در چه مواردی رجوع از مرجع تقلید خود به مرجع تقلید دیگر جایز است؟

توضیح المسائل

(موارد رجوع مکلّف از مجتهدش به مجتهد دیگر)

(مسأله 7) اگر مجتهد اعلم در مسأله ای فتوی دهد ،مقلّد آن مجتهد یعنی کسی که از او تقلید می کند نمی تواند1در آن مسأله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند2 ، ولی اگر فتوی ندهد و بفرماید :احتیاط آن است که فلان طور عمل شود ،3مثلأ بفرماید : احتیاط آن است که در رکعت سوم وچهارم نماز سه مرتبه تسبیحات اربعه یعنی :«سُبحانَ اللّهٍ وَالحَمدُ لِلّهِ وَلا اِلْه اِلّااللّهُ وَاللّهُ اکبَرُ» بگویند، مقلّد باید یا به این احتیاط-که احتیاط واجبش می گویند- عمل کند و سه مرتبه بگوید ،یا بنا بر احتیاط واجب به فتوای4مجتهدی که علم او از مجتهد اعلم کمتر و از مجتهدهای دیگر بیشتر است 5عمل نماید ،پس اگر او یک مرتبه گفتن را کافی بداند می تواند یک مرتبه بگوید و همچنین است اگر مجتهد اعلم بفرماید مسأله محلّ تأمّل یا محلّ اشکال است .

1- گلپایگانی ،صافی: بنا بر احتیاط  …

2- فاضل:ولی اگر فتوا ندهد و احتیاط واجب نماید ،مقلّد می تواند یا به این احتیاط عمل کند یا به مجتهدی که علم او از مجتهد اوّل کمتر یا مساوی است رجوع نماید.[پایان مسأله ]

3- خوئی،تبریزی،سیستانی: مثلأ بفرماید :احتیاط آن است که در رکعت اوّل و دوّم نماز ،بعد از سوره حمد یک سوره تمام بخواند ،مقلّد باید یا به این احتیاط که احتیاط واجبش می گویند عمل کند و یا به فتوای مجتهد دیگری (خوئی ، تبریزی :که تقلیدش جایز است –سیستانی :با رعایت الا علم فالاعلم) عمل نماید،پس اگر او فقط سوره حمد را کافی بداند ،می تواند سوره را ترک کندو همچنین است اگر مجتهد اعلم بفرماید مسأله محلّ تأمّل یا محلّ اشکال است .

4-گلپایگانی، صافی: یا به فتوای…

5-بهجت: بیشتر ویا مساوی است با احراز سایر شرایط تقلید…

* * * * *

وحید: مسأله – اگر مجتهد اعلم در مسأله ای فتوا دهد ، کسی که وظیفه اش تقلید از اوست نمی تواند در آن مسأله به فتوای مجتهد دیگری عمل کند ولی اگر فتوا ندهد و بفرماید: احتیاط آن است که فلان طور عمل شود – مثلاً بفرماید : احتیاط آن است که در رکعت سوم و چهارم نماز سه مرتبه بگوید:  «سُبحانَ اللّهٍ وَالحَمدُ لِلّهِ وَلا اِلْه اِلّااللّهُ وَاللّهُ اکبَرُ» -مقلد باید یا به این احتیاط که احتیاط واجبش گویند عمل کند، یا به فتوای مجتهد دیگری که بعد از او از دیگران اعلم باشد و می گوید یک مرتبه کفایت می کند عمل نماید، و همچنین است اگر مجتهد اعلم بفرماید مسأله محل تأمل یا محل اشکال است. و در فعل مستحبات و ترک مکروهات ذکر شده در این رساله قصد رجاء شود.

زنجانی: مسأله –اگر مجتهد اعلم در مسأله ای فتوا دهد ،مقلّد آن مجتهد ،یعنی کسی که از او تقلید می کند نمی تواند درآن مسأله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند.لازم به ذکر است که علاوه بر مواردی که مسأله بدون هیچ قیدی  ذکر شده، مواردی که در آن عباراتی نظیر «اقوی آن است »، «بنابر اقوی »،«اظهر آن است »،و «بعید نیست »، و مانند آن بکار رفته است ؛فتوا می باشد.در این رساله در برخی موارد کلمه احتیاط به کار رفته است؛احتیاط بر سه قسم است :

الف: احتیاط مستحب ؛در جایی است که قید «استحبابی»یا «مستحب » همراه احتیاط آمده است ،مثل آنکه گفته شود:«احتیاط مستحب آن است که پیش از نماز اذان و اقامه گفته شود ».عمل به احتیاط مستحب ،واجب نیست ،بلکه شایسته است .

