سالکی، انتشارات بین المللی الهدی، 1381ش، ص3ـ72.
[3]. کشف المراد، علامه حلی.
[4]. قاضی عبدالجبار معتزلی، شرح المقاصد، ج5، ص4ـ13.
[5]. بلاغی، محمد جواد، تفسیر آلاءالرحمن، ج1، ص3.

سوال “معجزه بر چه چیزهایی دلالت دارد؟” از طرف اندیشه قم، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم پاسخ داده شد.

دکمه بازگشت به بالا