راههای کسب فضایل اخلاقی و نهادینه کردن آنها در افراد و جامعه و افراد چیست؟

پاسخ اجمالی∇∇∇∇∇

فضایل اخلاقی

پرسش:

اخلاق و فضائل اخلاقی چیست و چگونه میتوان فضائل اخلاقی را در جامعه نهادینه نمود؟ رذائل اخلاقی چیست؟ و چگونه میتوان پیراستگی اخلاقی را نهادینه نمود؟ تأثیرات برخورداری و عدم برخورداری از فضائل اخلاقی چیست؟ تأثیرات برخورداری و پیراستگی از رذائل اخلاقی چیست؟

پاسخ تفصیلی:

اخلاق چیست؟ اخلاق در لغت به معنی صفت نفسانی یا هیأت راسخهای است که انسان در اثر آن حالتِ نفسانی، بدون فکر، اعمال، رفتار و گفتارهایی را انجام میدهد. این معنای لغوی، اخلاق را به فاضله و رذیله تقسیم میکند. گزارههای اخلاقی از حُسن و قبح، باید و نباید و صفات خوب و بد اعمال و رفتار آدمی، سخن میگویند. بنابراین اخلاق عبارت است از صورت درونی و باطنی انسان. اگر اخلاق آدمی، خداپسند، خوب و دارای صفات حسنه باشد، چهره و باطن انسان زیبا و خدایی خواهد شد و اگر دارای صفات رذیله، باشد، باطن فرد، زشت و حیوانی خواهد شد.(1)
همچنین به اخلاقیات خوبی که موجب سعادت انسان می شود فضائل اخلاقی گفته می شود.
خداوند در درون انسان چهار قوه، نهاده است: 1) قوه عاقله 2) قوه شهوت 3) قوه غضب 4) وهم و خیال
انسان با حیوان در سه قوهی اخیر مشترک است. اگر انسان بتواند با راهنمایی عقل و دین، سه قوهی اخیر را مهار، کنترل و تعدیل نماید، به سعادت و تکامل میرسد و دارای فضایل و کمالات اخلاقی و انسانی میشود. در صورت عدم کنترل و تعدیل، روبه افراط و تفریط کشیده میشود و باعث هلاکت خواهد شد. اساس صفات و فضایل اخلاقی عبارتند از: حکمت، عفّت، شجاعت و عدالت. در صورت عدم کنترل غرایز و قوای فوق، صفات رذیله زیر شکل میگیرد: جهل، بیبندوباری یا سرکوبی شهوت، ترس، ظلم کردن و ظلم پذیر شدن. هر کدام از این صفات، منشأ بسیاری از صفات رذیله دیگر میشود.

در یک تقسیم دیگر اخلاق به دو شاخه تقسیم میشود: 1) اخلاق فردی 2) اخلاق اجتماعیاخلاق فردی، صفاتی است که در رابطهی انسان با خود و خداوند مطرح میشود: اخلاق فردی حسنه و اخلاق فردی رذیله.
اخلاق فردی حسنه: توجه به خداوند، صبر، رضا، توکل، شکر، خوف، رجا، قناعت، خضوع، خشوع، اخلاص و …
اخلاق فردی رذیله: بیتابی، غفلت، ناسپاسی، ناامیدی، غرور، عجب و ریا … .
اخلاق اجتماعی: صفاتی که در رابطهی فرد با اجتماع حاصل میشود.
صفات پسندیدهی آن: سخاوت، وفای به عهد، تواضع، عدالت، محبت، صداقت، راستی، گذشت و ایثار، خیرخواهی و… .
صفات ناپسند آن: حسادت، بخل، ظلم، کینه، خیانت، غضب و…
راههای کسب فضایل فردی:
1. انسان باید به طور جدی تصمیم بگیرد که خود را اصلاح کند.
2. رسیدن به این باور که میتوان در برابر وسوسههای نفسانی و شیطانی مقاومت کرد.
3. مبارزه و ریاضت (مشارطه، مراجثه، محاسبه، معاقبه)
4. با تکرار و تدین، به تدریج میتوان روح را تربیت کرد و فضایل را کسب نمود.(2)

راههای نهادینه کردن اخلاق و فضائل اخلاقی در فرد و جامعه:1. معرفت و آگاهی بخشی به فرد و جامعه نسبت به فضایل و رذایل و بیان آثار و نتایج آنها با توجه به آیات و روایات و سیرهی معصومین.
2. استفاده مصوب و بهینه از رسانههای دیداری، شنیداری و نوشتاری (رادیو، تلویزیون، سمینار، تاتر، مجلات و روزنامهها، کتب)
3. معرفی الگوهای برتر اخلاقی و ایجاد الگوهای رفتاری در بین اقشار مختلف جامعه.
4. عدم برخورد سلیقهای و شخصی و برخورد کریمانه و بزرگوارانهی مبلغان اخلاق در جامعه.
5. مبارزه مستقیم و غیر مستقیم با مظاهر فساد، ظلم و بیعدالتی در جامعه.


پاورقی:

1. جزایری، سیدمحمد علی، دروس اخلاق اسلامی، ، مرکز مطالعات وپژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه، 82، ص مقدمه
2. رمضانی،رضا، اخلاق و عرفان، ، مرکز مطالعات وپژوهشهای فرهنگی حوزه علمیه، چاپ اول، سال 83، ص 37.

برچسب ها

نوشته های مشابه

پرسش و پاسخ

avatar
  اشتراک  
اطلاع از
دکمه بازگشت به بالا
بستن