ب: احتیاط واجب:در جایی است که قید «وجوبی»یا «واجب » همراه احتیاط ذکر شده باشد ،مثل آنکه گفته شود :«بنابر احتیاط واجب باید برای قضای نماز آیات غسل کرد».عمل به اینگونه احتیاط ،واجب است و نمی توان در آن به فتوای مجتهددیگری رجوع کرد.

ج:احتیاط مطلق:در جایی است که احتیاط بدون هیچ قیدی بکار رفته است،مثل آنکه گفته شود :بنا بر احتیاط باید از آب قلیلی که بعد از برطرف شدن عین نجاست برای آب کشیدن چیز نجس روی آن می ریزند وازآن جدا می شود اجتناب کرد.در احتیاط مطلق ، مقلد می تواند به احتیاط عمل نکند ،بلکه مطابق فتوای مجتهد دیگر-با رعایت شرط اعلمیت نسبی- رفتارنماید.عبارت «محل اشکال است » نیز در موارد احتیاط مطلق به کار می رود.

مکارم: مسأله –در جایی که مجتهد صریحأ فتوی ندارد، بلکه می گوید احتیاط آن است که فلان گونه عمل شود این احتیاط را «احتیاط واجب» می گویند و مقلّد یا باید به آن عمل کند و یا به مجتهد مساوی یا به مجتهدی که بعد از مرجع تقلید فرد، اعلم از دیگر مجتهدان باشد مراجعه نماید ولی اگر فتوای صریحی داده مثلأ گفته است اقامه برای نماز مستحب است سپس گفته احتیاط آن است که ترک نشود، این را «احتیاط مستحبّ » می گویند و مقلّد می تواند به آن عمل کند یا نکند،و در مواردی که می گوید«محلّ تأمّل »یا «محلّ اشکال»است مقلّد می تواند عمل به احتیاط کند یا به دیگری مراجعه نماید، امّا اگر بگوید«ظاهر چنین است» یا «أقوی چنین است»این تعبیرها فتوا محسوب می شود و مقلّد باید به آن عمل کند.

سبحانی: مسأله– اگر مجتهد اعلم در مسأله ای فتوا دهد مقلد آن مجتهد نمی تواند در آن مسأله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند، ولی اگر فتوا ندهد، مثلاً بگوید:احتیاط آن است که در رکعت سوم و چهارم نماز ، تسبیحات اربعه یعنی : « سُبحانَ اللّهٍ وَالحَمدُ لِلّهِ وَلا اِلْه اِلّااللّهُ وَاللّهُ اکبَرُ»را سه مرتبه بگویند در این صورت مقلد باید یکی از دو راه را برگزیند:

1- به این احتیاط – که به آن «احتیاط واجب» می گویند- عمل کند و سه مرتبه بگوید. –

2- به فتوای مجتهدی که پس از وی «اعلم» به شمار می رود عمل نماید. پس اگر او یکمرتبه گفتن را کافی بداند، می تواند یک مرتبه بگوید.

مظاهری: مسأله – اگر مجتهد اعلم در مسأله ای فتوا دهد، مقلد آن مجتهد نمی تواند در آن مسأله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند ولی اگر فتوا ندهد و بفرماید:احتیاط آن است که فلان طور عمل شود، مقلد باید یا به این احتیاط – که احتیاط واجبش می گویند – عمل کند یا به فتوای مجتهدی که علم او از مجتهد اعلم کمتر و از مجتهدهای دیگر بیشتر است عمل نماید و همچنین است اگر مجتهد اعلم بفرماید مسأله محل تأمل یا محل اشکال است.

مسأله اختصاصی

زنجانی:مسأله 8-انسان نمی تواند برخی از مسائل را از یک مجتهد و برخی دیگر را از مجتهد دیگر تقلید کند، ولی اگر یکی از مجتهدین در یک باب از احکام – مثلأ در باب نماز –از دیگران اعلم باشد و مجتهد دیگر در باب دیگر – مثلأ روزه- اعلم باشد ،باید در احکام نماز از مجتهد اول و در احکام روزه از مجتهد دوم تقلید کند.

منبع: توضیح المسائل مراجع

 

دکمه بازگشت به بالا