آیا تاثیر منفی زنازادگی با عدل خداوند سازگار است؟

در باب عدل الهى گفته مى‏شود که زنازاده از نظر آیات و ادله مستند، نمى‏تواند به رستگارى برسد و به طور کلى زمینه در او به گونه‏اى است که به طرف گناه تمایل بیشترى دارد. حال بر اساس عدل خداوندى، چرا یک فرد زنازاده- که خودش در امر زنا هیچ دخالتى نداشته- باید این‏گونه باشد؟

نخست باید دانست در اعمال انسان سه عامل مهم نقش دارد:

1. عوامل وراثتى و ژنتیکى‏

2. عوامل محیطى.

3. اختیار و انتخاب.

سه امر یاد شده، از عوامل متغیر هستند که هیچ گاه شرایط مساوى را براى افراد انسان ها به وجود نمى آورند و این تفاوت ها از زیبایى هاى آفرینش و بر اساس «حکمت» خداوند است.

اما «عدالت» خدا بر این اساس است که از هر کس با توجه به شرایط محیط و عوامل ژنتیکى و امکاناتى که در اختیار دارد، بازخواست کند؛ لذا شدت و یا تخفیف عذاب و یا پاداش او نیز با ملاحظه هر سه عامل است.

به طور مثال در روایت آمده که خداوند، هفتاد خطا را بر جاهل مى‏آمرزد که یکى از آنها را بر عالم نمى آمرزد. بنابراین تأثیر عوامل غیر اختیارى در روحیات و اعمال و کنش‏هاى انسان‏ها، امرى مسلّم و تردید ناپذیر است؛ لیکن این گونه امور هرگز سلب کننده اختیار و آزادى اراده انسانى نیستند و از طرف دیگر نمى‏توانند فطرت پاک الهى آدمى را-/ که اورا به سوى خدا و فضایل و پاکى‏ها فرا مى‏خواند-/ از بین ببرند.

نقش عوامل محیطى یا وراثتى یاد شده آنها، ایجاد زمینه گرایش به سوى‏

بعضى از رذالت‏ها و منکرات است. بنابراین تفاوت یک انسان حرام زاده یا فردى که در محیط تربیتى فاسدى تولد و رشد مى‏یابد، با فرد حلال زاده یا کسى که در محیط سالم تولد و رشد یافته، آن است که در وى زمینه گرایش به کژى‏ها و آلودگى‏ها بیشتر است؛ ولى این زمینه هرگز توانایى و اراده اصلاح را از او سلب نمى‏کند و همین انسان بر حسب فطرت الهى میل به سوى نیکى‏ها و ارزش‏هاى متعالى نیز دارد. بنابراین مى‏تواند مانند هر کس دیگر به سمت ارزش‏ها و فضایل حرکت کند.

در طول تاریخ نیز بسیارى از انسان‏هایى که در محیط سالم رشد کرده‏اند، به سوى انحرافات گرویده و در مقابل افرادى در محیط هاى فاسد علیه تمایلات نفسانى پست خود قیام کرده و به اصلاح گراییده‏اند. از طرف دیگر عذاب و پاداش الهى، نسبت به همه انسان‏ها یکسان نیست؛ چنان که گفته‏اند: در قیامت سه کتاب وجود دارد که به حسب آنها پاداش و جزا صورت خواهد گرفت:

1. پرونده سیئات،

2. پرونده حسنات،

3. پرونده نعمات.

مقصود از نعمت‏ها صرفاً آب و نان و … نیست؛ بلکه مهم‏ترین آنها عوامل تربیتى- مانند پیامبران، علما، خانواده خوب، دوستان خوب، شرایط اجتماعى مناسب، قواى ادراکى، شرایط ژنتیک و …- مى‏باشد.

از اینجا روشن مى‏شود که مسئولیت هر کس در پیشگاه خداوند، متناسب با نعمت‏هایى است که پروردگار به وى ارزانى داشته و عدالت الهى ایجاب مى‏کند با ملاحظه تمام شرایط و عوامل ارادى و غیر ارادى دخیل در افعال انسان، هر فردى را پاداش و جزا بخشد. آنچه در روایات درباره حرام‏زادگان و … آمده، همه براى تذکر و یادآورى وجود همین زمینه‏ها است و از آنها مى‏توان در امور تربیتى‏

نتایج درخشانى گرفت. بنابراین وجود این عوامل و تأثیر آنها، هیچ تضادى با عدل الهى و پاداش و عذاب اخروى ندارد.

 

دکمه بازگشت به بالا